ทำอย่างไรคณาจารย์จะใช้งานวิจัยเพื่อท้องถิ่น เป็นเครื่องมือเพื่อพัฒนาการเรียนรู้ที่เอื้อต่อการเรียนการสอนมากขึ้น

       วันนี้ 21 กุมภาพันธ์ 2553 ผมได้รับชวนจากศูนย์ประสานงานวิจัยเพื่อท้องถิ่น จังหวัดลำปาง (สกว.ลำปาง) เข้าร่วมเวทีสรุปบทเรียนชุดโครงการวิจัยเพื่อท้องถิ่นสำหรับนักศึกษาปริญญาตรี (CBPUS) พื้นที่จังหวัดลำปาง จัดที่ ห้องประชุมชั้น 2 อาคารอาลัมพางค์ มหาวิทยาลัยราชภัฏลำปาง

       ในการจัดเวทีครั้งนี้ สกว.ลำปาง โดยคุณภัทรา มาน้อย ผู้ประสานงาน สกว.ลำปางได้จัดให้ช่วงเช้าเป็นการนำเสนอผลการดำเนินงานโครงการวิจัย ชุด CBPUS รวม 5 โครงการ จาก 4 มหาวิทยาลัย ตอนบ่ายเป็นการสรุปบทเรียนแนวทางการใช้งานวิจัยเพื่อท้องถิ่นเป็นเครื่องมือเพื่อพัฒนาการเรียนรู้ที่เอื้อต่อการเรียนการสอน และแนวทางในการผลักดันให้หน่วยสนับสนุนงานวิจัยของสถาบันการศึกษาหนุนเสริมให้บุคลากรใช้งานวิจัยเพื่อท้องถิ่นเป็นเครื่องมือเพื่อพัฒนาการเรียนรู้ที่เอื้อต่อการเรียนการสอน

       จากการที่ สกว.ลำปาง ได้พิจารณาให้ทุนวิจัยเพื่อท้องถิ่น CBPUS กับนักศึกษาสถาบันอุดมศึกษาในจังหวัดลำปาง ประกอบด้วย มหาวิทยาลัยราชภัฏลำปาง มหาวิทยาลัยโยนก มหาวิทยาลัยเทคโนโลยีราชมงคลล้านนา วิทยาเขตลำปาง และมหาวิทยาลัยมหาจุฬาลงกรณ์ราชวิทยาลัย วิทยาเขตแพร่ (ห้องเรียนวัดบุญวาทย์วิหาร จังหวัดลำปาง) รวม 5 โครงการ

  1. โครงการ “แนวทางผลิตสื่อวีดิทัศน์เพื่อขยายผลองค์ความรู้เรื่องการจัดการงานศพบ้านไหล่หิน ต.ไหล่หิน อ.เกาะคา จ.ลำปาง” มหาวิทยาลัยโยนก
  2. โครงการ “การพัฒนาโปรแกรมเพื่อการจัดการสารสนเทศโดยการมีส่วนร่วมของชุมชนบ้านศรีดอนมูล ต. แจ้ซ้อน อ.เมืองปาน จ.ลำปาง” มหาวิทยาลัยเทคโนโลยีราชมงคลล้านนา วิทยาเขตลำปาง
  3. โครงการ “แนวทางการจัดการป่าชุมชนโดยการมีส่วนร่วมของชุมชนบ้านแม่กึ๊ด ต.ทุ่งงาม อ.เสริมงาม จ.ลำปาง” มหาวิทยาลัยราชภัฏลำปาง
  4. โครงการ “แนวทางพัฒนาหลักสูตรฝึกอบรมการเทศน์มหาชาติเวสสันดรชาดกทำนองแมงปู้ชมดวงของจังหวัดลำปางเพื่อการเผยแพร่” มหาวิทยาลัยมหาจุฬาลงกรณ์ราชวิทยาลัย วิทยาเขตแพร่ (ห้องเรียนวัดบุญวาทย์)
  5. โครงการ “แนวทางการพัฒนาศักยภาพของชุมชนเพื่อเพิ่มมูลค่าผลิตภัณฑ์ทางการเกษตรของชุมชนบ้านแม่แจ๋ม ต. แจ้ซ้อน อ.เมืองปาน จ.ลำปาง” มหาวิทยาลัยราชภัฏลำปาง

