การบริหารโรงเรียนที่มีประสิทธิภาพ

 โลกในปัจจุบันมีการพัฒนาด้านเทคโนโลยีอย่างรวดเร็วส่งผลต่อการพัฒนา ระบบสื่อสารมวลชน ทำให้กระแสข้อสนเทศแผ่กระจายครอบคลุมพื้นที่ส่วนต่างๆของโลกอย่างรวดเร็วจนได้ชื่อว่า “โลกไร้พรหมแดน” ผลของการเปลี่ยนแปลงทำให้เกิดกระแสสำคัญๆที่เข้าสู่ความเป็นสากลรวมทั้งการจัดการศึกษา ขณะเดียวกันก็อาจก่อให้เกิดปัญหาต่างๆหลายประการ เช่น ความสับสนในข้อสนเทศ ข้อจำกัดด้านการใช้เทคโนโลยี รวมทั้งการรับกระแสวัฒนธรรมโดยขาดการยั้งคิด จนกระทั่งวัฒนธรรมดั้งเดิมที่ดีงาม เอกลักษณ์ไทยและภูมิปัญญาท้องถิ่น ในขณะที่โลกต้องการคุณภาพที่มีคุณลักษณะที่พึงประสงค์ต่างไปจากเดิม ดังนั้นระบบการศึกษาจึงเป็นกลไกสำคัญในการพัฒนามนุษย์ให้มีคุณภาพที่ยั่งยืน

ในฐานะที่ข้าพเจ้าเป็นผู้บริหารสถานศึกษาได้ตระหนักถึงสภาพปัญหาจากบริบทของสังคมที่เกิดขึ้นนั้นจึงกำหนดแนวทางในการบริหารและจัดการศึกษาของโรงเรียน ดังนี้ 

การบริหารคน

บุคคลในหน่วยงานถือเป็นทรัพยากรที่สำคัญที่สุด ซึ่งอาจกล่าวได้ว่า “บุคคลเป็นหัวใจของการบริหาร” เพราะบุคคลเป็นผู้ดำเนินการกับปัจจัยต่างๆ ทั้ง วัสดุ อุปกรณ์ และการจัดการต่างๆ ในการบริหารจัดการศึกษาในสถานศึกษาให้ประสบกับความสำเร็จอย่างดียิ่งนั้น ข้าพเจ้ายึดหลักในการปฏิบัติงานให้การบริหารงาน แบบ Cherdsak Style ประกอบด้วย

1. มีความซื่อสัตย์สุจริต ข้าพเจ้าได้ถือว่าเป็นเรื่องที่สำคัญที่สุดของการบริหาร เพราะจะต้องเป็นแบบอย่างที่ดี ทำให้เกิดความศรัทธาและเป็นแบบอย่างที่ดีแก่บุคลากรผู้ใต้บังคับบัญชา ดังคำกล่าวที่ว่า “แบบอย่างที่ดีย่อมอยู่เหนือคำสอนอื่นใด”

2. มีความยุติธรรม ข้าพเจ้าได้บริหารงานด้วยความเสมอภาค ความเป็นกลาง และความยุติธรรมกับทุกคน ซึ่งทำให้ไม่เกิดความขัดแย้งภายในสถานศึกษา

3. มีความมุ่งมั่น ขยัน อดทน บุคลากรจะเห็นการทำงานของข้าพเจ้าที่ปฏิบัติเป็นกิจวัตรประจำวัน คือ การไปทำงานที่โรงเรียนตั้งแต่เช้า ประมาณเวลา 6.00 น.ทุกวันเป็นเวลาเกือบ 28 ปี ที่รับราชการ ข้าพเจ้ายึดหลักว่า “สอนให้รู้ ทำให้ดู อยู่ให้เห็น”

4. มีความรับผิดชอบสูง มีความรับผิดชอบคือ เป็นเรื่องที่สำคัญยิ่งอีกประการหนึ่ง เพราะ ความรับผิดชอบทำให้งานประสบความสำเร็จ แม้ในบางครั้งงานที่สำคัญของโรงเรียนเกิดความผิดพลาด แต่ข้าพเจ้าก็รับผิดชอบแทนโดยไม่โยนความผิดไปให้คนอื่น

5. มีความคิดริเริ่มสร้างสรรค์ เป็นแนวคิดใหม่ แสดงให้เห็นถึงภาวะผู้นำ เช่น โครงการแลกเปลี่ยนนักเรียนโรงเรียนสงวนหญิงและโรงเรียนในรัฐแทสมาเนีย ประเทศออสเตรเลีย เป็นโรงเรียนแรกในประเทศไทยและเป็นโรงเรียนเดียวในเอเชีย และได้รับเชิญให้เป็นผู้บริหารกิตติมศักดิ์ เป็นสมาชิกสมาคมผู้บริหารแห่งรัฐแทสมาเนีย ประเทศออสเตรเลีย คนแรกของประเทศไทยและคนแรกของทวีปเอเชีย เป็นต้น

