ชุดกิจกรรมการเรียนรู้วิทยาศาสตร์เพื่อส่งเสริมความสามารถในการคิดอย่างมีวิจารณญาณ

                  ชุดกิจกรรมการเรียนรู้วิทยาศาสตร์หมายถึงสื่อการเรียนการสอนวิทยาศาสตร์ซึ่งเป็นนวัตกรรมทางการศึกษาที่ผู้วิจัยสร้างขึ้น เพื่อใช้ในการจัดกิจกรรมการเรียนรู้วิชาวิทยาศาสตร์  โดยปรับปรุงขั้นตอนและหลักการสร้างชุดกิจกรรมของ Butts (1974)  Nelson  และ  Lorbeer (1975)  Devito  และ Krockover (1976)  เป็นชุดกิจกรรมการเรียนรู้ที่เน้นให้นักเรียนสร้างองค์ความรู้ด้วยตนเองด้วยกระบวนการคิด  ซึ่งมีองค์ประกอบดังนี้ 

  1. ชื่อชุดกิจกรรม
  2. ข้อแนะนำการใช้ชุดกิจกรรม
  3. สาระการเรียนรู้
  4. มาตรฐานการเรียนรู้ช่วงชั้น
  5. ผลการเรียนรู้ที่คาดหวัง
  6. จุดประสงค์การเรียนรู้
  7. สาระสำคัญ
  8. กระบวนการเรียนรู้    เป็นส่วนที่ให้นักเรียนได้ลงมือปฏิบัติตามขั้นตอนของการสอนแบบเอสคิวโฟร์อาร์ ซึ่งมีขั้นตอนกระบวนการเรียนรู้ 3 ขั้นตอน ดังนี้

       8.1  ขั้นกระตุ้นการคิด   เป็นขั้นนำเข้าสู่บทเรียน  โดยใช้สื่อการสอน  เหตุการณ์  คำถาม (เน้นการใช้คำถามระดับสูง)  หรือประเด็นปัญหาที่นักเรียนสงสัย     เพื่อดึงดูดความสนใจของนักเรียนให้นักเรียนพร้อมที่จะเรียนบทเรียนใหม่  

       8.2  ขั้นสอน   เป็นขั้นที่ให้นักเรียนศึกษาเนื้อหาและความรู้ที่กำหนดให้ในชุดกิจกรรมการเรียนรู้โดยใช้กระบวนการเรียนรู้แบบแบบเอสคิวโฟร์อาร์    ที่เน้นฝึกกระบวนการคิดและเสริมกิจกรรมการคิดอย่างมีวิจารณญาณ ดังนี้

              8.2.1  Survey (S)   เป็นขั้นที่ให้นักเรียนอ่านเนื้อหา ความรู้ ที่กำหนดในชุดกิจกรรมการเรียนรู้อย่างคร่าว ๆ เพื่อหาใจความสำคัญของเรื่อง ใช้เวลาประมาณ 1- 2 นาทีหรือ 2-3 นาที   หลังจากนั้นครูและนักเรียนร่วมกันอภิปรายถึงใจความสำคัญหรือประเด็นสำคัญของเรื่อง

              8.2.2  Question (Q)   เป็นขั้นที่ให้นักเรียนได้ฝึกตั้งคำถามที่สัมพันธ์กับเรื่องที่อ่าน    โดยเน้นการฝึกตั้งคำถามระดับสูง  ตามทฤษฎีของ Bloom และคณะ (Taxonomy  of  Educational   Objectives) เพื่อใช้เป็นแนวทางในการศึกษาเนื้อหา ความรู้ที่กำหนดไว้ในชุดกิจกรรมการเรียนรู้  โดยคำถามได้มาจากใจความสำคัญที่เขียนไว้หรือเรื่องที่นักเรียนต้องการเรียนรู้หรืออยากทราบเพิ่มเติม  จากเนื้อหาความรู้ที่ได้กำหนดให้และครูจะเป็นผู้แนะนำในกรณีที่นักเรียนมีปัญหาในการตั้งคำถาม    นอกจากนี้ครูควรเน้นใช้คำถามระดับสูงในทุกครั้งที่ถามนักเรียนด้วย  หลังจากนั้นนักเรียนร่วมกันอภิปรายแสดงความคิดเห็นเพื่อคัดเลือกคำถามที่มีความสัมพันธ์กับเรื่องที่อ่านแล้วบันทึกคำถามนั้นลงในชุดกิจกรรมการเรียนรู้

