เพลงฉ่อย

 

ประวัติ

เพลงฉ่อย มีชื่อเรียกอีกชื่อว่า เพลงไอ้เป๋ เนื่องจากพ่อเพลงฉ่อย ยุคแรกชื่อ ตาเป๋ มี ยายมา เป็นภรรยา เริ่มแรกเพลงฉ่อย หรือ เพลงเป๋ เป็นที่นิยมในแถบ จังหวัดฉะเชิงเทราและ จังหวัดใกล้เคียง ประมาณก่อนยุค พ.ศ. 2437 เป็นต้นมา ส่วนครูเพลงฉ่อย ยุคแรกเริ่มก็มี ครูเปลี่ยน - ครูเป๋ - ครูฉิม - ครูศรี - ครูบุญมา - ครูบุญมี ครูเพลงเหล่านีมีแค่ชื่อ และ ตำนานส่วนประวัติไม่มีเลย เพลงฉ่อย นี้ปรับปรุงและดัดแปลงมาจาก เพลงโคราช -เพลงเรือและเพลงปรบไก่ เป็นต้น ก็สาเหตุเนื่องจากเวลาปรบมือเป็นจังหวะเพลงปรบไก่ ร้องบทไหว้ครูและเกริ่นอย่างเพลงโคราช ใช้กลอนก็ใช้คล้ายกับเพลงเรือ แต่อย่างไรเพลงฉ่อย ก็น่าจะอยู่ในยุคต้นสมัยรัชกาลที่ 5

 

ความเป็นมาของเพลงฉ่อย

    เพลงฉ่อยเป็นเพลงพื้นบ้าน  บทกลอนที่ใช้ร้องเป็นแบบเดียวกับเพลงเรือวิธีเล่นจะรวดเร็วกว่าเพลงเรือ  นิยมแสดงในจังหวัดสุพรรณบุรี  อ่างทอง  และสิงห์บุรี  สารานุกรมไทย  ฉบับราชบัณฑิตยสถาน  เล่มที่ 9 ได้กล่าวถึง  ฉะหน้าโรง  (ฉ่อย) ไว้ดังนี้
      “ฉะหน้าโรง  (ฉ่อย)  เป็นการร้องเพลงฉ่อยหรือเพลงทรงเครื่องในตอนเบิกโรง   การแสดงเพลงฉ่อย  หรือเพลงทรงเครื่อง  โดยประเพณีแล้วจะต้องเริ่มต้นด้วยการไหว้ครู  คือทั้งฝ่ายชายและฝ่ายหญิงจะออกมาร้องไหว้คุณพระรัตนตรัย  คุณครูบาอาจารย์  ตลอดจนคุณบิดร  มารดาเสียก่อน  เมื่อจบแล้วปี่พาทย์ก็จะบรรเลงเพลงสาธุการ  ครั้นเพลงสาธุการจบลงแล้วพ่อเพลง(หัวหน้าฝ่ายชาย)  ก็จะเริ่มร้องเป็นการประเดิมเบิกโรง บางคณะก็จะร้องว่า
          พอจนส่งลงวา           ปี่พาทย์รับสาธุการ
          ฆ้องระนาดฉาดฉาน   ชาวประชามามุง
          กลองก็ตีปี่ก็ต๊อย        พวกเพลงก็ทอยกันมุง..ไป
     ในตอนนี้ซึ่งเรียกว่า  “ฉะหน้าโรง”  การว่าเพลงกันในตอนนี้ผู้ชายจะร้องเชิญชวนจนฝ่ายหญิงออกมาร่วมร้องด้วย  แล้วก็เกี้ยวพาราสีและว่าเหน็บแนมกันเจ็บ ๆ  แสบ ๆ ถ้อยคำระหว่างชายหญิงที่ร้องว่ากันในตอนนี้   ในสมัยโบราณจะเต็มไปด้วยคำหยาบโลน  อย่างดีก็เป็นสองแง่สองง่ามโดยตลอด เรียกการร้องตอนนี้ว่า  “ประ”  เห็นจะย่อมาจาก  “ประคารม”   การร้องเพลงฉะหน้าโรงนี้เป็นตอนที่ผู้ชมชอบฟังกันมาก  เพราะจะได้เห็นความสามารถของฝ่ายชายและฝ่ายหญิงใช้ปฏิภาณปัญญาร้องแก้กันได้อย่างถึงอกถึงใจ  ถ้าผู้ร้องแก้อีกฝ่ายหนึ่งแก้ไม่ตกก็เป็นที่อับอายกัน    ครั้นว่า  “ประ” ในตอนฉะหน้าโรงนี้จนหมดกระบวนแล้ว  ในสมัยโบราณมักจะร้องส่งให้ปี่พาทย์รับเพลงหนัง  เพลงที่ร้องนี้  คือ  เพลงพม่าห้าท่อน  2 ชั้น  เฉพาะท่อนต้นท่อนเดียวและยังทำให้เพลงได้ชื่อว่า  “เพลงพม่าฉ่อย”  ไปด้วย   เมื่อเพลงพม่าฉ่อยนี้จบแล้ว  ถ้าเป็นการเล่นเพลงฉ่อยก็จะร้องกันต่อไปตามแนวที่จะว่ากันอาจเป็นแนวการลักหาพาหนี  หรือไต่ถามความรู้เป็นปัญหาธรรม  หรือขนบธรรมเนียมประเพณีต่าง ๆแต่ไม่ว่าจะร้องด้วยเรื่องอะไร  ฝ่ายชายก็มักจะตอบวกเข้าเป็นเชิงสองแง่สองง่ามหยาบโลนอยู่เสมอ   แต่ถ้าเป็นการแสดงเพลงทรงเครื่อง  พอจบเพลงพม่าฉ่อยแล้ว  ปี่พาทย์ก็จะบรรเลงวาหรือเพลงเสมอ  ตัวแสดงออกมาเริ่มแสดงเป็นเรื่องราวต่อไป  การแสดงเพลงทรงเครื่องนั้นแสดงเหมือนละครหรือลิเก  ผู้แสดงแต่งเครื่องปักดิ้นเลื่อนแพรวพราวอย่างเดียวกัน  แต่สมัยนั้นผู้แสดงต้องร้องเองและเพลงที่ร้องดำเนินเรื่องหรือพรรณนาใด ๆ ต้องใช้ทำนองเพลงฉ่อยทั้งสิ้น  จะมีร้องส่งปี่พาทย์รับบ้างก็เพียงเล็กน้อย  ส่วนเพลงหน้าพาทย์เชิด เสมอ  โอด ฯลฯ  มิใช่เช่นเดียวกับละครลิเก  อาจารย์สุทธิวงศ์  พงศ์ไพบูลย์ได้กล่าวถึง  “เพลงฉ่อย”  ในวรรณคดี  และวรรณกรรมปัจจุบันไว้ตอนหนึ่งว่า
    

