การอยู่ร่วมกันต้องใข้การสกัด สะกด สกิด และอดทนกำกับ... การใช้ชีวิตคู่นั้นก็ไม่ใช่เรื่องง่ายเพราะต้องอาศัยความเข้าใจในการอยู่ร่วมกัน ดุจดังกินอาหารใครๆก็กินเป็น แต่จะให้ดีต้องรู้จักกินอาหารที่ดีและมีประโยชน์ต่อร่างกายครบทั้งห้าหมู่

            เสื้อผ้าที่ไม่สะอาดย่อมทำความสวยงามของคนสวมใส่เสื่อมไป อาหารเลวและมีพิษย่อมทำให้คนกินอ่อนกำลังหรือเจ็บป่วย  สามีที่ทุศีลเป็นตัวทำลายภรรยาให้ตายทั้งเป็น (คู่ชีวิตที่เลวเป็นอาวุธฆ่าอีกคนให้ตายทั้งเป็น) มีลูกที่นิสัยต่ำช้าบอกได้เลยว่าพ่อแม่ทุกข์ใจเช่นกัน

                       การคู่ครองที่ดีและการอยู่ร่วมกันเพื่อสร้างครอบครัวของมนุษย์นั้นหากเข้าใจกันการอยู่ร่วมกันแล้ว การครองรัก การครองเรือน และคนในครอบครัวก็จะมีความสงบสุข แต่ถ้าไม่เข้าใจการครองรักครองเรือนก็จะเกิดความทุกข์ตามมา อย่างหลีกเลี่ยงไม่ได้

                 ชีวิตครอบครัวของคนในสังคมปัจจุบันมี 2 ลักษณะคือ อยู่ด้วยกันแบบตามอารมณ์ และอยู่ด้วยกันแบบยึดหลักธรรมเป็นหลัก  การครองเรือนถ้าไม่มีหลักเป็นแนวปฏิบัติแล้วก็เหมือนสวะลอยตามกระแสน้ำขึ้นน้ำลง ชีวิตการครองเรือนย่อมจะมีความเดือดร้อนวุ่นวายไปตามกระแสโลกคือสุขบ้างทุกข์บ้าง แต่เมื่อยึดหลักธรรมมาใช้เป็นแบบในการครองเรือนแล้วย่อมได้รับความสุขสบาย 

               1.อยู่แบบตามอารมณ์ หมายถึงการบริหารครอบครัวแบบตามอารมณ์ คือเอาอารมณ์เป็นหลัก ได้แก่การอยู่ด้วยกันตามอารมณ์ ไม่มีหลักและกฎเกณฑ์ ทำเหมือนสวะลอยน้ำ น้ำขึ้นก็ขึ้นด้วย น้ำลงก็ลงด้วย ลอยไปติดอยู่ที่ไหนก็ค้างอยู่ที่นั่น ปัญหาเรื่องยุ่งยากต่างๆก็ตามมาเช่น การทะเลาะวิวาท ทำไม่ถูกใจนิดก็ทะเลาะวิวาทด่าว่ากันซะแล้ว  ครอบครัวจึงไม่เป็นสุข  

             การจะดูว่าคนที่เรารักหรือสามีภรรยาเราเป็นคนแบบใด ต้องดูหลังจากได้เป็นแฟนกันแล้ว อยู่กินด้วยกันแล้วสักระยะหนึ่งจึงจะชัด คนสมัยปัจจุบันมักมีอะไรกันก่อนแต่งงาน เราอาจแบ่งคนอยู่กันตามอารมณ์เป็น 4 ระยะคือ ( จีบ - จับ - จอง - ครองชีวิต)

