เกมส์โชว์ฮิต ๆ ที่เน้นความรู้นั้นมีอยู่หลาย ๆ เกมส์
ที่เห็นได้ชัดก็คือ เกมส์เศรษฐีของต๋อยไตรภพ
เกมส์ของเวิร์คพ้อย ของเสี่ยตา ที่กำลังฮิตอยู่ขณะนี้
ก็คือ รายการ ราชรถมาเกย

ความรู้ ชนิดนี้ มีวัตถุประสงค์ ที่ต้องทำให้ยากเข้าไว้
เพราะให้รางวัลสูง จึงต้องให้ผู้ที่เข้ามาตอบนั้น ได้ตอบ
ลักษณะคำถาม จะเป็นคำถามแบบก้ำกึ่ง หรือคำถามแบบลึกลง
คำตอบก็จะลึก มีลักษณะเฉพาะ ตอบได้ยาก หรือจัดหมวดหมู่
ได้ยาก เช่นราชรถมาเกย ก็จะเป็นเชิงวิเคราะห์แบบมีตัวเลือก

การเพิ่มความลังเล ก็คือ มีตัวช่วย ตัวช่วยนั้นจะช่วยจริงหรือ
เบี่ยงเบนการตัดสินใจส่วนตัว สิ่งสำคัญก็คือ คนตอบนั้น
จะรู้ จริง หรือไม่ หรือ รู้เป็นบางส่วน

ด้วยความที่มีการศึกษาจุดอ่อนของมนุษย์ คือมนุษย์นั้นมีขีดจำกัด
ด้านความจำ ด้านความรู้รอบ และด้านความรู้ดิ่งลึกเฉพาะด้าน
ทำให้ทีมงานของเกมส์โชว์ เข้าใจว่าในทีมงานคงมีทีมงานที่รู้ลึก
เกี่ยวกับการวัดและประเมินผล ที่ทราบถึงข้อจำกัดดังกล่าว
จึงทำรายการขึ้นมา เพื่อไม่ให้ผลรางวัลง่าย ๆ

ผมสังเกตว่า แม้แต่แพทย์ซึ่งถือว่าเก่งและรู้รอบ ยังตกม้าตาย
ในคำถามข้อลึก ๆ ของเกมเศรษฐี และจะเห็นได้ว่าเมื่อมีคนได้
จำนวนมาก ๆ แล้ว เกมก็จะถูกออกแบบให้พิสดารด้านกติกา
โดยมีวัตถุประสงค์เดิม คือไม่ประสงค์ให้ผู้ตอบตอบได้ง่าย ๆ
โดยการสร้างบรรยากาศเครียด เช่นมีไฟส่องหน้า อยู่เดี่ยว ๆ
ซึ่งก็ตอบสนองกับ การลดพลังงานของสมองลง เช่นเดียวกับ
ความเร้าใจตื่นเต้นกับรางวัล ก็ำทำให้การทำงานของสมองลดลง

ซึ่งก็ไม่แตกต่างกันกับ การวัดประเมินผล ของบ้านเราเท่าไร
คือ คนออกข้อสอบ ออกข้อสอบในมิติลึก เฉพาะ
ออกข้อสอบในมิติของสมองระดับสูง มีเป้าหมายเช่นเดียวกันคือ
ข้อสอบที่มีประสิทธิภาพนั้น คือไม่ต้องการให้ผู้สอบสอบได้
หรือ ต้องการให้คนตอบได้ มีสมองไกล้เคียงกับผู้ออกหรือฉลาดกว่า
ภายใต้ญาณวิทยาที่่ว่า คำตอบมีข้อถูกเพียงข้อเดียว คนที่ตอบถูก
ได้รางวัล ส่วนตอบไม่ถูก ทำให้หมดความเชื่อมั่นในชีวิตไปเลย
ดังนั้น เกมส์โชว์ กับ เกมส์การศึกษา ที่มีการเล่นที่ไม่อยากให้คนตอบถูก
ถ้าคนตอบผิดมาก ๆ ตนเองก็จะได้ประโยชน์ แต่ถ้ามีีผู้ตอบถูกมาก ๆ
รายการก็เจ๊ง ขาดทุน เช่นเดียวกับเกมส์การศึกษา ถ้ามีผู้ตอบผิดมาก ๆ
ก็จะมีงานทำต่อไป แต่ถ้ามีคนตอบได้มาก ๆ โอกาสที่จะได้ทำงานต่อไป
ก็เป็นไปได้ยาก