ห้องสมุดประชาชน 3 ดี ยอดเยี่ยมระดับประเทศ
ห้องสมุดประชาชน 3 ดี
ปีนี้ สำนักงาน กศน. ได้จัดให้มีการประกวดห้องสมุดประชาชนทั่วประเทศ โดยคณะกรรการฯ ได้ตัดสินผลการประกวดเมื่อวันที่ 26 ก.พ. 53 โดยรางวัลห้องสมุดประชาชน 3 ดี ยอดเยี่ยม ระดับประเทศ ประจำปี พ.ศ. 2552 ได้แก่
1. ห้องสมุดประชาชนจังหวัดร้อยเอ็ด
2. ห้องสมุดประชาชน "เฉลิมราชกุมารี" อำเภอสว่างแดนดิน จังหวัดสกลนคร
3. ห้องสมุดประชาชนอำเภอท่าศาลา จังหวัดนครศรีธรรมราช
โดยมีการมอบโล่รางวัลเมื่อวันที่ 4 มี.ค. ที่ผ่านมา ซึ่งเป็นวันคล้ายวันสถาปนา สำนักงาน กศน. ด้วย
ความเป็นมา การประกวดห้องสมุดประชาชน ๓ ดียอดเยี่ยมระดับประเทศ
ตามที่รัฐบาลได้กำหนดนโยบายในการปฎิรูปการศึกษารอบสอง โดยมีเป้าหมาย “การส่งเสริมการเรียนรู้ตลอดชีวิตอย่างมีคุณภาพ” โดยมอบให้สำนักงาน กศน. ดำเนินการตามโครงการพัฒนาห้องสมุด ๓ ดี เพื่อเป็นกลไกในการขับเคลื่อนการส่งเสริมการอ่านเป็นวาระแห่งชาติ สำนักงาน กศน. จึงมีความตระหนักในฐานะหน่วยงานที่รับผิดชอบกำกับ ดูแล ส่งเสริม สนับสนุน และผลักดันให้ห้องสมุดประชาชนทุกแห่งได้ทำหน้าที่ในการเป็นแหล่งการเรียนรู้ที่จะช่วยเสริมเติมเต็มการศึกษาตลอดชีวิตตามนโยบายรัฐบาล
จากความสำคัญดังกล่าว สำนักงาน กศน. จึงได้ดำเนินการขับเคลื่อนการดำเนินงานในปีงบประมาณ ๒๕๕๓ อย่างเร่งด่วน เช่น การจัดให้มีการประชุมสัมมนาผู้บริหาร บรรณารักษ์ และเจ้าหน้าที่ห้องสมุดประชาชนทั่วประเทศ ตามโครงการพัฒนาห้องสมุด ๓ ดี เมื่อวันที่ ๕-๖ พฤศจิกายน ๒๕๕๒ ณ โรงแรมปรินซ์ พาเลซ มหานาค กรุงเทพมหานคร โดยรัฐมนตรีว่าการกระทรวงศึกษาธิการ(นายจุรินทร์ ลักษณวิศิษฎ์) ในขณะนั้น ได้ให้เกียรติเป็นประธานในพิธีเปิดการประชุมและมอบนโยบายการดำเนินการไปอย่างเร่งด่วน เช่น การจัดทำคู่มือแนวทางการดำเนินงานห้องสมุด ๓ ดี ส่งไปยังสถานศึกษาทุกแห่งได้ใช้เป็นแนวทางดำเนินงาน การกำกับ ดูแล การจัดซื้อหนังสือ สื่อการเรียนรู้ และการจัดกิจกรรมส่งเสริมการอ่านตามโครงการ SP2 อย่างต่อเนื่อง ซึ่งถือว่าเป็นนโยบายที่ส่งผลในทางปฏิบัติอย่างแท้จริง
การจัดการประกวดห้องสมุดประชาชน ๓ ดี ระดับประเทศในครั้งนี้ เป็นการดำเนินงานที่สำนักงาน กศน. มีความมุ่งหวังให้หน่วยงาน สถานศึกษา ห้องสมุดประชาชนทุกแห่งได้ตระหนักและเห็นคุณค่าในการยกระดับคุณภาพและมาตรฐานห้องสมุดประชาชนสู่การเป็นศูนย์กลางการเรียนรู้ตลอดชีวิต สำหรับประชาชนทุกกลุ่มเป้าหมาย ตามนโยบายห้องสมุด ๓ ดีได้แก่