6. มีภาวะผู้นำสูง ซึ่งข้าพเจ้าเป็นผู้นำในการพัฒนาการศึกษาในสถานศึกษา จนกระทั่งมีความเจริญก้าวหน้าอย่างไม่หยุดยั้งเป็นที่ชื่นชมแก่ครู ผู้ปกครองและชุมชน ข้าพเจ้าประสบกับความสำเร็จด้านการจัดการศึกษา การช่วยเหลือผู้อื่นและสังคม เป็นที่ยอมรับโดยทั่วไป ได้รับรางวัลต่างๆ เช่น นิสิตเก่าดีเด่น คณะครุศาสตร์ ภาควิชาบริหารจุฬามหาวิทยาลัย ปี 2545 ผู้บริหารดีเด่นของสมาคมผู้บริหารแห่งประเทศไทย เป็นต้น

7. กล้าตัดสินใจ ในหลายๆครั้งได้ตัดสินใจร่วมกับผู้ปกครองด้วยความรอบคอบถูกต้อง เช่น การตัดสินใจกรณีเกิดสงครามอิรักและสหรัฐอเมริกา ขณะที่นักเรียนโครงการแลกเปลี่ยนรุ่นที่ 1 จะต้องเดินทางไปในขณะนั้น สามารถชี้แจง อธิบายและตัดสินใจได้อย่างถูกต้อง ประสบความสำเร็จอย่างสูงยิ่ง

8. มีคุณธรรมจริยธรรม ยึดหลักบริหารพรหมวิหาร 4 เป็นธรรมะในการบริหารบุคลากร ได้แก่

- เมตตา ให้ความรัก ความปรารถนาดีแก่ทุกคนด้วยความเสมอภาค ไม่ลำเอียง

- กรุณา ให้ความช่วยเหลือสงสารบุคลากรที่มีทุกข์ สูญเสียบิดามารดา ให้ การช่วยเหลืออย่างเท่าเทียมกันหรือกรณีมีปัญหาในหน้าที่การงานและปัญหาส่วนตัว

- มุฑิตา ได้ให้กำลังใจแก่บุคลากรทุกคนเมื่อประสบความสำเร็จในชีวิตหน้าที่การงานโดยไม่เลือกชนชั้น เช่น การพิจารณาความดีความชอบบุคลากร การส่งเสริมให้ได้รับเลื่อนระดับเข้าสู่แท่งเงินเดือน คศ.3 การจัดทำการ์ดอวยพรและของที่ระลึกมอบให้ทุกคน ในวันคล้ายวันเกิดของบุคลากร

- อุเบกขา ทำงานโดยปราศจากอคติ วางตัวเป็นกลาง จะให้ความยุติธรรมแก่ผู้ใต้บังคับบัญชาไม่ลำเอียง ไม่เลือกที่รักมักที่ชัง ไม่แสดงความดีใจหรือทับถมเมื่อบุคลากรประสบเคราะห์กรรมถึงความวิบัติ

9. มีวุฒิภาวะทางอารมณ์สูง สามารถเก็บความรู้สึกต่างๆ ได้ สุขุม รอบคอบ นุ่มนวล มีความอดทนต่อความรู้สึกที่ไม่ถูกต้องหรือขัดต่อกฎระเบียบ เช่น การอภิปรายด้วยความรุนแรงบางประเด็นขณะประชุมครูประจำเดือนหรือประชุมคณะกรรมการฝ่ายบริหารโรงเรียน

10. เป็นบุคคลแห่งการเรียนรู้ ปฏิบัติตนเป็นแบบอย่างที่ดีแก่บุคลากรในโรงเรียนและครอบครัว มีนิสัยรักการอ่าน การใช้เวลาว่างในวันหยุด เดินทางเป็นระยะ 250 กม. (ไปกลับ) มาศึกษาต่อในระดับปริญญาเอก ทั้งที่มีภาระด้านการบริหารที่หนักอยู่แล้วเพราะเป็นโรงเรียนขนาดใหญ่พิเศษ โดยพยายามวางแผนบริหารเวลาให้คุ้มค่าที่สุดสำหรับการปฏิบัติงานและการศึกษาเพื่อพัฒนาตนเอง

11. ความจริงใจ ยึดอุดมการณ์ในการทำงานให้ความจริงใจแก่ผู้ร่วมงาน ทุกคนด้วยความเสมอภาค จริงใจ “กอดคอกันทำงาน งานสำเร็จคนมีความสุข”

