ชุมชนในภาคเกษตรกรรมไทยเป็นชุมชนที่มีความผูกพันกับข้าวมาแต่โบราณกาล ดังหลักฐานที่ได้มีการค้นพบว่ากลุ่มชนที่มีการอาศัยอยูในดินแดนอีสานเดิมมีการผลิตข้าวเป็นอาหารมานานกว่า 3,500 ปี ก่อนคริสตกาล รูปแบบการผลิตข้าวในอดีตเป็นรูปแบบที่ถูกปรับให้สอดคล้องกับสภาพภูมินิเวศน์ของพื้นที่ ทั้งที่เป็นการผลิตข้าวในที่ดอนหรืพื้นที่สูง โดยผสมผสานกับพืชชนิดอื่น เช่น พริก ฝ้าย และถั่ว เป็นต้น
ต่อมามีการพัฒนารูปแบบการปลูกข้าวในพื้นที่ลุ่มที่ให้ผลผลิตสูง สามารถจัดการและดูแลรักษาได้ดีกว่าหากต้องการผลิตข้าวจำนานมาก อันเป็นรูปแบบการผลิตข้าวที่สอดคล้องกับกระแสการผลิตเพื่อขาย ที่เริ่มก้าวมาสู่ชีวิตเกษตรกรมากขึ้นในระยะต่อมา
ในขณะที่กระบวนการผลิตและพัฒนาพันธุ์ข้าวของเกษตรกรในอดีต เป็นกระบวนการผลิตและพัฒนาที่ผูกพันและพึ่งพาธรรมชาติเป็นหลัก เมล็ดพันธุ์ที่ปลูกในพื้นที่หนึ่งๆหากเจริญเติบโตดี ผลผลิตดี เมล็ดงามสมบูรณ์ ลำต้นแข็งแรง ต้านทานโรค ก็จะถูกเก็บเป็นเชื้อพันธุ์ เป็นการคัดเลือกพันธุ์ที่เหมาะสมตามลักษณะทางนิเวศน์วิทยา เกษตรกรในแต่ละชุมชนในแต่ละสภาพพื้นที่จะมีความรู้เรื่องพันธุ์ข้าวที่เหมาะสมกับสภาพพื้นที่ต่างๆ ทั้งที่ลุ่ม ที่ดอน ที่ลาดชันความรู้เหล่านี้สั่งสมจากวิถีการเพาะปลูกของชุมชนมานานนับศตวรรษโดยเฉพาะเกษตรกรผู้หญิงซึ่งมักจะเป็นผู้มีบทบาทสำคัญในการคัดเลือกและเก็บรักษาพันธุ์ข้าว ทั้งนี้เนื่องจากผู้หญิงจะมีความละเอียดอ่อนช่างสังเกตุ ช่างเรียนรู้เป็นพิเศษ ตัวอย่างของการคัดเลือกและการเก็บรักษาพันธุ์ข้าวที่ดำนินการโดยผู้หญิงเพื่อเก็บพันธุ์เอาไว้ทำพันธุ์ในฤดูกาลผลิตครั้งต่อไป เริ่มจากเลือกพันธุ์ข้าวที่รวงใหญ่ จากกอที่ให้รวงดีต้นแข็งแรงสมบูรณ์ไม่มีโรค หรือบางครั้งเพื่อความมั่นใจจะต้องแกะเปลือกเมล็ดข้าวเพื่อดูสี ดูความสมบูรณ์ของเมล็ดข้าวห้ตรงลักษณะประจำพันธุ์ เป็นต้น
