อุปกรณ์ผู้นำ
อุปกรณ์ผู้นำ ธรรมดาช่างก่อสร้างเขาจะมีอุปกรณ์คือเครื่องมือ เช่น มีด ขวาน ฆ้อน สิ่ว เลื่อย สารพัดอย่าง ท่านเป็นนิสิตนักศึกษา หรือปัญญาชน ก็ต้องมีอุปกรณ์ของนิสิตนักศึกษาคือหัวใจบัณฑิต ได้แก่ สุ. จิ. ปุ. ลิ. แปลย่อ ๆ ว่า ฟังให้หมด จดให้มาก ปากต้องไว ใจต้องคิด นี้คืออุปกรณ์ของบัณฑิต เมื่อคิดจะเป็นผู้นำก็ต้องมีอุปกรณ์ของผู้นำ คือ คุณธรรม นั้่นเอง
อันโขลงช้างย่อมมีพญาสาร ครอบครองบริวารทั้งหลาย
ฝูงโคย่อมมีขุนโคผู้เป็นนาย มุ่งหมายนำพวกไปหากิน
ฝูงหงส์มีเหมราชา ฝูงปักษามีพญาปักษิณ
เหล่าเทวาย่้อมมีเอกรินทร์ เป็นปิ่นเทวัญชั้นฟ้า
ฝูงคนย่อมมีผู้นำเป็นหัวหน้า คอยกะการบัญชาให้เกิดผล
อันกองทัพบริบูรณ์ด้วยผู้คน ไม่มีตัวขุนพลแล้วจะสู้ใครฯ
เพราะฉะนั้น พระผู้มีพระภาคเจ้าได้ตรัสไว่าว่า
คุนฺนญฺเจ ตรมานานํ อุชุํํ คจฺฉติ ปุงฺคโว ฯ
แปลว่า เมื่อฝูงโคกำลังว่ายข้ามฟากอยู่ ถ้าโคจ่าฝูงไปตรงฝูงโคทั้งปวงย่อมไปตรงกัน ฉันใด แม้ในหมู่มนุษย์ก็ฉันนั้น ถ้าผู้ได้สมมติว่าเป็นผู้นำหรือหัวหน้า เป็นผู้ประพฤติธรรม คนนอกนั้นก็จะประพฤติธรรมไว้ด้วย ฉะนั้น
พระบาทสมเด็จพระมงกุฏเกล้าเจ้าอยู่หัวรัชกาลที่ ๖ ได้พระราชนิพนธ์เป็นโคลง
ไว้ว่า...
ยามฝูงโคข้ามฝาก นที
โคโจกนำตรงดี ไป่เลี้ยว
ปวงโคอื่นตามรี่ รุดข้าม
ทั้งหลายย่อมเคี้ยว ไต่เต้าตามกัน ฯ