การบริหารงาน

ในการบริหารงานในสถานศึกษานั้นได้บริหาร “แบบทุกคนมีส่วนร่วม”โดยพิจารณาจัดทำภารกิจให้ชัดเจน ครอบคลุมงานทั้งหมดและมีการกำหนดกลุ่มงานที่มีความสอดคล้องกัน จัดโครงสร้างบริหารที่เป็นนิติบุคคล มีการบริบทที่มีสายบังคับบัญชา และการประสานคน เพื่อให้เกิดความคล่องตัว ได้แก่ ผู้อำนวยการสถานศึกษา มีอำนาจหน้าที่บังคับบัญชาตามกฎหมายเพื่อให้งานสำเร็จเกิดประสิทธิภาพ รองผู้อำนวยการสถานศึกษา สามารถจัดระบบงานและหัวหน้างานต้องใช้ความรู้ความสามารถในการจัดงานให้สอดคล้องกับความต้องการและความคาดหวังของผู้ร่วมงานหลักสำคัญที่บริหารงานจนประสบความสำเร็จโดยยึดหลักของพระบรมราโชวาทของพระบาทสมเด็จพระเจ้าอยู่หัวฯ ที่พระราชทานแก่ ข้าราชการทุกหมู่เหล่านำมาเป็นข้อคิดให้แก่ ข้าราชการครูและบุคลากรทุกฝ่ายเป็นประจำทุกเดือน นำหลักธรรมะมาใช้เป็นแนวทางปฏิบัติงานให้เกิดประสิทธิผลและประสิทธิภาพได้แก่ ฉันทะ ความพึงพอใจ โดยให้บุคลากรทุกคนได้ทำงานอย่างที่ตนเองชอบ ปฏิบัติงานด้วยความวิริยะอุตสาหะมีความเพียรพยายามในการทำงาน ทำงานด้วยความคิดก่อนทำ การทำงานด้วยความไตร่ตรอง มีความรอบคอบ ถูกต้อง รวดเร็ว การบริหารโรงเรียนที่มีประสิทธิภาพนั้นขึ้นอยู่กับองค์ประกอบหลายประการทั้งจากภายในและภายนอกองค์กร ดังนั้นผู้บริหารหน่วยงานจึงเป็นผู้มีความสำคัญ อย่างยิ่งในการเป็นแบบอย่างที่ดีในองค์การที่จะนำหน่วยงานสู่ความสำเร็จ ต้องมีคุณลักษณะของผู้นำที่สำคัญตาม Cherdsak Style 11 ประการ ได้แก่ มีความซื่อสัตย์ มีความยุติธรรม มีความมุ่งมั่น ขยัน อดทน มีความรับผิดชอบสูง มีความคิดริเริ่มสร้างสรรค์ มีภาวะผู้นำสูง กล้าตัดสินใจ มีคุณธรรมจริยธรรม มีวุฒิภาวะทางอารมณ์สูง เป็นบุคคลแห่งการเรียนรู้และมีความจริงใจ จากประสบการณ์ของข้าพเจ้าที่ได้บริหารการศึกษามาเป็นเวลา 15 ปี โดยบริหารสถานศึกษาจำนวน 3 แห่ง ตั้งแต่ ขนาดเล็ก ขนาดกลาง ขนาดใหญ่พิเศษ ซึ่งบริบทของสถานศึกษาเหล่านี้มีความแตกต่างกันอย่างสิ้นเชิง อีกทั้งปัญหาอุปสรรคแตกต่างกัน ข้าพเจ้าได้นำหลักการบริหารประสบการณ์บริหารและอุดมการณ์มาใช้จนกระทั่งประสบความสำเร็จเป็นที่ยอมรับของผู้บังคับบัญชา ผู้ใต้บังคับบัญชา ผู้ปกครอง และชุมชน นอกจากภาวะผู้นำ Cherdsak Style แล้ว ข้าพเจ้ายังนำเทคนิควิธีและหลักการบริหารต่างๆ มาใช้ตามความเหมาะสมกับสถานการณ์ของโรงเรียน เช่น การบริหารแบบมีส่วนร่วม การบริหารโดยยึดประชาธิปไตย การสร้างทีมงาน เทคนิคการวิเคราะห์แบบ SWOT การบริหารแบบ TQM การบริหารระบบคุณภาพ ISO 9002 จนสามารถบริหารโรงเรียนได้อย่างมีประสิทธิภาพ

ในการบริหารและจัดการศึกษาให้ประสบกับความสำเร็จนั้นไม่มีทฤษฎีใดที่เหมาะสมหรือสามารถนำมาใช้บริหารได้กับทุกองค์กร หากแต่ผู้บริหารมืออาชีพจะต้องเป็นผู้ที่มีความรู้ความเชี่ยวชาญในการนำเทคนิควิธีหรือทฤษฎีต่างๆที่หลากหลายมาใช้ในการบริหารจัดการศึกษาให้เหมาะสมกับสภาพเหตุการณ์ สถานที่ ช่วงระยะเวลา และอื่นๆ จึงจะประสบการความสำเร็จในที่สุด