ไปเยี่ยมให้กำลังใจผู้ปฏิบัติงานศูนย์จัดการศัตรูพืชชุมชนที่นิคมทุ่งโพธิ์ทะเล เมื่อช่วงบ่ายของวันที่ 21 กรกฎาคม 2553 ทางKM Team ด้านการป้องกันกำจัดเพลี้ยกระโดดในนาข้าวอย่างยั่งยืน ได้นำพาประธานศูนย์ข้าวชุมชนต้นแบบ จำนวน 11 ศูนย์ ไปแลกเปลี่ยนเรียนรู้ในด้านการบริหารจัดการของศูนย์จัดการศัตรูพืชชุมชนหมู่ 1 ต.นิคมทุ่งโพธิ์ทะเล อ.เมืองกำแพงเพชร โดยมีประธานศูนย์ข้าวชุมชนหมู่1 ได้เล่าให้ฟังว่า ทางศูนย์ข้าวชุมชนได้ร่วมกับสำนักงานเกษตรอำเภอเมืองฯ ผู้แทนศูนย์เมล็ดพันธุ์ข้าวกำแพงเพชร และศูนย์บริหารศัตรูพืชพิษณุโลกสาขากำแพงเพชรและผู้แทนอปท. ได้ประสานการทำงานร่วมกัน ให้การสนับสนุนทางด้านวิชาการ รวมทั้งร่วมเวทีการแลกเปลี่ยนเรียนรู้ร่วมกับสมาชิกศูนย์ข้าวชุมชนซึ่ง มีเป้าหมายจัดเวที จำนวน 10 ครั้งโดยพบกันสัปดาห์ละ 1 ครั้งสำหรับการจัดเวทีครั้งนี้เป็นครั้งที่ 3 แล้ว ในการจัดเวทีแลกเปลี่ยนเรียนรู้ในแต่ละครั้งได้ออกแบบของการแลกเปลี่ยนกันไว้ให้เสร็จสิ้นในภาคเช้า
เราลองมาทำความเข้าใจกับ การกำหนดกิจกรรมในการจัดเวทีแลกเปลี่ยนเรียนรู้ในแต่ละสัปดาห์นั้น มีการกำหนดช่วงระยะเวลาไว้ดังนี้
ขั้นที่1. เริ่มเวลา 08.00 น. ลงสำรวจแปลงปลูกพืช(ข้าว) โดยเกษตรกรกลุ่มละ4-5 คน ลงสำรวจแปลงนาข้าว ดูสภาพทั่วๆไปเก็บตัวอย่างอย่างต้นข้าว แมลง สิ่งมีชีวิตอื่นๆ จากแปลงที่ใช้ทดลองฝึกปฏิบัติ(แปลงติดตามสถานการณ์ )
ขั้นที่2. เวลา 09.00 น. การวิเคราะห์ระบบนิเวศ ช่วงนี้นับว่าเป็นหัวใจของการแลกเปลี่ยนเรียนรู้ ในแต่ละสัปดาห์ แต่ละกลุ่มจะใช้ข้อมูลที่ได้จากแปลงทดลอง ร่วมกันแสดงออกเป็นภาพ ซึ่ง
ประกอบด้วยศัตรูพืช ศัตรูธรรมชาติ สุขภาพของต้นข้าว สภาพแปลงปลูกข้าว สภาพอากาศ และการปฏิบัติอื่นๆในช่วงนั้น
ขั้นที่3. เวลา 10.00 น. การเสนอผลการตัดสินใจ จากผลวิเคราะห์ร่วมกันภายในกลุ่มจะถูกนำเสนอโดยตัวแทนของกลุ่มต่อเวทีใหญ่ เพื่ออภิปรายและเพื่อเป็นการฝึกหัดเสนอผลต่อคนหมู่มากมีการโต้แย้งตอบข้อซักถาม เพื่อหาข้อสรุปร่วมกัน และช่วยสร้างความสัมพันธ์ระหว่างกลุ่ม
ขั้นที่4. เวลา 10.30 น. การบรรยายเชิงอภิปราย กิจกรรมนี้มีความสำคัญเกี่ยวเนื่องมาจากในแต่ละช่วงของการเจริญเติบโตของต้นข้าว ในแต่ละพื้นที่จะมีปัญหามีความแตกต่างกัน เจ้าหน้าส่งเสริมการเกษตรที่ทำหน้าที่เป็นวิทยากรกระบวนการ(คุณอำนวย) จะดำเนินการตามสถานการณ์ในขณะนั้น เช่นกายวิภาคของพืช ห่วงโซ่อาหาร ระบบนิเวศ สุขภาพและความปลอดภัย การวิเคราะห์ทางเศรษฐกิจ การจัดการ เรื่องน้ำ ปุ๋ย การศึกษาอื่นๆ เช่น สวนแมลง เพื่อศึกษาความสัมพันธ์ระหว่างพืช(ข้าว) – แมลง,แมลง – แมลง เป็นต้น