                          1.1 ระยะจีบ  คือระยะก่อนเป็นแฟนเพิ่งรู้จักชื่อเล่น ช่วงที่เริ่มเกิดความสนใจอยากให้เพศตรงข้ามรักตนเอง  ต่างคนต่างแต่งเช่นแต่งตัว แต่งหน้า ทั้งแต่งตัวแต่งท่าทางอวดคุณสมบัติให้อีกฝ่ายหนึ่งเห็น บางทีก็มีคำสัญญาสาบานว่าจะรักจะดูแลไม่ให้ลำบาก ฉันไม่มีใคร ฉันอยากมีเธอเป็นเพื่อนใจ ระยะนี้ดูยากนิดหนึ่ง ตอนนี้นิสัยไม่ดีมักถูกเก็บงำไว้ไม่ให้เห็นง่ายๆ นิสัยแท้จริงเช่นนิสัยทำตัวเหมือนพ่อแม่เรา ทำตัวเหมือนแมงดา ทำตัวเหมือนนาย  แต่จะทำตัวเหมือนเพื่อนเหมือนคนรับใช้ให้เราอุ่นใจไว้ก่อน จะโทรหาเช้าเย็น ไปถึงบ้านซื้อของฝากให้เหมือนหนึ่งว่าอยู่กับเขาเราสบายแน่ๆ การจีบระยะแรกหลายคนเลือกที่จะไม่ให้ผู้ปกครองรู้

                          1.2 ระยะจับ คือเมื่อความสนิทสนมมากขึ้นก็จะไปไหนมาไหนด้วยกันบ้าง เกี่ยวก้อยเลียนแบบมิคสิควีดีโอเพลงที่เปิดให้ดูทั่วประเทศ การสัมผัสกันเป็นการสร้างรักแบบที่คนสมัยใหม่ทำได้ไม่ขวยเขิน ข้ามถนนก็ต้องเกี่ยวก้อยกันข้ามกลัวอีกฝ่ายมีอันตราย ดูเป็นห่วงเป็นไงเหลือเกิน แต่คนรุ่นบิดามารดาเราท่านสอนให้รักนวลสงวนตัว อย่าลืมว่า "วัฒนธรรมเสื่อมคือชาติล้มสลาย การทำลายชาติคือการทำลายวัฒนธรรม"  รักแบบไหนก็ทำเอง

                                          

                         1.3 ระยะจอง คือยอมรับว่าเป็นคนรักกัน คนนี้เป็นแฟนฉัน เมื่อไปไหนมาไหนด้วยกันรู้สึกมีความสุขก็มาถึงขั้นที่ตกลงเป็นคนรักกัน จับมือถือแขนกันได้ กอดกันได้ บางคู่อาจมีการทดลองอยู่กันแบบสามีภรรยาตามแบบ "ข้าฯนิยมสมัยใหม่" (ข้าพเจ้าชอบนิยม) อาจยังไม่บอกให้ผู้ใหญ่รู้ ถ้าพ่อแม่จะมาเยี่ยมก็ให้อีกฝ่ายย้ายออกไป พ่อแม่กลับบ้านก็มาอยู่ด้วยกันใหม่อีก ไปไปมามาตามโอกาสหรือทั้งคู่อาจอยู่ด้วยกันอยู่บ้านหลังเดียวกัน จ่ายค่าเช่าบ้านช่วยกัน แต่ยังไม่แต่งงาน นิสัยต่างๆจะได้เห็นมากขึ้นไม่ว่าตั้งแต่อาการนอนกรน นอนละเมอ ใครขอเงินผู้ปกครองได้มากก็แบ่งกันใช้ หรือได้ทำงานแล้วมีรายได้ รู้จักรายได้ของกันและกัน บางคู่อาจช่วยกันรวมเพื่อเป็นค่าแต่งงาน

             ผู้เขียนเพิ่งเห็นคนที่อยู่ด้วยกันตั้งแต่สมัยเรียนแล้วได้แต่งไปไม่มากนักและหลายคู่หย่ากันไปแล้วแล้ว แต่บางคู่เจอกันตอนมาทำงานด้วยกันได้ใกล้ชิดผ่านระดับจีบมาสู๋ระดับจับและทดลองงานแต่ก็มีอันเลิกรากันไปบ้าง อยู่กินกันแต่ไม่ได้แต่งงานแต่มีหลานไปฝากพ่อแม่ให้ชื่นใจ บางคู่ก็เลี้ยงดูกันจนถึงวันตายโดยที่ไม่ได้แต่งงาน