ดีที่๑ หนังสือดี หมายถึง หนังสือ และสื่อการเรียน มีคุณภาพ มีเนื้อหาสาระถูกต้อง ไม่เป็นพิษเป็นภัย และตรงใยผู้อ่านในรูปสื่อสิ่งพิมพ์ สื่ออิเล็กทรอนิกส์ และสื่ออื่นๆ เพื่อส่งเสริมการอ่านและการเรียนรู้ของประชาชนทุกกลุ่มเป้าหมาย
ดีที่๒ บรรยากาศดี หมายถึง ห้องสมุดประชาชนที่เอื้อต่อการอ่าน การเรียนรู้ การค้นคว้า อุดมไปด้วยความรู้ ความบันเทิง และเชื้อเชิญให้ทุกคนเข้ามาใช้บริการเสมือนหนึ่งเป็นบ้านหลังที่สองที่สะดวก สะอาด ร่มรื่น ปลอดโปร่ง และปลอดภัยสำหรับทุกคนที่เข้ามาใช้บริการ เป็นห้องสมุดประหยัดพลังงานและสะท้อนเอกลักษณ์ชุมชน
ดีที่๓ บรรณารักษ์ดี หมายถึง บรรณารักษ์และบุคลากรผู้ปฏิบัติงานห้องสมุดที่เป็นตัวกลางในการเชื่อมโยงความรู้ในห้องสมุดกับผู้ใช้บริการ มีความเป็น “มืออาชีพ” มีจิตบริการ มีความรู้ลึก รู้รอบ รู้กว้าง รู้ไกล ทันสมัย ทันความเปลี่ยนแปลงของสังคม เป็นนักจัดกิจกรรมส่งเสริมการอ่านและการเรียนรู้เป็นผู้บริหารจัดการความรู้ที่ดี และเป็นผู้ปฏิบัติงานอย่างมีความสุข
เพื่อให้การขับเคลื่อนนโยบายห้องสมุด ๓ ดี บรรลุผลตามวัตถุประสงค์ สำนักงาน กศน. จึงได้จัดให้มีการประกวดห้องสมุด ๓ ดี ยอดเยี่ยม ระดับประเทศ เพื่อสร้างแรงจูงใจและเป็นต้นแบบในการดำเนินการตัดสินผลการประกวดห้องสมุดประชาชน ๓ ดี ในครั้งนี้ สำนักงาน กศน. ได้แต่งตั้งคณะกรรมการ จำนวน ๑ ชุด เพื่อทำการประเมินเชิงประจักษ์และคัดเลือกจากห้องสมุดประชาชนดีเด่นจำนวน ๑๕ แห่งที่สถาบัน กศน. ภาคได้ทำการคัดเลือกไว้แล้ว โดยใช้เครื่องมือเชิงคุณภาพเป็นกรอบในการพิจารณาพร้อมกับดำเนินการถอดบทเรียนความสำเร็จของห้องสมุดทั้ง ๑๕ แห่งเพื่อเผยแพร่ในโอกาสต่อไปผลการตัดสินห้องสมุดประชาชน ๓ ดี ยอดเยี่ยมระดับประเทศประจำปี ๒๕๕๒ ได้แก่ ๑. ห้องสมุดประชาชนจังหวัดร้อยเอ็ด ๒. ห้องสมุดประชาชน “เฉลิมราชกุมารี” อำเภอสว่างแดนดิน จังหวัดสกลนคร ๓. ห้องสมุดประชาชนอำเภอท่าศาลา จังหวัดนครศรีธรรมราช สำนักงาน กศน. ขอแสดงความชื่นชมยินดีมายังผู้บริหารบรรณารักษ์ เจ้าหน้าที่ที่มีส่วนเกี่ยวข้องทุกท่านมา ณ โอกาสนี้ และขอให้รักษาความดีงามนี้ไว้ตลอดไป
ห้องสมุดประชาชนจังหวัดร้อยเอ็ด
ห้องสมุดประชาชนจังหวัดร้อยเอ็ด ตั้งอยู่ที่ถนนรัชชูปการ ตำบลในเมือง อำเภอเมือง จังหวัดร้อยเอ็ด ให้บริการประชาชนมาตั้งแต่วันที่ ๑ ตุลาคม ๒๕๒๔ ตั้งอยู่ท่ามกลางหน่วยงานราชการ สถานศึกษาเป็นศูนย์กลางของชุมชน ได้ดำเนินการตามนโยบายห้องสมุด ๓ ดี ของกระทรวงศึกษาธิการ
หนังสือดี มีหนังสือและสื่อการเรียนรู้ที่ดี มีคุณค่าส่งเสริมความคิดสร้างสรรค์ ปลูกฝังนิสัยรักการอ่าน มีคุณค่าไม่เป็นพิษเป็นภัย