ขั้นที่5. เวลา 11.00 น. กิจกรรมกลุ่มสัมพันธ์ กิจกรรมนี้ช่วยกระตุ้นให้เกษตรกรเข้าใจถึงการร่วมกันแก้ไขปัญหา การสื่อความหมาย ฝึกทักษะการเป็นผู้นำ กิจกรรมของแต่ละกลุ่มในแต่ละสัปดาห์ จะช่วยให้เกิดความสนิทสนมกลมเกลียว เกิดความสามัคคี และช่วยให้เกษตรกรเข้าใจถึงกระบวนการทำงานเป็นกลุ่มหรือเป็นทีมนั่นเอง
ขั้นที่6. เวลา 11.30 น.ทบทวนและวางแผน ซึ่งเป็นการสรุปการดำเนินงานในสัปดาห์ที่ผ่านมา ความก้าวหน้าของช่วงระยะเวลาการเจริญเติบโตของต้นข้าว ระบบนิเวศ ผลของการจัดสวนแมลง การเก็บตัวอย่างศัตรูพืช การทดลอง ปุ๋ย พันธุ์ การชดเชยของพืชที่ถูกทำลาย แผนที่จะดำเนินงานในสัปดาห์ต่อไป เมื่อสิ้นสุดฤดูกาล จะมีการวัดเปรียบเทียบผลผลิต วิเคราะห์ผลตอบแทนทางเศรษฐกิจ
ข้อสำคัญของช่วงระยะเวลาอาจจะเปลี่ยนแปลงยืดหยุ่นได้ แต่ไม่ควรน้อยกว่านี้ และกิจกรรมควรเริ่มในช่วงเช้าที่สุดเนื่องจากสิ่งมีชีวิตในระบบเริ่มมีการเคลื่อนไหวอย่างเต็มที่ ในช่วงนี้หากเริ่มสาย สิ่งมีชีวิตส่วนใหญ่จะหลบซ่อนตัวหาที่ร่ม ทำให้การสำรวจไม่ได้ข้อมูลที่สมบูรณ์
สำหรับกิจกรรมเสริมในภาคเช้าของวันนี้( 21 กค.53 ) จะมีทางศูนย์บริหารศัตรูพืชพิษณุโลกสาขากำแพงเพชร นำโดยคุณศักดา บุญสังวาล ได้ให้ความรู้ในการผลิตเชื้อราบิวเวอร์เรียและเชื้อราเมตตาไรเซี่ยม ซึ่งสามารถนำมาใช้ในการควบคุมแมลงศัตรูพืช โดยเฉพาะเพลี้ยกระโดดสีน้ำตาลในนาข้าวโดยมีการฝึกปฏิบัติจริง
นอกจากนี้ ทางผู้แทนศูนย์เมล็ดพันธุ์ข้าวกำแพงเพชรโดยคุณคณิตา เกิดสุข ได้ใหความรู้และแลกเปลี่ยนเรียนรู้ร่วมกันเรื่องการระบาดของแมลงศัตรูพืชที่มักจะเกิดการระบาดในแปลงนาในช่วงเวลานี้
ท้ายสุดนี้จึงนับได้ว่าเป็นกิจกรรม การทำงานในพื้นที่ร่วมกันระหว่างคุณอำนวย(วิทยากรกระบวนการ)ของหน่วยงานที่เกี่ยวข้อง ได้แก่สำนักงานเกษตรจังหวัดกำแพงเพชร สำนักงานเกษตรอำเภอเมือง ศูนย์เมล็ดพันธุ์ข้าวกำแพงเพชร และศูนย์บริหารศัตรูพิษณุโลกสาขากำแพงเพชร และอปท.ได้ลงไปแลกเปลี่ยนเรียนรู้กับเกษตรกรอย่างใกล้ชิด หากยังมีพลังที่จะร่วมกันต่อไปด้วยใจจริงการป้องกันกำจัดเพลี้ยกระโดดสีน้ำตาลในนาข้าวอย่างยั่งยืนคงจะเกิดขึ้นได้ในชุมชนเกษตรที่กำแพงเพชรได้โดยไม่ยากครับ..
เขียวมรกต
31 กค.53
