สมเด็จฯ  กรมพระยาดำรงราชานุภาพ  ทรงกล่าวไว้ใน ตำนานพระราชนิพนธ์บทละครนอก ว่า

…..ละครที่เล่นเมื่อครั้งกรุงศรีอยุธยาเป็นราชธานีนั้น  ต่างกันเป็น  2  อย่าง   เรียกว่า ละครในอย่างหนึ่ง   ละครนอกอย่างหนึ่ง   ละครใน คือ ละคร

ผู้หญิงเป็นของหลวงเล่นในการพระราชพิธี เล่นแต่เรื่องรามเกียรติ์    อุณรุท  กับอิเหนา   3  เรื่อง  เท่านั้นละครนอก  คือ    ละครที่ราษฎรเล่นกันในพื้นเมืองตัวละครเป็นชายทั้งนั้น  เล่นเรื่องต่าง ๆ ยกเว้น 3 เรื่องนั้นจึงเรียกว่าละครนอก     

 

             จวบมาจนถึงรัชกาลที่    2    พระบาทสมเด็จพระพุทธเลิศหล้านภาลัย ทรงฝึกหัดละครผู้หญิงของหลวงเล่นดีขึ้นกว่าแต่ก่อน   โปรดให้ละครผู้หญิงของหลวงเล่นเรื่องอื่น ๆ   สู้ละครผู้ชาย   จึงทรงเลือกละครนอกบางเรื่องมาทรงพระราชนิพนธ์บทขึ้นใหม่เฉพาะตอนที่จะให้ละครผู้หญิงของหลวงเล่นคือ เรื่องไชยเชษฐ์  เรื่องสังข์ทอง  เรื่องไกรทอง (รวมทั้งหมด6  เรื่อง) 

              ข้อความในตำนานดังกล่าวทำให้ทราบว่าพระบาทสมเด็จพระพุทธเลิศหล้านภาลัยทรง  พระราชนิพนธ์บทละครเนื่องสังข์ทอง

         ……… ในวันที่  24  เวลาเช้า  1  โมง  ได้ขึ้นรถม้าเจ้านคร ลำปางไปตามถนริมน้ำ    แล้วเลี้ยวขึ้นถนนอินทคีรีไปเมืองลับแล  ระยะทาง   200  เส้นเศษตั้งแต่ริมน้ำขึ้นไปเป็นที่น้ำท่วมแลเป็นป่าแดง   แล้วจึงถึงป่าไม้ซึ่งเป็นที่ร่มมากกว่าที่แจ้ง   ป่าไม้ริมถนนนี้  เข้าได้ห้ามไว้ข้างละ 5 เส้น ไม่ให้ผู้ใดตัด 

            พอออกจากป่าก็ถึงพลับพลาเมืองลับแล   แลเห็นภูเขาตั้งเป็นคันเทือกใหญ่ยาว ที่ปากถนนนั้นก็มีบ้านเรือนตั้งขึ้นมากหลายหลัง  ตั้งแต่พอพ้นจากป่านี้ไปภูมิประเทศก็เปลี่ยนแลดูเหมือนประเทศชวาในมณฑลเปรียงคาร์ถนนผ่านไปในท้องนามีสายน้ำไปริมทางบ้าง ข้ามไปบ้างเป็นน้ำซึ่งปิดด้วยฝายให้ล้นมาตามลำราง     

              เมื่อจะเปิดเข้านาแห่งไหนก็ไขให้ตกไปได้ ต้นข้าวในท้องนาอ้วนและรวงใหญ่งามสะพรั่งสุดสายตาดีกว่าที่ชวาเป็นอันมาก   แต่กระนั้นพวกราษฎรยังพูดว่าปีนี้ฝนน้อยไปไม่งามเหมือนปีกลาย    การที่ฝนน้อยไปฤามากไปไม่เป็นอันตรายถึงทำให้เสียข้าวในนานั้นเลย คงจะได้ข้าวอยู่เสมอ เว้นไว้แต่ถ้าฝนงามดีคอข้าวก็ยิ่งใหญ่งามมากขึ้น       

 เมื่อสุดที่นาก็ถึงหมู่บ้าน ซึ่งล้วนเป็นสวนต้นผลไม้ปลูกยัดเยียดกันเต็มแน่นไปในหมู่บ้านเช่นนี้  ก็คล้ายกันกับที่ชวา   แต่ของเราดีกว่าที่ล้วนแต่เป็นต้นไม้มีผลทั้งสิ้น แลเป็นหมู่ใหญ่ ๆ กว่า ที่ตามริมถนนก็กั้นรั้วและปลูก 1


  1 วัฒนธรรม พัฒนาการทางประวัติศาสตร์ เอกลักษณ์และภูมิปัญญา (หน้า 76)