บรรยากาศดี มีการจัดตกแต่งอาคารสถานที่ สวยงาม ทันสมัย บริเวณภายนอก สวยงาม ร่มรื่น ปลอดภัย กระตุ้นเชิญชวนให้คนเข้ามาใช้บริการ
ผู้บริหารสำนักงาน กศน. จังหวัดและ กศน.อำเภอ และบรรณารักษ์ มีวิสัยทัศน์มุ่งพัฒนาห้องสมุดประชาชนจังหวัดร้อยเอ็ด เป็นแหล่งเรียนรู้ตามอัธยาศัยเป็นการศึกษาตลอดชีวิตสำหรับผู้คนทุกเพศทุกวัยทุกระดับการศึกษาที่ประชาชนทุกคนสามารถเข้าถึงการบริการได้อย่างสะดวกรวดเร็ว ทุกเวลา
ความโดดเด่นของห้องสมุดประชาชนจังหวัดร้อยเอ็ดคือ การสร้างชุมชนเมืองโดยรอบบริเวณห้องสมุดเป็นเมืองแห่งการเรียนรู้ ประกอบด้วยอาคารห้องสมุด รถบริการห้องสมุดเคลื่อนที่ ฐานการเรียนรู้และฝึกทักษะอาชีพด้านต่างๆ ฐานการเรียนรู้เกี่ยวกับวัฒนธรรม ธรรมชาติและสิ่งแวดล้อม มุมจิบน้ำชากาแฟนับได้ว่าเป็นศูนย์กลางการเรียนรู้ของประชาชนที่ให้บริการการศึกษาตามอัธยาศัยหลากหลายกิจกรรมให้บริการครอบคลุมทุกกลุ่มเป้าหมาย ทั้งเด็ก เยาวชน ประชาชน ผู้สูงวัย ผู้พิการ ชาวต่างประเทศ เป็นต้น
การนำองค์กร
ผู้บริหาร กศน. จังหวัด เห็นความสำคัญของงานห้องสมุดประชาชนว่า เป็นมรดกของ กศน. เป็นทรัพย์สินอันมีค่าที่ชาว กศน. โดยให้ห้องสมุดขับเคลื่อนงานการจัดการศึกษานอกระบบและการศึกษาตามอัธยาศัย และการเรียนรู้ด้านต่างๆ ให้ประชาชน จุดเริ่มต้นของการศึกษาตามอัธยาศัยจังหวัดร้อยเอ็ด จะจัดเป็นฐานการเรียนรู้ต่างๆ ให้ประชาชนได้รับองค์ความรู้ที่หลากหลายสำหรับการบริหารงานห้องสมุดให้เป็นห้องสมุดดีเลิศนั้น จะต้องประกอบด้วยหนังสือดี บรรณารักษ์ดี ผู้บริหารดี และเครือข่ายดี
ผู้บริหาร กศน. อำเภอ ยึดหลักการบริหารงานห้องสมุดเป็นส่วนหนึ่งของ กศน. อำเภอ และพัฒนาทีมงาน ผู้ปฏิบัติงานห้องสมุดกับทีมงาน กศน. อำเภอ ให้ความร่วมทำงานเป็นทีมเดียวกัน มุ่งพัฒนาห้องสมุดประชาชนจังหวัดร้อยเอ็ด เป็นแหล่งเรียนรู้ตามอัธยาศัยที่ให้การศึกษาตลอดชีวิตที่ประชาชนทุกคนสามารถเข้าถึงการบริการได้อย่างสะดวก รวดเร็ว ทุกเวลา
การวางแผนเชิงกลยุทธ์
พบว่า สำนักงาน กศน. จังหวัดร้อยเอ็ด ได้วางยุทธศาสตร์การดำเนินงานร่วมกับ กศน. อำเภอ ทุกแห่ง เพื่อใช้เป็นเป้าหมายในการดำเนินงาน คือ “๔-๕-๖-๑๕” โครงการเพื่อปวงชนคนร้อยเอ็ด หมายถึง ๔ เชื่อม ๕ ประสาน ๖ มาตรการ ๑๕ โครงการ การดำเนินงานห้องสมุดประชาชนจังหวัดอยู่ในยุทธศาสตร์ที่๒ ๕ ประสาน หมายถึง การดำเนินงานที่มีการประสานงานอย่างใกล้ชิดในระดับองค์การบริหารส่วนจังหวัดองค์กรปกครองส่วนท้องถิ่น คณะสงฆ์ ห้องสมุดประชาชนจังหวัด องค์กรนักศึกษา โดยใช้กลยุทธ์ตัวกำกับการดำเนินงาน ได้แก่ เข้าใจ เข้าถึง ใกล้ชิดติดพื้นที่ ภาคีร่วมใจ ได้คุณภาพประกาศให้ทราบโดยทั่วกัน
