ในงานมหกรรมการจัดการความรู้แห่งชาติครั้งที่ 5 ได้มีโอกาสเข้าไปร่วมจัดกระบวนการเรียนรู้ให้กับผู้เข้าร่วม เพื่อทำให้ผู้เข้าร่วมรู้จักและเข้าใจถึง ความรู้ที่อยู่ในตัวคน หรือ Tacit Knowledge โดยเป็นการจัดกระบวนการในวันจันทร์ที่ 23 พ.ย. 2553 ช่วงแรกเวลา 13.30 – 14.15 และ 14.45 – 16.30 น. วางแผนไว้ว่าจะเป็นการจัดกระบวนการ 2 รอบให้กับผู้เข้าร่วมที่จะเข้ามาเรียนรู้ใน Zone กิจกรรมของ ทะเลTacit

ความน่าสนใจของการจัดการบวนการครั้งนี้คือผู้ที่อออกแบบและจัดกระบวนการจะรู้เพียงว่า จะมีผู้เข้าร่วมประมาณเท่าไร น่าจะเป็นกลุ่มไหน และสิ่งสำคัญคือ กิจกรรมที่ออกแบบไว้ จะไปเหมือนหรือซ้ำกับผู้อื่น หรือเราจะไปช่วยเสริมของท่านอื่น เพราะมีการผลัดเปลี่ยนวิทยากร มาจัดกิจกรรรมใน Zone นี้หลายท่าน ล้วนแต่เป็นความกังวลใจว่าสิ่งที่คิดไว้อาจไม่เป็นไปตามแผนทั้งหมด

สิ่งที่เราจัดการตนเองได้ก่อนคือ ไปสังเกตกระบวนการของวิทยากรในช่วงก่อน และดูสถานที่ ตรวจเช็คอุปกรณ์ต่างๆ ให้เรียบร้อย

วางแผนไว้จะมีกิจกรรมย่อย 3 กิจกรรมในฐาน คือ

กิจกรรมที่ 1 เพื่อให้เกิดความรู้ ความเข้าใจเกี่ยวกับคำศัพท์ รวมทั้งแนวคิดสำคัญของการจัดการความรู้ โดยให้ผู้เข้าร่วมได้เรียนรู้จากบัตรคำที่จัดไว้ให้

กิจกรรมที่ 2 เพื่อให้เกิดความตระหนักและรู้ถึง Tacit Knowledge ที่มีอยู่ในตนเองและความสำคัญของการแลกเปลี่ยนเรียนรู้เพื่อที่ช่วยในการค้นหา Tacit Knowledge เป็นการบวนการที่จะชี้ให้เห็นว่าเราก็มี Tacit ในตัว แต่การแลกเปลี่ยนเรียนรู้จะช่วยทำให้เราได้เห็น หรือ ได้รู้ถึง Tacit มากขึ้น

กิจกรรมที่ 3 เพื่อย้ำให้เห็นว่า Tacit Knowledge เกิดจากการปฏิบัติ เป็นกระบวนการเรียนรู้ที่ให้สะท้อนการเรียนรู้จากการหย่อนเหรียญลงแก้วในถังน้ำ

ทั้ง 3 กิจกรรมออกแบบสำหรับผู้เข้าร่วมประมาณ 25-30 คน รวมทั้งเมื่อมีโอกาสที่จะได้ทำกิจกรรม 2 รอบ จึงวางแผนที่จะสลับลำดับของการจัดกิจกรรมรวมทั้งขั้นตอนการทำกิจกรรม เพื่อดูว่าแบบไหนผู้เข้าร่วมจะเรียนรู้ได้มากกว่ากัน

พอใกล้ถึงช่วงเวลาที่จะต้องจัดกิจกรรมก็มาเตรียมสถานที่ และจัดอุปกรณ์ที่ต้องใช้ให้พร้อม สิ่งที่ยังขาดหรือจำเป็นต้องเตรียมหน้างานก็รีบจัดการให้ครบก่อนเริ่ม เห็นว่าช่วงเช้ามีผู้สนใจเยอะและพลาดหวังจากการไม่ได้เข้าร่วมกิจกรรมอยู่จำนวนหนึ่ง กะว่าถ้ามาเกินกว่าที่กำหนดก็อาจจะรับเพิ่มได้อีกเล็กน้อย(คิดในใจ) พอเอาเข้าจริงดูจะน้อยกว่าที่คาดไว้ครับ