  การเล่นเพลงฉ่อย 

 จะมีการปรบมือให้จังหวะ  เนื้อเพลงนั้นคล้ายกับ  เพลงพวงมาลัยและเพลงนี้ก็จะต้องจบลงด้วยสระไอทุกคำกลอนเช่นกัน  แต่เมื่อจะถึงบทเกี้ยว  ลักษณะเพลงจะคล้ายเพลงเรือลูกคู่นอกจากจะคอยปรบมือให้จังหวะแล้ว  ก็จะต้องรับตอนจบว่า
          “ชา  เอ๋  ฉา  ชา  หน่อย  แม่  เอย”
     สำหรับแม่เพลงก่อนจะขึ้นบทใหม่ทุกครั้งต้องขึ้นว่า
          “โอง  โงง  โง  โฮะ  ละ  โอ่  โง๋ง  โง๋ย”   ในบทหนึ่งจะว่ายาวสักเท่าไรก็ได้

 

เกริ่นขึ้นต้นแบบเก่า  ได้แก่

          ชา ชะ ฉ่า ชา        เอิ้ง เงอ เอ่อ เอิง เง้ย

            ผู้ชายเขามาเชิญ   ร้องเกริ่น   กันจนตัวโก่ง 

            แต่ว่าพอได้ฤกษ์    ก็มาเบิกโรง  รับกันเสียงโขมง  โฉงเฉง

            ขอให้แม่สาวน้อย   ชวนลูกน้อง เอ่ยปากเข้ามาร้อง  เป็นเพลง เอย  

            เอิ้ง เหง่อ เออ เอ๊ย.... ไป  

(ลูกคู่)  ขอให้แม่สาวน้อย  ชวนลูกน้อง  เอ่ยปากเข้ามาร้อง  เป็นเพลง

           เอ่ยปากเข้ามาร้อง  เป็นเพลง  เอย เอิ้ง เหง่อ เออ เอ๊ย  ไป ชาชะ

           เอ๊ย.. ก็ว่าเสียงใครหนอ  ละว่าใครหนา

           ฉันจะออกไปหา     เสียไว ๆ  

(ลูกคู่)  เอ่ชา เอ้ช้าชา  ชะ ฉ่า ชา หนอย  แม่