จินตนาการกับความเป็นจริง เราพบว่าหลายครั้งจินตนาการเราก็ผิดพลาดกันได้ง่าย หากเราเพียงเเต่เสพข้อมูล เเต่ไม่เคยเรียนรู้สิ่งที่เกิดขึ้นจริงๆ การถอดบทเรียนนอกจากเราจะเก็บเพียงข้อมูลเอกสารเเต่เพียงอย่างเดียว อาจไม่เพียงพอ หากไม่ได้สัมผัสกับกระบวนการที่เกิดขึ้นจริงๆในพื้นที่ ซึ่งกระบวนการเหล่านั้นมีชีวิต มีพลัง ที่เราหาอ่านจากข้อมูลใดๆไม่ได้ เเละบางครั้งข้อมูลก็ไม่ได้ให้เเง่มุมเหล่านี้ในมิติที่เราต้องการ

เหตุการณ์ความไม่สงบในสามจังหวัดชายแดนใต้ ทำให้ภาพของสามจังหวัดชายแดนใต้ ยิ่งทำให้ดูเป็นเหมือนดินแดนที่น่าสะพรึงกลัว ความไม่ไว้วางใจแทรกไปทุกส่วนของผู้คน เมื่อความหวาดระเเวงเป็นปัจจัยหลักของเมฆหมอกที่คลุมเมือง เเล้วผู้คนที่อยู่ตรงนั้นเขาจะมีความสุขกันอย่างไร?

Img_7085

บ่อยครั้งที่เรามักจินตนาการตามข้อมูลที่เราเสพอยู่ทุกเมื่อเชื่อวัน เเต่ไม่เคยได้สัมผัสกับของจริงว่า สิ่งที่เล่าอ้างกับความจริงนั้น ใช่จริงๆหรือไม่

Img_7120

ผมมีโอกาสได้เดินทางไปสามจังหวัดชายแดนใต้อีกครั้ง หลังจากที่เดินทางไปบ่อยๆในช่วงปีที่ผ่านมา เเต่ครั้งนี้เดินทางไปด้วยภารกิจที่ต่างจากที่เคย เเละครั้งนี้เป็นภารกิจที่ไม่บีบรัดหัวใจผมเหมือนครั้งก่อน การเดินทางของผมจึงสบายๆ เก็บเกี่ยว เรียนรู้ชีวิตผู้คนตามรายทาง เเละภารกิจครั้งนี้ก็เปิดโอกาสให้ผมใด้ทำอย่างที่คิดไว้

ผู้ประสานงานทั้งที่กรุงเทพฯ เเละยะลาโทรศัพท์มาหาผมหลายครั้งสำหรับการวางแผนการเดินทาง รวมไปถึงความห่วงใยของคนในพื้นที่ว่าผมควรไปพักที่ปัตตานี ไม่ใช่ที่ยะลาที่ผมกำลังคิดว่าผมจะไปพัก เเต่ผมก็ยังยืนยันว่าผมอยากมาพักที่ยะลา อย่างน้อยความคุ้นเคยที่ผมมีต่อพื้นที่ ผู้คนที่นี่ก็ทำให้ผมเหมือนกลับมาเยี่ยมพื้นที่ที่คุ้นชินอยู่บ้าง

เมื่อปีก่อนผมนึกย้อนภาพที่ พี่ยาว-ไมตรี(เกษตรยะลา) เอาทุเรียนมาให้ผม ๑ เข่ง เเล้วพี่ยาวค่อยๆบรรจงเเกะทุเรียนให้ผมได้ฉีกกินทีละพูๆ ทุเรียนพื้นเมืองยะลา รสชาติอร่อยหวานนัก เเต่รสชาติของมิตรภาพของพี่ยาว ก็ทำให้ผมประทับใจมากยิ่งกว่า เเละพี่สาวของผม (พี่อ้อย) สาวสำนักงานเกษตรจังหวัดฯ ที่คอยดูเเลเอาใจใส่ ประสานงานเรื่องการเดินทาง รวมถึงความห่วงใยที่มีให้ ผมรู้สึกผิดที่ไปถึงที่กลับไม่ได้เจอพี่อ้อย เพียงได้ฝากหนังสือที่ผมเขียนไปให้และคุยในทางโลกออนไลน์แทน

ท้องฟ้าที่ยะลายังขมุกขมัวไปด้วยเมฆฝน ความชุ่มฉ่ำของสายฝนทำให้ป่าที่สมบูรณ์ยิ่งเพิ่มความเขียวขจี ถนนในเทศบาลยะลายังสะอาดเหมือนเดิม ต้องชื่นชมเทศบาลยะลาที่ให้ความสนใจคุณภาพชีวิตของประชาชน อีกบรรยากาศหนึ่งสนามกีฬาที่คลาคล่ำไปด้วยผู้คนที่มาออกกำลังกายยามเย็น ผมแอบมองแม่ค้าน้ำปั่นจากนอกรั้ว เธอต้องทำหน้าที่ขายน้ำปั่น เเต่เวลาว่างๆจากลูกค้าเธอก็ยังเต้นแอโรบิคข้างๆรถเข็นของเธอนั่นเอง เเม้ว่าเสียงเพลงนำแอโรบิคฟังจากจุดนั้นแผ่วเบาเต็มที เป็นภาพชีวิตที่น่ารักๆ ของคนที่นี่ เเม่ค้าผลไม้เชื้อเชิญผมเข้ามายืนหลบฝนคราฝนพรำยามเย็น ไมตรีที่เอื้อนเอ่ยเชิญชวนคนแปลกหน้าแบบผม ทำให้ผมรู้สึกผ่อนคลายเเละปลอดภัยมากขึ้น

Totalpic

วันรุ่งขึ้นกับภารกิจที่รามัน ...