ถึงเวลาก็ดำเนินกิจกรรมตามที่วางไว้ เริ่มจาก รับผู้เข้าร่วมกิจกรรม ชี้แจงกิจกรรมในฐาน แล้วก็เริ่มดำเนินการไล่ไปตั้งแต่กิจกรรม 1 – 2 – 3 จบรอบแรกก็ AAR กับตนเองทันที ว่าถึงแม้จะพาผู้เข้าร่วมไปถึงคำตอบที่ตั้งไว้ แต่กระบวนการไม่สนุก ที่บอกว่าไม่สนุกเพราะผู้เข้าร่วมไม่ค่อยได้ร่วมแลกเปลี่ยน ส่วนตัวผมไม่ค่อยชอบการเรียนรู้ที่เราผูกขาดการเป็นผู้รู้ฝ่ายเดียว ผมว่าไม่สนุก เพราะผมเองจะได้เรียนรู้น้อยจากผู้เข้าร่วม

พอถึงรอบที่ 2 ผมก็ปรับกระบวนการตามที่ คุณอุ (สคส.) เสนอไว้ตั้งแต่ช่วงการวางแผนก่อนเริ่มงาน ผมบอกคุณอุไว้ว่า อยากทดลองสลับลำดับการทำกิจกรรม ว่าแบบไหนจะดีกว่า เนื่องจากเคยใช้กิจกรรมลักษณะนี้สอนนักศึกษาจะใช้กิจกรรมที่ 1 ปูพื้นก่อน เหมือนให้ทฤษฎีก่อน (จริงๆก็ไม่ได้ให้นะครับ เป็นการจัดกิจกรรมที่ให้นักศึกษาพยายามหาคำตอบเอง ชวนคุยไปเรื่อยๆ เพื่อให้เกิดความรู้ จากการแลกเปลี่ยนกัน)

ในรอบ2 นี้ปรับเป็นเริ่มจากกิจกรรมที่ 2 มา 3 และจบด้วย 1 และเพิ่มกิจกรรมอุ่นเครื่องที่ให้ผู้เข้าร่วมมีการพูดคุยกันเล็กน้อยก่อนเริ่มกิจกรรม (จริงๆรอบแรกก็อยากทำแต่กลัวจะบริหารเวลาไม่ได้เลยตัดไป) และพยายามให้มีการสะท้อนสิ่งที่ได้เรียนรู้หลังจากการทำกิจกรรมย่อยเสร็จในทันที ไม่รวมเป็นครั้งเดียวเหมือนในรอบแรก และกิจกรรมที่ 1 ก็ปรับมาเป็นการทำร่วมกันทั้งหมดไม่แบ่งกลุ่มย่อยเป็น 3 กลุ่มเหมือนรอบแรก เพื่อให้มีการพูดคุยและซักถามมากขึ้น ส่วนตัวผมพอใจรอบสองมากกว่า เนื่องด้วยมีผู้เข้าร่วมเหลือน้อย ประมาณ 19 ท่าน และผมเองบริหารเวลาในการจัดกิจกรรมในแต่ละกิจกรรมย่อยในฐานได้ดีมากขึ้น และที่สำคัญมีการพูดคุยแลกเปลี่ยนกันมากขึ้นระหว่างผู้เข้าร่วมด้วยกัน

ถึงแม้ว่าเราจะวางแผนมาอย่างไร การปรับกระบวนการก็มีส่วนสำคัญที่จะช่วยให้เกิดการเรียนรู้ได้มากขึ้น เป็น Tacit ที่ผมตามล่ามาได้จากการมาร่วมงาน NKM5 การจัดกิจกรรมที่คาดเดาไม่ได้ลักษณะนี้สนุกดี ท้าทายตนเองได้ดีมาก เพราะถ้าเป็นการจัดกระบวนการให้นักศึกษาการปรับเปลี่ยนและความท้าทายจะน้อยกว่านี้มาก เป็นอีกความสนุกที่ได้จัดกระบวนการเรียนรู้....ขอบคุณ สคส.ที่ให้โอกาสดีดี มาตามล่าหา Tacit ด้วยตนเอง