"นีไจรฺคจฺฉตฺยุปริ จ ทศา จกฺรเนมิกฺรเมณ"

(แยกสนธิ : นีไจสฺ คจฺฉนฺติ อุปริ จ ทศา จกฺรเนมิกฺรเมณ)

โชคชะตานั้น ย่อมขึ้นไปข้างบน และตกลงข้างล่าง เหมือนการหมุนของกงล้อฉะนั้น

 

ศัพท์

นีไจรฺ                แปลว่า ข้างล่าง (คำนี้ไม่เปลี่ยนรูป ใช้ได้เลย)
คจฺฉติ               แปลว่า ไป, เป็นกริยา ปัจจุบันกาล (present tense)
                       สำหรับประธานเอกพจน์ บุรุษที่ 3 ในภาษาบาลีก็เหมือนกัน
อุปริ                  แปลว่า ข้างบน (คำนี้ก็ไม่เปลี่ยนรูปเหมือนกัน)
จ                     แปลว่า และ (คำนี้ไม่เปลี่ยนรูป) ในภาษาบาลีก็เหมือนกัน
ทศา                 แปลว่า ชะตากรรม, เป็นคำนามเพศหญิง เอกพจน์ ทำหน้าที่ประธาน
จกฺรเนมิกฺรเมณ    แปลว่า ด้วยการดำเนินไปของขอบล้อ เป็นคำสมาส จาก จกฺร (ล้อ),
                       เมนิ (ขอบ) และ กฺรม (การดำเนินไป)

 

ร้อยกรองนี้มาจากวรรณคดีเรื่อง เมฆทูต ภาคอุตรเมฆ บทที่ 49 (การพิมพ์ฉบับอื่นอาจใช้หมายเลขไม่ตรงกัน) เมื่อยักษ์ฝากข่าวไปถึงภรรยา ก็ปลอบว่า อย่าได้กลัวทุกข์ไปเลย เพราะชะตากรรม(ของสัตว์โลก)ย่อมขึ้นๆ ลงๆ เหมือนกงล้อรถ

H. H. Wilson แปล ร้อยกรองบทนี้เป็นบทกวีภาษาอังกฤษ ไพเราะน่าฟัง

Life like a wheel’s revolving orb, turns round,
Now whirled in air, now dragged along the ground.

 

ท่านยังเทียบกับบทกวีภาษากรีก (Consolation to Apollonius) ของพลูทาร์ค ที่มีความคิดคล้ายๆ กัน ดังนี้

 

   The wheel of life is ever on the round,
    While one part’s up, the other’s on the ground.

วิลสันยังยกบทกวี Consolation to Apollonius ของพลูทาร์ค ที่มีความคิดคล้ายๆ กัน ดังนี้
    The wheel of life is evr on the round,
    While one part’s up, the other’s on the ground.