การต้อนรับที่น่าประทับใจของโรงพยาบาลรามัน บวกกับความเอาใจใส่ของพี่น้องที่นี่ ทำให้ ผมรู้สึกประทับใจเป็นอย่างมาก นอกจากงานที่ผมต้องมาเก็บเกี่ยว เรียนรู้ร่วม สิ่งที่ผมได้เรียนรู้มากกว่านั้นก็คือ อุดมการณ์อันเเรงกล้าของผู้บริหารโรงพยาบาลรามัน คุณหมอรอซาลี  เเละความมุ่งมั่นทำงานด้วยใจของเหล่าขุนพลสุขภาพที่รามัน ท่ามกลางวิฤกติของปัญหาความรุนเเรง เเต่คือโอกาสที่โรงพยาบาลรามันได้ใช้อย่างเต็มที่ในการขับเคลื่อนโรงพยาบาล

Img_6967

"ผมมีหน้าที่เยียวยาคนของผมให้มีพลัง"

คุณหมอรอซาลี กล่าวประโยคนี้ในระหว่างนำเสนอเรื่องราวที่รามันให้ฟัง เเละประโยคนี้เองผมคิดว่าเป็นยุทธศาสตร์ที่สำคัญของผู้อำนวยการ ก็คือ การให้ความสำคัญกับคน โดยเฉพาะคนทำงานท่ามกลางความกดดันทั้งมวล คนต้องได้รับการเสริมพลังในทุกมิติ งานที่ยาก ท้าทายจึงจะขับเคลื่อนไปได้ด้วยใจที่เปี่ยมพลัง

ความท้าทายการทำงานคุณภาพของโรงพยาบาลรามัน จึงไม่ได้มีจุดเริ่มเหมือนที่อื่นๆ เเน่นอนว่าสิ่งที่น่าสนใจอย่างยิ่งสำหรับการเดินทางมาถอดบทเรียนในครั้งนี้ของผม ต้องค้นพบให้ได้ว่า เขาคิดอย่างไร เเละเขาทำอย่างไร จึงประสบความสำเร็จ งดงามและยั่งยืน...ซึ่งมันไม่ง่ายอย่างที่เราเคยไปเรียนรู้ยังที่อื่นๆในบริบทของโรงพยาบาลชุมชน

Img_6973

สิ่งที่ผมต้องทำในหน้าที่ผู้ถอดบทเรียนก็คือ นอกจากจะมาร่วมเรียนรู้ด้วยเเล้ว กระบวนการเรียนรู้ระหว่างผู้ถอดบทเรียน กับผู้รับการถอดบทเรียนก็สำคัญ เพราะนี่ก็ถือว่าเป็นโอกาสหนึ่งที่เราจะได้มาเเลกเปลี่ยนเรียนรู้ทัศนะกัน สำหรับผลลัพธ์ที่สำคัญอีกประการหนึ่งก็คือ ผมจะสื่อสารข้อมูลใหม่ อย่างไร? เพื่อให้เกิดประโยชน์อย่างสูงสุดสำหรับการขับเคลื่อนการพัฒนาคุณภาพของโรงพยาบาลทั่วประเทศ...พันธกิจข้อหลังนี้คงต้องทำการบ้านที่เข้มข้นเเละประณีตเพียงพอที่จะนำเสนอต่อสาธารณะ

อย่างไรก็ตามการเดินทางไปโรงพยาบาลรามันในครั้งเเรก ก็เรียบร้อยไปด้วยดี รวมไปถึงแบกรับความประทับใจ ไมตรีจิตจากคนที่นี่ไว้เต็มที่ ขอขอบคุณผ่านบันทึกนี้ไปยัง พี่ที่ยะลา (พี่ไมตรี เเละพี่อ้อย) ที่คอยดูเเลเอาใจใส่ ขอบคุณ คุณหมอรอซาลี ปัตยะบุตร,คุณมารียา ปัตยะบุตร,คุณรุ่งทิพย์ ฉัตรสุวรรณ ตลอดจนเจ้าหน้าที่โรงพยาบาลรามันทุกท่านครับ  

อย่างที่ผมเกริ่นมาข้างต้น จินตนาการกับความเป็นจริง เราพบว่าหลายครั้งจินตนาการเราก็ผิดพลาดกันได้ง่าย หากเราเพียงเเต่เสพข้อมูล เเต่ไม่เคยเรียนรู้สิ่งที่เกิดขึ้นจริงๆ การถอดบทเรียนนอกจากเราจะเก็บเพียงข้อมูลเอกสารเเต่เพียงอย่างเดียว อาจไม่เพียงพอ หากไม่ได้สัมผัสกับกระบวนการที่เกิดขึ้นจริงๆในพื้นที่ ซึ่งกระบวนการเหล่านั้นมีชีวิต มีพลัง ที่เราหาอ่านจากข้อมูลใดๆไม่ได้ เเละบางครั้งข้อมูลก็ไม่ได้ให้เเง่มุมเหล่านี้ในมิติที่เราต้องการ 

 

 

เก็บเกี่ยวรายทาง

ถอดบทเรียน โครงการสร้างเสริมสุขภาพผ่านกระบวนการคุณภาพที่ยั่งยืน(SHA)

จตุพร วิศิษฏ์โชติอังกูร

ศาลายา,มหิดล

๑๘ กรกฏาคม ๒๕๕๓