สรุปการสัมมนา
ฟินแลนด์ เป็นประเทศกลุ่มยุโรปเหนือ มีวัฒนธรรมขุมขนที่เข้มแข็ง เน้นประชาธิปไตย ประชาชนสนใจใฝ่เรียนรู้ นับถือการศึกษา ครูอาจารย์ฝึกอบรมให้ครูมีคุณภาพสูง มีประชากรเพียง 5 ล้านคน นับว่ามีประชากรที่เบาบาง มีการพัฒนาประเทศสูงนักเรียนฟินแลนด์ มีความพอใจ มีวินัย นับถือครู มากกว่านักเรียนสหรัฐฯและประเทศพัฒนาอุตสาหกรรมส่วนใหญ่ ระบบการศึกษาของฟินแลนด์ให้ความสำคัญกับความเสมอภาค โดยไม่มีการเก็บค่าเล่าเรียนสำหรับนักเรียนเต็มเวลา ฟินแลนด์มีการศึกษาภาคบังคับ 9 ปี ตั้งแต่อายุ 7-16 ปี โรงเรียนทุกแห่งจะมีอาหารกลางวันบริการฟรี การเรียนมัธยมศึกษาตอนปลายไม่บังคับ โดยมีทั้งการเรียนเตรียมอุดมศึกษาสายสามัญ และอาชีวศึกษา และในระดับอุดมศึกษาก็จะมีทั้งมหาวิทยาลัยและโรงเรียนอาชีวศึกษาขั้นสูง จากโครงการเพื่อประเมินศักยภาพเด็กนักเรียนสากลขององค์การเพื่อความร่วมมือทางเศรษฐกิจและการพัฒนา ประจำปี พ.ศ. 2549 นักเรียนอายุ 15 ปีของฟินแลนด์นั้นทำคะแนนสูงสุดในด้านความสามารถในด้านวิทยาศาสตร์ ประชากรที่อายุเกิน 15 ปีมีความสามารถในการอ่านออกเขียนได้ 100 เปอร์เซ็นต์หากพิจารณาจากประวัติศาสตร์แล้ว จะเห็นได้ว่าฟินแลนด์เป็นประเทศที่มีเสรีภาพทางการศึกษาสูงมากประเทศหนึ่ง ส่วนหนึ่งอาจเป็นเพราะประชาชนฟินแลนด์ต้องต่อสู้เพื่อให้ได้มาซึ่งสิทธิเสรีภาพของตนและความเป็นเอกราชของชาติเป็นระยะเวลายาวนาน ในระยะแรกที่ฟินแลนด์ยังไม่ได้เป็นเอกราช วัดเป็นผู้จัดการศึกษาให้กับชาวบ้านในลักษณะของโรงเรียนสัญจร ต่อมาเมื่อรัฐเริ่มมาเป็นผู้จัดการศึกษาให้กับประชาชนในรูปแบบ Folk School โรงเรียนของวัดจึงค่อยลดบทบาทลงไป กระนั้นก็ยังคงจัดการเรียนการสอนของตนในฐานะการจัดการศึกษาของประชาชนเคียงคู่ไปกับโรงเรียนของรัฐ หลังจากฟินแลนด์ได้รับเอกราชในปี1917แล้ว รัฐธรรมนูญของฟินแลนด์ (1919) ก็ให้การรับรองสิทธิในการจัดตั้งโรงเรียนของประชาชนตั้งแต่นั้นเป็นต้นมา จนแม้เมื่อมีรัฐธรรมนูญฉบับใหม่ในปี 2000 ก็ยังคงให้การรับรองสิทธิทางการศึกษาดังกล่าวในลักษณะเดียวกันนอกจากนั้นการศึกษาภาคบังคับที่รัฐกำหนดขึ้นมาในปี 1921 ก็ยังเป็นไปในลักษณะของการตระหนักถึงสิทธิและเสรีภาพทางการศึกษาของประชาชน เนื่องจากมีความหมายที่กว้างขวาง มิใช่จำกัดอยู่เพียงแค่ การบังคับให้ประชาชนเข้าโรงเรียน เพราะรัฐมีจุดมุ่งหมายให้ช่วงวัยดังกล่าวเป็นช่วงวัยที่ประชาชนได้รับการศึกษาอย่างแท้จริง เพื่อให้สามารถพัฒนาประชากรของฟินแลนด์โดยไม่จำกัดวิธีการ ด้วยเหตุนี้ พ่อแม่จึงมีสิทธิที่จะจัดการศึกษาให้ลูกเองที่บ้านได้โดยไม่ต้องนำลูกเข้าโรงเรียน โดยเด็กที่ได้รับการศึกษาที่บ้านในช่วงหลังนี้มีจำนวนเพิ่มขึ้น โดยภาพรวมแล้ว การจัดการศึกษาโดยภาครัฐของฟินแลนด์มีมาตรฐานสูง แต่การมีส่วนร่วมในการจัดการศึกษาของประชาชนก็มีประวัติศาสตร์ยาวนานกว่า 100 ปี ระบบการศึกษาทางเลือกจึงอาจถือเป็นส่วนหนึ่งที่ขาดไม่ได้ของระบบการศึกษาฟินแลนด์ ดังจะเห็นได้จากกฎหมายการศึกษาขั้นพื้นฐาน (1968) ที่รับรองการจัดการศึกษาตามแนวคิดอุดมการ วัฒนธรรม และความจำเป็นของท้องถิ่นต่าง ๆ ในปี 1998 ระหว่างที่ดำเนินการปฏิรูปการศึกษา รัฐบาลฟินแลนด์เคยมีแนวคิดที่จะจัดระบบการศึกษาให้เป็นมาตรฐานเดียว แต่ก็ถูกประชาชนคัดค้านเป็นอย่างมาก ทั้งนี้เพราะฟินแลนด์เป็นประเทศที่มีวิถีปฏิบัติแบบประชาธิปไตยมาเป็นเวลาเนิ่นนาน ประชาชนมีเสรีภาพทางการศึกษาสูง นอกจากนั้น ในกฏหมาย ก็ให้การรับรองโรงเรียนทางเลือกว่า เป็นส่วนหนึ่งของระบบการศึกษาในฟินแลนด์ ทั้งหมดนี้ประกอบกันทำให้การศึกษาทางเลือกเป็นที่ยอมรับกันในสังคมฟินแลนด์