สรุปได้ว่า ห้องสมุดประชาชนจังหวัดร้อยเอ็ดเป็นองค์กรที่มีการวางแผนยุทธศาสตร์การดำเนินการจัดการศึกษาตามอัธยาศัย โดยใช้กลไกของห้องสมุดประชาชนจังหวัดและเครือข่ายห้องสมุด แหล่งการเรียนรู้ทุกประเภทในลักษณะบูรณาการการทำงานร่วมกัน โดยใช้กระบวนการมีส่วนร่วมของภาคีเครือข่ายทุกภาคส่วน
การมุ่งเน้นผู้รับบริการและการตลาด
ห้องสมุดประชาชนจังหวัดร้อยเอ็ด ได้ทำการวิเคราะห์กลุ่มเป้าหมาย ผู้ใช้บริการ ก่อนดำเนินการจัดกิจกรรม โดยใช้จุดขายคือ การที่ห้องสมุดตั้งอยู่ใจกลางเมือง รายล้อมด้วยหน่วยงานราชการโรงเรียนและชุมชน ทำให้มีผู้ใช้บริการอย่างต่อเนื่องทั้งวัน นอกจากนั้นยังพบว่า บรรณารักษ์ ได้พยายามเปิดตัวสินค้าใหม่ๆ เช่น การจัดทำโครงการ Read & Learn โครงการสื่อสร้างสรรค์ห้องสมุดหรรษาโครงการจัดตั้งศูนย์เรียนรู้นานาชาติ ซึ่งเป็นการเปิดตัวห้องสมุดและบรรณารักษ์ เพื่อก้าวสู่การเป็นมืออาชีพในด้านการจัดการศึกษาตามอัธยาศัยในจังหวัดร้อยเอ็ด
การจัดการสารสนเทศและความรู้
ห้องสมุดประชาชนจังหวัดร้อยเอ็ด ได้จัดบริการสารสนเทศ โดยการให้บริการคอมพิวเตอร์และอินเตอร์เน็ตเพื่อการศึกษาค้นคว้าและสืบค้นข้อมูล มีเว็บไซต์ของห้องสมุดประชาชนจังหวัดร้อยเอ็ดนอกจากนั้นยังให้บริการสื่อเอกสาร วารสาร สิ่งพิมพ์ต่างประเทศ เช่น ภาษาจีน – ไทย –ลาว ภาษาถิ่น มีบริการดูหนังฟังเพลง บริการยืม-คืนสื่ออิเล็กทรอนิกส์ เช่น CD DVD เพื่อการเรียนรู้
การพัฒนาทรัพยากรบุคคล
1. มีคณะกรรมการสถานศึกษาช่วยให้คำแนะนำในการพัฒนากิจกรรมจากแต่ละคุ้มในชุมชน ร่วมจัดกิจกรรม
2. บรรณารักษ์ได้รับการพัฒนาและฝึกอบรมโดยสำนักงาน กศน. และสำนักงาน กศน. จังหวัดเป็นผู้จัด ซึ่งได้มีโอกาสไปศึกษาดูงานต่างประเทศ เช่น มาเลเซีย สิงคโปร์ และในประเทศต่างๆ หลายประเทศ
3. มีคณะครู กศน. ช่วยขับเคลื่อนกิจกรรม มีนักศึกษา กศน. มาช่วยดูแล บริการห้องสมุดด้วย มีครูสอนเด็กเล็ก (มีเด็กเล็ก 100 กว่าคน ) ช่วยกันบริการในการจัดกิจกรรมต่างๆ
4. มีการพูดคุย/ปรึกษา/แนะนำการให้บริการห้องสมุดที่ดี และการมีจิตอาสาอยู่เสมอๆ โดยเน้นห้องสมุด ๓ ดี จะมีการพูดคุยปรึกษาหารือแนวทางการจัดกิจกรรมกันบ่อยๆ
2. สภาพแวดล้อม
1. มีการประสานความร่วมมือของสำนักงาน กศน. จังหวัด ศูนย์ กศน. อำเภอเมือง ห้องสมุดและภาคีเครือข่ายร่วมจัดการศึกษาภายนอกเป็นอย่างดี มุ่งสู่ประโยชน์ของผู้รับบริการหลากหลายกลุ่ม มีกิจกรรมที่หลากหลายทั้งภายในและภายนอกสถานที่ อีกทั้งมีการสร้างสรรค์ “สื่อ” อื่นๆ ที่ไม่ใช่หนังสือและสื่ออิเล็กทรอนิกส์ บริเวณรอบห้องสมุด เพื่อกระตุ้นความอยากรู้ในเรื่องสำคัญๆ ของชีวิต
