การเผยแพร่นวัตกรรมหลักสูตร


 

        

                                                                เฉลิมลาภ ทองอาจ                

 

          หลักสูตรที่สร้างขึ้นใหม่จะมีฐานะเป็นนวัตกรรมโดยอัตโนมัติ ทั้งนี้เนื่องจากองค์ประกอบของหลักสูตรได้แก่ วัตถุประสงค์ เนื้อหาสาระการเรียนรู้ ประสบการณ์การเรียนรู้และการวัดและประเมินผลถือได้ว่าเป็นสิ่งใหม่ หรือมีความแตกต่างไปจากเดิม  การนำนวัตกรรมหลักสูตรไปใช้ในระดับปฏิบัติการจึงย่อมเกิดปรากฏการณ์ต่างๆ อันถือเป็นธรรมชาติของการนำหลักสูตรไปใช้                 ซึ่งนักหลักสูตรจำเป็นจำต้องมีความรู้ความเข้าใจเกี่ยวกับธรรมชาติดังกล่าวเนื่องจากมีความสำคัญดังนี้

 

          ความรู้เกี่ยวกับธรรมชาติของการนำหลักสูตรไปใช้ จะทำให้นักหลักสูตรโดยเฉพาะอย่างยิ่งครูเกิดความเข้าใจว่า ธรรมชาติของการนำนวัตกรรมมาใช้คือธรรมชาติของการเปลี่ยนแปลง  ทั้งนี้เนื่องจากนวัตกรรมหรือสิ่งใหม่จะนำมาซึ่งรูปแบบ  และวิธีการปฏิบัติเกี่ยวกับหลักสูตรที่แตกต่างไปจากเดิม ทำให้ระบบการเรียนการสอนของครูซึ่งปฏิบัติกันมา  ได้รับผลกระทบไม่ทางใดก็ทางหนึ่ง ด้วยเหตุนี้  บุคลากรในระดับปฏิบัติการย่อมมีธรรมชาติที่จะต่อต้าน  หรือไม่ยอมรับการเปลี่ยนแปลงนั้น  โดยเฉพาะอย่างยิ่งถ้าเป็นการเปลี่ยนแปลงในลักษณะบังคับ (coercion)  ซึ่งเกิดจากกลุ่มผู้มีอำนาจในการกำหนดนโยบายหลักสูตร รวมทั้งเป็นผู้ตรวจสอบควบคุมให้ครูจะต้องปฏิบัติตาม  ดังนั้นปัจจัยที่จะทำให้การนำหลักสูตรมาใช้ประสบความสำเร็จ คือการชี้แจงให้ทำให้ครูผู้สอนตระหนักว่า   การเปลี่ยนแปลงอันเกิดจากหลักสูตรนั้นเป็นเรื่องธรรมชาติ และเป็นการเปลี่ยนแปลงเพื่อนำไปสู่     การพัฒนาทั้งของผู้เรียนและครูเอง

 

          นอกจากความเข้าใจเรื่องธรรมชาติการเปลี่ยนแปลงแล้ว การที่ครูได้ศึกษาเรื่องธรรมชาติของการนำหลักสูตรไปใช้ จะทำให้ครูเกิดความตระหนักและให้ความสำคัญต่อการเปลี่ยนแปลงในระดับค่านิยม (value-orientation change) ซึ่งเป็นการเปลี่ยนแปลงในระดับจิตสำนึก อันเป็นระดับของ    การเปลี่ยนแปลงความเชื่อ ปรัชญาหรือแนวคิดที่มีต่อนวัตกรรมหลักสูตร  ดังนั้นการยอมรับนวัตกรรมหลักสูตรจะต้องทำให้ครูเกิดการเปลี่ยนแปลงในระดับสูงสุด คือในระดับความคิดและความเชื่อ ผู้เกี่ยวข้องกับการบริหารและการนำหลักสูตรไปใช้ จะต้องทำให้ครูเกิดการเปลี่ยนแปลงด้วยการกระตุ้นให้ครูเกิดความรู้สึกว่าตนเองมีส่วนเกี่ยวข้อง หรือมีบทบาทสำคัญต่อการนำหลักสูตรไปใช้  โดยเฉพาะอย่างยิ่ง ความสนใจในระดับที่เห็นว่านวัตกรรมหลักสูตรจะส่งอิทธิพลโดยตรงต่อผู้เรียน  (concern of student)  ซึ่งจะทำให้การนำหลักสูตรไปใช้มิใช่เป็นเพียงข้อบังคับหรือคำสั่งจากผู้บริหาร แต่เป็นระดับการปฏิบัติที่ครูสามารถบริหารจัดการเพื่อประโยชน์สูงสุดแก่ผู้เรียน 

 

          ความสำคัญของการศึกษาเรื่องธรรมชาติของการนำหลักสูตรไปใช้ คือการทำให้นักหลักสูตรและครูนักหลักสูตร เห็นถึงธรรมชาติที่จะต้องเกิดขึ้นจากการนำนวัตกรรมไปใช้ คือ การต่อต้านและการไม่ยอมรับจากระดับผู้ปฏิบัติ หรือหากเป็นการยอมรับก็เป็นการยอมรับในระดับพื้นฐานมิใช่การยอมรับที่เกิดจากความต้องการหรือความพึงพอใจ ดังนั้นผู้มีส่วนเกี่ยวข้องกับการนำหลักสูตรไปใช้จะต้องตระหนักและเห็น “โจทย์” สำคัญ ซึ่งก็คือ จะทำอย่างไรให้ครูเห็นความสำคัญของนวัตกรรมและเกิดความเชื่อและศรัทธาในนวัตกรรมนั้น อันเป็นการยอมรับในระดับค่านิยม การเปิดโอกาสให้ครูออกแบบและมีส่วนร่วมในการพัฒนาหลักสูตร จึงเป็นปัจจัยสำคัญที่จะทำให้การนำหลักสูตรไปใช้ประสบความสำเร็จ