ทะเลชีวิต

สมเด็จพระมหารัชมังคลาจารย์

   ทะเลหลวง มีอันตรายใหญ่แก่เรือที่สำคัญๆ พอจะประมวลได้ ๓ ประการ คือ คลื่นลม  แก่งหิน และการหลงทิศทาง แต่สำหรับทะเลชีวิต ก็มี โลภะ  โทสะ  โมหะ เป็นอันตรายอันสามารถจะทำอัตภาพนาวาให้อับปางลงได้ เหมือนคลื่นลมแก่งหิน และการหลงทิศทางที่เป็นอันตรายของสำเภาพาณิช ฉะนั้น

   โลภะ เท่ากับ คลื่นลม เพราะอกุศลมูลข้อนี้ อาจทำให้บุคคลหวั่นไหวตามอำนาจตัณหา ละโมบ โลภลาภจนไม่คำนึงถึงฐานะของตน เพราะคนโลภย่อมไม่เห็นอรรถ เห็นธรรมหรือเหตุผล

   โทสะ เท่ากับ แก่งหิน เพราะเป็นอกุศลมูลที่กระทบกระทั่งจิตใจอย่างแรง คนมีความโกรธหรือโทสะประทุษร้ายจิตใจ ย่อมทำทุจริตได้ทุกอย่างไม่ว่าหนักร้ายเพียงใด ฉะนั้น โทสะจึงเท่ากับแก่งหินที่อาจทำให้เรืออับปางลงได้ทันใด

   โมหะ เท่ากับ ความมืดมัวครึ้มฟ้าไปด้วยหมอกเมฆเต็มท้องทะเล อันอาจทำเรือให้หลงทิศ หลงฝั่งได้ คนหลงด้วยอำนาจโมหะ ย่อมไม่รู้จักบาปบุญคุณโทษ สิ่งที่ควรไม่ควร ฉะนั้น โมหะคือความหลงนี้ จึงเป็นอันตรายใหญ่หลวงของนาวาชีวิต