                                         

                      1.4 ระยะครองชีวิตคู่  คนอีสานโบราณถือว่าการแต่งานคือการให้เกียรติคู่ชีวิต ผู้ชายควรให้เกียรติคนที่จะเป็นภรรยาด้วยการสู๋ขอและแต่งาน การแต่งงานเป็นการยกย่องหญิงที่เราเลือกว่าให้เธอเป็นภรรยาและเป็นมารดาของลูกเราในอนาคต หลังแต่งงานทั้งคู่ก็กลายเป็นคู่ครอง คู่สร้างคู่สม ชีวิตหลังแต่งงานจึงเป็นบทพิสูจน์ที่สำคัญยิ่ง

                      การอยู่ร่วมกันนานๆใครมีข้อดีข้อเสีย มีความรู้ความสามารถ มีความประพฤติอย่างไรก็จะปรากฏชัดออกมาให้เห็นทุกวัน นิสัยถาวรแท้จริงเริ่มแสดงอาการเช่น ทำตัวเหมือนพ่อแม่เราให้ความช่วยเหลือดุจบิดามารดารักลูก บางคนทำตัวเหมือนแมงดาทะเลที่เกาะตัวเมียกิน บางคนทำตัวเหมือนเจ้านาย พูดหรือทำขัดใจไม่ได้เป็นต้องโดนตวาดตะเพิด   บางคนทำตัวเหมือนเพื่อนเข้าใจเราปรึกษากันได้ บางคนทำตัวเหมือนพี่สาวพี่ชาย บางคนทำตัวเหมือนน้อง ทำตัวเหมือนคนรับใช้ เขามีนิสัยแบบใดก็จะแสดงออกให้เห็นมากขึ้นๆ  บางคู่พอมีลูกก็เริ่มเบื่อคู่ครองตนเอง หลงแสงสีหลงหน่าที่หลงนารีหลงไปกับสิ่งชั่วร้ายปล่อยใจไปตามอารมณ์ หลงสุรา พาชี โสเภณีและอื่นๆ แต่บางคนก็ใช้หลักธรรมเข้ามากำกับชีวิต อยู่ครองคู่ตามหลักธรรม  การครองชีวิตหลังแต่งงานที่ต้องมีหลายอย่างเข้ามาเกี่ยวข้องเช่นมีลูกเพิ่มขึ้น รายจ่ายเพิ่มขึ้น คนรอบกายเพิ่มขึ้น ปรับตัวให้เข้ากับญาติทั้งสองฝ่าย การมีหลักธรรมกำกับจึงเป็นสิ่งจำเป็นยิ่ง

               2.อยู่แบบตามหลักธรรม หมายถึงการบริหารครอบครัวแบบตามหลักธรรม คือเอาธรรมเป็นหลัก ได้แก่การใช้คุณธรรมควบคุมอารมณ์ไว้ไม่ให้ออกนอกลู่นอกทาง เหมือนรถที่มีคนขับดี จะวิ่งจะจอดหรือจะหลีกจะหลบจะเลี้ยวย่อมทำได้ดั่งใจหมาย ปลอดภัยทุกประการ 

               การใช้ชีวิตคู่นั้นก็ไม่ใช่เรื่องง่ายเพราะต้องอาศัยความเข้าใจในการอยู่ร่วมกัน ดุจดังกินอาหารใครๆก็กินเป็น แต่จะให้ดีต้องรู้จักกินอาหารที่ดีและมีประโยชน์ต่อร่างกายครบทั้งห้าหมู่คือ  โปรตีนทำให้ร่างกายเจริญเติบโตซ่อมแซมส่วนที่สึกหรอ  คาร์โบไฮเดตรให้พลังงานแก่ร่างกายเลือดไม่เป็นพิษ  วิตามินเสริมสร้างการทำงานของร่างกายบำรุงสมอง แร่ธาตุช่วยสร้างกระดูกและเม็ดโลหิต  ไขมันให้พลังงานความร้อน

