หวนคืนสู่วิถีการผลิตเพื่อการพึ่งตนเอง

         ปัญหาใหญ่ของพี่น้องเกษตรกรไทยก็คือ ปัญหาความยากจนและปัญหาหนี้สินของเกษตรกรมีแต่แนวโน้มที่รุนแรงขึ้นเนื่องจาก การกำหนดราคาไม่ได้ ภาวะตลาดที่ผันผวนไปตามผู้กำหนดราคาสินค้าเกษตร และความต้องการของตลาด  ที่สำคัญต้นทุนทางการผลิต  ทุกอย่างตั้งแต่ ปุ๋ย ยา ค่าแรง และน้ำมันเชื้อเพลิงต่างถีบตัวสูงขึ้น และอีกหลายปัจจัยที่ทำให้เกษตรกรไทยต้องล้มละลายมีนี้สินล้นพ้นตัว

        ปัญหาหนี้สินของเกษตรกรไทยนี้เกิดขึ้นอย่างต่อเนื่องและรุนแรงขึ้นตลอดระยะเวลาหลายสิบปี ที่หันเหวิ๔ีการผลิตแบบเดิมที่มุ่งทำการเกษตรเพื่ออยู่เพื่อกิรพึ่งตนเองเป็นหลัก มาสูวิถีการผลิตแบบใหม่ที่มุ่งทำการผลิตเพื่อขาย แสวงหากำไรหวังร่ำรวยจากการปลูกพืชเชิงเดี่ยวในพื้นที่ขนาดใหญ่ ใช้ปุ๋ยเคมี ยาฆ่าแมลงและเครื่องจักรเครื่องยนต์ แต่บทเรียนตลอดระยะครึ่งศตวรรษที่ผ่านมาก็ได้พิสูจน์ให้เห็นอย่างแจ้งชัดแล้วว่า มีเกษตรจำนวนน้อยเท่านั้นที่ประสบควมสำเร็จในวิถีการผลิตแผนใหม่นี้ แต่พี่น้องเกษตรกรส่วนใหญ่ล้มเหลวอย่างสิ้นเชิง ต่างขาดทุน ติดหนี้สิน นอกจากความร่ำรวยที่คาดฝันจะไม่สมหวังแล้ว แต่กลับต้องสูญเสียที่ดินและทรัพย์ที่เคยมีแทบสิ้นเนื้อประดาตัวครอบครัวต้องแตกกระสานซ่านเซนไปขายแรงงานเพื่อหาเงินมายังชีพ บทเรียนแห่งความยากลำบากแสนสาหัสนี้พี่น้องเกษตรกรไทยยังคงต้องเผชิญอยู่แม้ในปัจจุบัน