              8.2.3  Read (R)   เป็นขั้นที่ให้นักเรียนได้ฝึกอ่านข้อความในเนื้อหาความรู้ที่กำหนด ให้ในชุดกิจกรรมการเรียนรู้นั้นซ้ำอย่างละเอียดอีกครั้ง เพื่อสืบค้นหาคำตอบสำหรับคำถามที่ได้ตั้งไว้หรือหาลำดับขั้นตอนและวิธีการนำไปปฏิบัติทดลอง  โดยครูและนักเรียนอภิปรายร่วมกันเกี่ยวกับคำตอบหรือลำดับขั้นตอนการทดลอง   หลังจากที่นักเรียนอ่านเสร็จแล้ว

              8.2.4 Record (R)   เป็นขั้นที่ให้นักเรียนจดบันทึกข้อมูลต่าง ๆ ที่ได้จากการอ่านในขั้นที่ 2.3  โดยการเขียนคำตอบเพื่อตอบคำถามที่ตั้งไว้ในขั้นที่ 2.2 และเน้น   การจดบันทึกส่วนที่สำคัญและสิ่งจำเป็น   โดยใช้ภาษา ข้อความอย่างรัดกุมหรือย่อตามความเข้าใจของนักเรียนหรือเป็นการจดบันทึกผลการทดลองจากการปฏิบัติทดลอง

                   งานวิจัยครั้งนี้ผู้วิจัยได้กำหนดให้ขั้น Read (R) และขั้น Record (R) เป็นขั้นตอนเดียวกัน  ทั้งนี้เพื่อความสะดวกในการปฏิบัติกิจกรรมเพราะเมื่อนักเรียนอ่านแล้วได้คำตอบก็ทำการจดบันทึกคำตอบไปทีละข้อคำถามพร้อม ๆ กัน

              8.2.5  Recite (R)   เป็นขั้นที่ให้นักเรียนได้ฝึกเขียนแผนที่ความคิด (Mind Mapping)  เพื่อสรุปใจความสำคัญของเนื้อหาความรู้ที่กำหนดในชุดกิจกรรมการเรียนรู้

              8.2.6  Reflect (R)     เป็นขั้นที่นักเรียนได้สะท้อนให้เห็นถึงความสามารถในการนำข้อมูล หรือความรู้ที่ได้จากการเรียนหรือการอ่านนั้นเชื่อมโยงเข้ากับความรู้ที่ตนมีอยู่เดิมแล้วโดยมีการฝึกกิจกรรมการคิดอย่างมีวิจารณญาณที่ผู้วิจัยสร้างขึ้นทั้งนี้เพื่อให้นักเรียนได้แสดงการคิดอย่างมีวิจารณญาณเกี่ยวกับสถานการณ์ต่าง ๆ ในบทความที่สอดคล้องกับบทเรียน

      8.3   ขั้นสรุปบทเรียนเป็นขั้นที่นักเรียนร่วมกันสรุปเพื่อตรวจสอบความรู้ ความเข้าใจของตนเอง     จากการอ่านเนื้อหาความรู้และกิจกรรมการทดลองที่กำหนดในชุดกิจกรรมการเรียนรู้แต่ละชุดในหน่วยการเรียนรู้เรื่องโครงสร้างและหน้าที่ของระบบต่าง ๆ ในร่างกายมนุษย์ 

9. คำถามท้ายกิจกรรม

10. แนวคำตอบคำถามท้ายกิจกรรม