       จากการรับฟังการนำเสนอผลการดำเนินงานของนักศึกษาทั้ง 5 โครงการได้เห็นการเรียนรู้ที่เกิดขึ้นนอกเหนือจากตำราและการเรียนในห้องเรียนโดยผ่านการเรียนรู้จากงานวิจัยเพื่อท้องถิ่น ภายใต้การสนับสนุนของสำนักงานกองทุนสนับสนุนการวิจัย (สกว.) ที่ทำหน้าที่สนับสนุนให้เกิดโครงการวิจัยเพื่อท้องถิ่นผ่านกระบวนการเรียนรู้ที่ว่า

  • เป็นโจทย์ที่ชุมชนหรือคนในท้องถิ่นเห็นว่ามีความสำคัญ และอยากจะค้นหาคำตอบร่วมกัน
  • ชุมชนมีส่วนร่วมในกระบวนการค้นหาคำตอบร่วมกัน
  • มีการปฏิบัติการเพื่อแก้ปัญหา หรือเสนอทางเลือกให้กับท้องถิ่น

       หากเป็นเช่นนี้ได้การเชื่อมโยงความรู้จากอาจารย์ในมหาวิทยาลัยซึ่งเป็นที่ปรึกษาโครงการ ไปยังนักศึกษาผ่านสถานการณ์จริงหรือปัญหาในชุมชน โดยคนในชุมชนร่วมกันตั้งคำถาม และร่วมหาแนวทางแก้ไขปัญหาตามรูปแบบที่สอดคล้องกับวิถีชีวิต เกิดเป็นองค์ความรู้ใหม่ที่ชุมชน งานนี้ได้ประโยชน์ทั้งนักศึกษา อาจารย์ มหาวิทยาลัย ชุมชน รวมถึงสำนักงานกองทุนสนับสนุนการวิจัยด้วย

       ภาคบ่ายอาจารย์ทั้ง 4 มหาวิทยาลัยร่วมกับ สกว.ลำปาง สรุปบทเรียนแนวทางการใช้งานวิจัยเพื่อท้องถิ่นเป็นเครื่องมือเพื่อพัฒนาการเรียนรู้ที่เอื้อต่อการเรียนการสอน เราเห็นตรงกันว่า กระบวนการวิจัยเพื่อท้องถิ่นมาใช้กับการเรียนการสอน เป็นการปรับใช้ทฤษฎี ไปสู่การปฏิบัติในชุมชนโดยผ่านนักศึกษา ตัวอาจารย์เองสามารถปรับกระบวนการเรียนการสอนที่สอดคล้องกับสภาพความเป็นจริง นักศึกษาได้รับการฝึกฝนทักษะการแก้ปัญหา เกิดความภูมิใจในชุมชนปรับเปลี่ยนตนเอง รักชุมชนเข้าใจชุมชนมากขึ้น แม้จะยังมีปัญหาในหลายประเด็นโดยเฉพาะเรื่องเวลาเรียน การเดินทางลงพื้นที่ แต่สุดท้ายการวิจัยก็ทำให้นักศึกษารู้จักการแก้ปัญหามากขึ้น 

       ทำอย่างไรคณาจารย์จะใช้งานวิจัยเพื่อท้องถิ่นเป็นเครื่องมือเพื่อพัฒนาการเรียนรู้ที่เอื้อต่อการเรียนการสอนมากขึ้น จากการสรุปบทเรียน งบประมาณก็เป็นปัจจัยหนึ่ง พี่เลี้ยงก็เป็นอีกปัจจัยหนึ่งสำหรับนักวิจัยใหม่ แต่ไม่น่าห่วงเพราะ สกว. ก็ยินดีจะเป็นพี่เลี้ยงให้ เครือข่ายความช่วยเหลือทั้ง 4 มหาวิทยาลัยเริ่มรวมตัวกันได้หลวมๆ แล้วทำยังไงจะแน่นขึ้น ทำให้ได้แล้วจะตอบตัวชี้วัดการประกันคุณภาพได้หลายตัว ขอเพียง "ใจ" ที่อยากจะทำแล้วมาคุยกัน