             พื้นฐานอันมั่นคงที่จะทำให้การครองชีวิตหลังแต่งงานกันอยู่ยืนยาว มีความสุข คือคู่ชีวิตต้องมีหลักธรรมสำคัญเช่น

                    1.มีความเชื่อมีเป้าหมายชีวิตเหมือนกัน

                    2.ความประพฤติศีลธรรมจรรยา กิริยามารยาทอบรมมาดีเสมอกัน

                    3.มีนิสัยเสียสละชอบช่วยเหลือไม่เห็นแก่ตัว ใจกว้างเสมอกัน

                    4.มีปัญญาเสมอกัน ได้แก่ มีเหตุผล มีความคิดสร้างสรรค์ ไม่ดื้อด้านดันทุรัง เข้าใจกัน เห็นอกเห็นใจกัน พูดกันรู้เรื่อง ถ้าลิ้นกับฟันทำงานไม่ประสานกันก็มีหวังขบลิ้นตนเองต้องเจ็บปวดจนน้ำตาร่วงได้ฉันใด ในชีวิตการครองเรือนถ้าสามีภรรยาไม่รู้จักสงเคราะห์กันและกัน ไม่มีความเข้าใจกันนอกจากจะไม่มีความก้าวหน้าในชีวิตแล้วทั้งสองฝ่ายก็มีหวังช้ำใจจนน้ำตาร่วงได้ฉันนั้น

                    การรู้จักครองเรือนเป็นความดีเบื้องต้น เมื่อครองเรือนดีแล้วก็สามารถเข้าไปครองอย่างอื่นได้หมดไม่ว่าจะเป็น ครองทรัพย์สมบัติ ครองน้ำใจคน ครองรัก  เรือนแบ่งออกเป็นสามเรือนคือ

                1. เรือนที่อยู่อาศัย คนเราต้องมีที่อยู่และเรือนที่อยู่นั้นต้องรักษาให้สะอาดอยู่เสมอ ถ้าปล่อยให้สกปรกย่อมเป็นพาหะให้เกิดโรคภัยไข้เจ็บได้ง่าย ต้องรู้จักปิดประตูก่อนออกจากบ้าน ปรุงอาหารเสร็จต้องรู้จักดับไฟ บูชาพระเสร็จก็ต้องดับไฟ อยู่เรือนเดียวกันต้องเอาอกเอาใจกัน อย่าทิ้งหน้าที่สามีภรรยาที่ดี

                2. เรือนกายคือการดูแลตัวเราทุกคนให้ดีให้สะอาด ทำอะไรให้พอดี กินพอดี พักผ่อนพอดี พูดพอดี บางคนคร่ำเคร่งตรากตรำเรียนมากเกินไปเรียนจบกลับมานั่งรักษาโรค ทำงานเกินพอดีจนร่างกายทรุดโทรมได้เงินมาแทนที่จะได้ใช้บำรุงความสุขกลับต้องนำมาซื้อยารักษา บางคนหนักไปทางตระหนี่มีเงินแต่ทำตัวอดอยากทนอดทนอยากนั่งเฝ้าเงิน ใช้รถยังเติมน้ำมันตามระยะทาง การครองตนก็ต้องมีความพอดีรายรับพอดี รายจ่ายพอดี รายเหลือก็ให้พอดี ถ้าผิดไปจากนี้ก็เข้าข่ายขาดดี เกินดีตั้งตัวยาก

