มองย้อนไปในปี ๒๕๔๖ ผมยังทำงานกับพี่น้องบนดอยสูง ด้วยงานพัฒนาที่เคียงบ่าเคียงไหล่ ทำให้เรารู้สึกผูกพัน เป็นพี่น้องกับคนที่นั่น...

ข้อกล่าวหา ว่าคนบนดอยค้ายาเสพติด หนาแน่นทุกขณะ... ด้วยผลประโยชน์ที่จูงใจ และการนำเข้า "ของ" ที่ง่ายดาย คนไหนที่หลงผิดจึงเปลี่ยนเส้นทางเดินอย่างหวนกลับไม่ได้

 

การประกาศสงครามแตกหักกับปัญหายาเสพติด เป็นยุทธศาสตร์ที่รัฐบาลตอนนั้นต้องดำเนินการอย่างเร่งด่วน

ชาวบ้านของผมมีหลายๆคนที่ ทยอยหายหน้าไปจากหมู่บ้าน ไปไหนไม่รู้ไม่กลับมาอีกเลย ทิ้งลูกเมียอยู่เพียงลำพัง...ช่วงนั้นมีข่าวว่าในเมืองมีเยาวชนเสพยาบ้ากันงอมแงม...

Roadmap ระยะที่ ๑ จึงเป็นปฏิบัติการที่รุนแรง ยึดพื้นที่ แยกสลาย ทำลายวงจรยาเสพติด ควบคุมตัวยา และผู้ค้ายาเสพติด (Supply) และ ด้านการแก้ไขปัญหาผู้เสพยาเสพติด (Demand) ...ชุมชนที่ถูกกล่าวหา ถูกผลกระทบทางสังคมรุนแรงอย่างหลีกเลี่ยงไม่ได้...หลายๆคนบอกผมว่า “ผมไม่มีทางเลือกจริงๆ” อ่านได้จากบันทึกผมที่เคยเขียนไว้ “กระบวนการกลายมาเป็นพ่อค้ายาเสพติด โศกนาฎกรรมบนดอยสูง”

รัฐบาลดำเนินการตาม Roadmap มาเรื่อยๆ จนถึง ระยะที่จะเสริมสร้างพลังแผ่นดินให้เข้มแข็ง ...ผมเถียงในใจว่า จะเข้มแข็งได้อย่างไร เมื่อคนในชุมชนชอกช้ำไปหมดแล้ว ...ตราบาปที่โยนให้ชุมชนเป็นผู้ก่อการแต่เพียงอย่างเดียวมันถูกต้องแล้วหรือ...การค้ายาเสพติดเป็นระบบทุรกรรมที่ใหญ่โต เกี่ยวข้องกับหลายฝ่ายที่สาวบุคคลไปไม่เคยถึง...

ความอ่อนแอ อ่อนล้าของชุมชนในพื้นที่แม่ฮ่องสอนปรากฏเด่นชัดขึ้นมาเรื่อยๆ จะสร้างชุมชนเหล่านั้นให้เข้มแข็งขึ้นมาได้อย่างไร?จะให้กำลังใจชุมชนในการก้าวต่อได้อย่างไร?

คำถามทั้งหมด เรามานั่งจับเข่าคุยกัน ระหว่าง ผม กับ พี่ชายของผม (พ.ท.ปิยวุฒิ โลสุยะ)นายทหารหนุ่มที่มีไฟแห่งอุดมการณ์ และความถูกต้อง...เป็นผู้ที่เกี่ยวข้องกับการแก้ไขปัญหายาเสพติดที่แม่ฮ่องสอน… เรามานั่งคุยฉันท์พี่น้อง...ลองคิดดูว่ามีหนทางใดบ้าง?ที่จะช่วยฟื้นชุมชนเหล่านี้...ทุกวันนี้ กำลังใจมันหดหายกันไปหมด เสียขวัญและเสียใจกับการจากไปของคนในชุมชน... มันร้ายแรงนักในความรู้สึกของชาวบ้าน…อย่างที่เราเห็นกันอยู่

สิ่งที่เราได้ข้อสรุปจากการคุยกันหลายครั้ง...ว่าน่าจะมีกิจกรรม หรือ งานพัฒนาสักอย่างเข้าไปในชุมชนเหล่านี้ โดยการพัฒนานั้น ต้องเสริมสร้างความรักความสามัคคี ส่งเสริมให้คนในชุมชนรักชาติ รักสถาบัน และอยากให้กิจกรรมนั้นนำไปสู่สิ่งที่ดีๆให้กับชุมชน

ผมได้อ่านเอกสารแผ่นพับ ของ สกว. สำนักงานกองทุนสนับสนุนการวิจัย เรื่องราวเกี่ยวกับการทำงานวิจัยเพื่อท้องถิ่น จึงได้ตัดสินใจอีเมลล์คุยกับผู้ประสานงานที่แม่ฮ่องสอน ... ตรงนั้นเป็นจุดเริ่มต้นที่เราเกิด งานวิจัยเพื่อท้องถิ่น ในการแก้ไขปัญหายาเสพติดที่แม่ฮ่องสอน(เราใช้ชื่อชุดโครงการว่า “กระบวนการเสริมสร้างความเข้มแข็งของชุมชนในชุมชนที่ได้รับผลกระทบจากปัญหายาเสพติด จ.แม่ฮ่องสอน”) ในชุดโครงการฯ ดังกล่าวประกอบด้วย โครงการวิจัยย่อย ๔ โครงการวิจัย( ๔ ชุมชน) ในชุมชนที่ได้รับผลกระทบโดยตรงกับปัญหายาเสพติดในจังหวัดแม่ฮ่องสอน

...งานเสริมสร้างความเข้มแข็งของชุมชน งานสร้างปัญญา ในการแก้ไขปัญหา โดยนักวิจัยชาวบ้าน เริ่มต้นขึ้นในครั้งนั้น...

การเดินทางไกลของชุมชนสีขาวครั้งนี้...เป็นการเดินทางที่ยาวไกล แต่มีเป้าหมายที่ชัดเจน เราได้ร่วมกันสร้างสรรค์ปัญญา เพื่อพัฒนาท้องถิ่น ที่แม่ฮ่องสอน

เรื่องราวที่เป็นบทเรียนเหล่านี้ ผมกำลังเรียบเรียง เป็นต้นฉบับ ...หลังจากผมได้รับทุนการเขียนหนังสือ ประสบการณ์วิจัย จากพื้นที่ กรณี “การแก้ไขปัญหายาเสพติดแม่ฮ่องสอน” ซึ่งผมจะใช้ระยะเวลาในการเขียนเรื่องราว ผ่านหนังสือเล่มนี้...

อีกประมาณ เดือน หนังสือจะตีพิมพ์ออกมาให้ได้อ่านกัน 

ในระหว่างการเขียนนี้ ผมก็จะสลับกับการเขียนบันทึก ไปเรื่อยๆ เพื่อให้เนื้อหาในหนังสือที่ผมเขียน กับบันทึกที่เขียนใน Gotoknowเพิ่ม-เติม-เสริมไปด้วยกัน

เกิดการแลกเปลี่ยนกันกับผู้เข้ามาเรียนรู้ระหว่างนี้ เพื่อการนำไป ให้หนังสือที่ผมเขียน สมบูรณ์มีประโยชน์มากยิ่งขึ้น