...ทุกวันนี้คงปฏิเสธไม่ได้กับแนวคิดและวิธีการต่างๆที่มีมากมายในการทำงานเพื่อสร้างการเรียนรู้และส่งเสริมการมีส่วนร่วมในการทำงานกับชุมชน ซึ่งทุกแนวคิดต่างก็มีเป้าหมายที่จะสร้างความเข้มแข็งและความยั่งยืนในการพัฒนาให้เกิดขึ้น แต่สิ่งสำคัญที่เราในฐานะคนทำงานชุมชนควรต้องมี คือ การเลือกแนวคิดและวิธีการที่สอดคล้องกับบริบทของชุมชน
ดังนั้นโจทย์สำคัญสำหรับผู้ทำหน้าที่วิทยากรหรือผู้นำกระบวนการ คือ ทำอย่างไรที่เราควรเป็นหนึ่งในผู้ร่วมเรียนรู้กับชุมชนและลดช่องว่างในการเรียนรู้และเอื้อให้บรรยากาศที่เป็นสุขต่อทุกคน กระบวนการ PLA หรือปลาน่าจะเป็นอีกกระบวนการหนึ่งที่ตอบโจทย์นี้ได้สำหรับผู้ที่กำลังค้นหาแนวคิดหรือวิธีการดังกล่าว
พัฒนาการของ PLA เริ่มต้นที่เมืองไทย มีการประชุมที่จังหวัดขอนแก่น เพื่อศึกษาวางรูปแบบ โดยเริ่มต้นจากการเป็น RRA (1988) หลังจากนั้นมีการทบทวนและถอดบทเรียนมาเป็น PRA ( Participateory Rural Appraisal ) คือ แนวคิดการประเมินชุมชนแบบมีส่วนร่วม โดยเปิดโอกาสให้บุคคลภายนอกเข้ามาทำการศึกษา หลังจากนั้นมีการทบทวนแนวคิดในการทำงานเป็นการทำให้เกิดความมีส่วนร่วม ให้เกียรติแก่คนในชุมชนผู้เป็นเจ้าของบนฐานความเท่าเทียมในเรื่องของสิทธิ์และเคารพในศักยภาพ Participateory อย่างมีส่วนร่วม //// Research การศึกษาวิจัย Rural ชนบท /// Learing การเรียนรู้ Appraisal ประเมิน /// Action การกระทำ,การปฏิบัติ ดังนั้นทิศทางที่สำคัญในการดำเนินการกระบวนการ PLA คือเริ่มต้นที่... การเปิดโอกาสให้คนในเป็นผู้มีส่วนร่วมในการเลือกตัดสินใจบนความเท่าเทียมเสมอภาควิทยากรหรือผู้นำกระบวนการไม่ควรตัดสินความคิดของผู้ร่วมกระบวนการเรียนรู้
ส่งเสริม...ให้คนในยอมรับในความคิด ความเข้าใจของตนเอง รู้สึกเกิดความเป็นเจ้าของ
จึงต้อง...เปิดโอกาส / สร้างบรรยากาศที่เป็นมิตรในการทำทั้งการคิดและการกระทำ
ระวัง....ผู้ดำเนินการ ควรพูดให้น้อยลง / ปิดปากตัวเอง / อดทนที่จะเป็นผู้ฟัง ดังคำพูดที่ว่า
“ เราต้อง เปิดหู.... แต่ปิดปาก ให้มากที่สุด ” ผลลัพธ์ที่เกิดขึ้นในการเรียนรู้ของเรา คือ การคืนอำนาจการตัดสินใจให้กับชุมชนหรือผู้ร่วมกระบวนการเรียนรู้ นั่นคือ วิทยากรหรือผู้นำกระบวนการต้องตระหนักว่า: ดำเนินกิจกรรมอย่างไรให้เป็นธรรมชาติทำให้ชุมชนไม่รู้สึกว่าเป็นเรื่องใหม่ และแปลกแยกจากวิธีการดำเนินชีวิตของชุมชน ชุมชนเกิดความรู้สึกว่าเป็นเรื่องที่ง่ายและใกล้ตัวน่าสนใจที่จะร่วมด้วยความจริงใจ
: วิทยากรหรือผู้นำกระบวนการระวังการคลอบงำความคิดของชุมชนโดยใช้จิตนาการในการพูดคุยมากกว่าการตรวจสอบความถูกผิดในการพูดคุย สร้างความสุข/มีความสนุก/และความภูมิใจให้เกิดขึ้นระหว่างการดำเนินกระบวนการในชุมชนเพื่อสร้างบรรยากาศให้เกิดความรู้สึกที่สบายใจอยากแลกเปลี่ยน
ส่วนวิธีการที่น่าจะใช้เพื่อ ลดความรู้สึกอึดอัด ลดความรู้สึกด้อยค่าและเสริมความมั่นใจในการร่วมเรียนรู้ คือ
ในการอบรม.... ใช้การทำกลุ่มสัมพันธ์ รูปแบบการจัดห้องประชุม ในการทำงานที่ชุมชน......การแนะนำตัว การพูดคุยที่เป็นกันเองไม่ยกตนข่มท่าน