                 3. เรือนใจ คือ คนเรานี้มีใจเป็นผู้บัญชาการใหญ่ คำพูดก็ขึ้นอยู่กับใจ ความสุขความทุกข์ก็มาจากใจ นรกสวรรค์ก็เริ่มจากใจ จิตใจเป็นตัวนำกาย การรักษาเรื่องที่เกิดขึ้นกับใจที่เรียกว่า การรักษาอารมณ์  อารมณ์ที่เกิดขึ้นกับใจเรามีสองประเภทคือ “อารมณ์ชอบ กับอารมณ์ชัง” หรือเรื่องที่ชอบ กับเรื่องที่ชัง ใจเราวนเวียนหมุนวนอยู่ในสองเรื่องนี้เป็นส่วนใหญ่ การบริหารเรือนใจจึงสำคัญยิ่ง นักปราชญ์แนะให้เราใช้หลักธรรมในการรักษาเรือนใจไว้ดังนี้คือ:-

                 3.1 มีความซื่อสัตย์ต่อกันทั้งต่อหน้าและลับหลัง ความจริงใจอุปมาเหมือนที่ดิน ถ้ามีที่ดินเราก็ปลูกบ้านได้ มีมากก็ทำนาทำสวนทำไร่ได้ 

                  3.2 มีความอดทน ความอดทนเป็นเหมือนเสาเรือน “อดต่อสิ่งที่ชอบ ทนต่อสิ่งที่ชัง"  "สะกด สกัด สกิด อดทน”  ใจคนเรานั้นถ้าสิ่งที่ใจชอบไม่มีโทษก็ไม่เป็นไร ถ้าสิ่งที่ใจชอบเป็นสิ่งมีโทษแล้วอดไม่ได้ก็เหมือนกินของแสลงโรคอาจถึงตาย   ความอยากของใจที่อยู่ในเกณฑ์แสลงคือ อยากเล่นการพนัน อยากเสพสุรา อยากสุรุ่ยสุร่าย อยากจะตามใจทุกอย่าง อยากจะกิน-กิน อยากซื้อ-ซื้อ  แต่เนื่องจากคนเราฐานะมีไม่เท่ากัน ดังนั้นถ้าเรายากจนก็ต้องกำจัดความอยากให้เหลือน้อยลงเท่าที่จำเป็นก็จะไม่เดือดร้อนอะไร แต่ว่าคนส่วนมากมักมีนิสัย “ตัวเท่าเสา เงาเท่าพ้อม” (พ้อมหรือกระพ้อมคือภาชนะสานขนาดใหญ่สำหรับบรรจุข้าวเปลือกเป็นต้น) คือชอบใช้จ่ายเกินตัว เป็นเหตุให้ต้องกู้ยืมหนี้ บางเจ้าถึงกับหนี้ท่วมหัวเอาตัวไม่รอด การครองเรือนแบบนี้จะหาความสุขได้ยาก นี้คือผลร้ายของความไม่อดทนต่อสิ่งที่ชอบ  ปล่อยใจให้อยากเกินขอบเขต จงบริหารตนโดยบริหารอารมณ์ด้วยการรู้จักสกัดอารมณ์ไม่ดีไม่ให้เข้าสิงใจ รู้จักสะกดข่มอารมณ์โกรธ รู้จักสะกิดฉุกคิด และรู้จักอดทน  "สะกด - สะกัด - สะกิด - อดทน" ย่อมธำรงตนและครองครัวให้รุ่งเรือง

                 3.3 มีเบญจศีล คือมีเมตตา มีอาชีพสุจริต ไม่นอกใจคู่ชีวิต ไม่โกหก ไม่เสพสิ่งเสพติดและไม่ประมาท เบญจศีลอุปมาเหมือนอุปกรณ์สร้างเรือนอื่นๆเช่นคาน ขื่อ ฝา  ประตู หน้าต่าง หลังคาของบ้าน ทำให้บ้านนั้นน่าอยู่น่าอาศัย