2. ผู้บริการมีวิสัยทัศน์กว้างไกล พยายามหาอุบายที่แยบยลและลึกซึ้งในการพัฒนาการศึกษาตามอัธยาศัยที่กว้างและลึกกว่างานห้องสมุด งานอื่นๆ ของ กศน. ภาคีเครือข่ายและภาคประชาชน
3. ตอบสนองต่อความจำเป็นทั้งในปัจจุบันและอนาคตของประชาชนอย่างต่อเนื่อง ดังกรณีของการพัฒนาศูนย์ภาษานานาชาติ โดยอาศัยการสนับสนุนของภาคีเครือข่ายที่เกี่ยวข้องเป็นหลัก ไม่ต้องดำเนินการเองตามลำพังอีกทั้งร่วมพัฒนานวัตกรรมกับองค์กรอื่นๆ อย่างต่อเนื่อง เปิดโอกาสให้บุคลากรได้รับการพัฒนาและสร้างสรรค์บริการที่แปลกใหม่ โดยเฉพาะสำหรับเด็กนักเรียนซึ่งเป็นผู้ใช้บริการหลักของห้องสมุด และส่งผลกระทบไปถึงการพัฒนาห้องสมุดอื่นๆ ในจังหวัดอีกด้วย
ข้อเสนอแนะเพื่อการพัฒนา
1. ควรมีกระบวนการวัดผลกิจกรรมเพื่อให้ไปสู่การอ่าน หรือมีทัศนคติที่ดีต่อการแสวงหาความรู้จากการอ่าน เป็นต้น
2. เพื่อช่องทางการเรียนรู้ตามความต้องการของผู้รับบริการ โดยเฉพาะวัยผู้ใหญ่ เพื่อปรับปรุงเช่นการใช้สีสันเพื่อสร้างบรรยากาศให้เกิดมุมสงบ เย็นตา สบายใจ
3. ควรมีการนำเสนอเรื่องราวที่สะท้อนอัตลักษณ์ของจังหวัดร้อยเอ็ด เพื่อให้เยาวชนและผู้ใช้บริการได้เรียนรู้เรื่องเกี่ยวกับชุมชนของตนเอง
4. ชุมชนควรมีส่วนร่วมในการได้เสนอปัญหาและความต้องการของชุมชน
5. ควรแบ่งพื้นที่จัดบริการสถานที่จอดรถไว้ให้เป็นระเบียบเรียบร้อย
6. การประเมินประสิทธิผลของห้องสมุด ควรพยายามหาวิธีการเก็บข้อมูลทั้งด้านปริมาณและคุณภาพ จัดทำกรณีศึกษาที่มีเสียงสะท้อนจากผู้รับบริการที่หลากหลาย วิเคราะห์ผลเทียบกับการใช้จ่ายงบประมาณ/เงินสนับสนุนจากองค์กรอื่นๆ เพื่อใช้ในการประเมินการพัฒนาของตนเองและปรับปรุงแผนปฏิบัติงานเป็นประจำทุกปี ก็จะช่วยให้สามารถพัฒนาห้องสมุดได้อย่างยั่งยืนมีเหตุผลครอบคลุมถึงมิติทางด้านเศรษฐกิจ
7. ควรศึกษาปัญหาและความต้องการของชุมชนในพื้นที่บริการอย่างรอบด้านและแสดงให้เห็นว่ามีความพยายามตอบสนองอย่างพอเพียงและตรวจสอบผลที่เกิดขึ้น โดยการทำงานร่วมกับครู กศน.อำเภอ
8. ควรพัฒนากิจกรรมที่เข้าถึงครัวเรือนให้มากขึ้น เนื่องจากเป็นพื้นฐานสำคัญของการศึกษาตามอัธยาศัย การสร้างนิสัยรักการอ่าน และการใช้สารสนเทศในครอบครัว
9. ควรมีการจดบันทึกประวัติศาสตร์ของห้องสมุดเอง นับตั้งแต่เริ่มต้นจนถึงปัจจุบันเพื่อประโยชน์ในการสืบทอดจิตวิญญาณและบทเรียน อันจะช่วยให้การส่งต่องานเมื่อมีการโยกย้ายสับเปลี่ยนบุคลากรเป็นไปได้อย่างราบรื่น
เก่งจัง