                 3.4 มีความรับผิดชอบ ทำงานที่ไม่ผิดกฎหมาย ไม่ผิดจารีตประเพณีของสังคม อุปมาเหมือนสิ่งของเครื่องใช้ในบ้าน เครื่องอำนวยความสะดวกในบ้าน เครื่องประดับบ้านทำให้บ้านสวยงาม ปลอดภัย ยามฝนตกไม่รั่ว ยามร้อนไม่ร้อนมาก ยามหนาวไม่หนาวมาก มีอากาศถ่ายเทพอเหมาะ

                  3.5 มีความโปร่งใสตรวจสอบได้  อย่ามีลับลมคมใน  รักกันจริงอย่านอกใจกันไม่ว่ากรณีใดๆ อย่าทำให้อีกฝ่ายน้ำตานองหน้าเพราะเจออีกคนที่เคยรักมานอกใจ เอาเงินไปซื้อกินซื้อยารักษาตัวมันรับได้ แต่เอาเงินไปให้กิ๊กหวานใจอีกฝ่ายรู้สึกสุดทน "อย่านอกใจคำนี้สั้นแต่ขอให้เรามีขณะมีชีวิต" ความโปร่งใสตรวจสอบได้ อุปมาเหมือนมีเสบียงอาหารให้ครอบครัว ไม่นอกใจกันนั่นแหละเป็นดี

                  3.6 ยอมรับการเปลี่ยนแปลงทางกายภาพ ทุกคนเมื่อหนุ่มสาวย่อมมีความสวยดูดีแข็งแรงแต่ถ้าอายุมากก็ย่อมร่วงโรยเหมือนดอกไม้ "ตอนจีบกันครั้งแรกเธอบอกว่ารักกันนะ ห่วงใยกันนะ สารพัดที่สรรมากล่าว" เมื่ออยู่กินร่วมกันอายุมากขึ้นก็ยอมรับคนที่เคยสวยบ้าง  ยากดีมีจนพิกลพิการอย่างไรก็เลือกแล้วสงสารกันบ้าง ตอนหนุ่มสาวทุกคนจะดูดี แก่มาย่อมทรุดโทรมเป็นธรรมดา อย่าตำหนิกันเพราะตำหนิคู่ชีวิตก็เหมือนกรีดเนื้อตัวเอง  

                 3.7 ไม่ตายไม่ทิ้งกัน แฟนเราคือคนดีที่สุดในโลก เหมือนเงินเราที่เราหามาได้มีค่ามากกว่าเงินคนอื่น เงินทองสิ่งของที่หามาได้ยังรู้จักเก็บรักษาและต้องใช้สิ่งของอย่างคุ้มค่าไม่ใช้ทิ้งไม่ใช้ขว้าง เมื่อมีคู่ชีวิตก็ต้องรักและรักษากายใจกันไว้ตราบลมหายใจสุดท้าย

             

               การครองเรือนที่ดีนั้น   เรือนนอนต้องสะอาดสวยงามน่าชม กว้างขวางน่าอยู่มีห้องนอน ห้องรับแขก ห้องครัว  ห้องน้ำ ที่จอดรถ  เรือนกายต้องสดชื่นแข็งแรงอนามัยดี มีชีวิตชีวา ไม่อดโซเหมือนร่างผี ไม่อ้วนพีเกินไป   เรือนใจต้องเยือกเย็นด้วยเมตตาปราณี รู้จักผิดชอบชั่วดี มีความซื่อสัตย์ มีความอดทน มีเบญจศีล มีงานมั่นคงปราศจากโทษ มีหลักธรรมาภิบาลในการอยู่ร่วมกัน เพราะว่าสมบัติทุกชนิดเริ่มต้นจากการครองเรือนที่ดีทั้งสิ้น ฉะนั้น สิ่งสำคัญที่สุดเบื้องต้นเราต้องพยายามปรับปรุงเรือนของเราให้ดี แล้วทุกอย่างจะดีตามมา เริ่มต้นดีสำเร็จแล้วครึ่งหนึ่ง ก้าวแรกคือส่วนหนึ่งของก้าวที่สอง ฯ