จากการเรียนรู้หนี้สินชาวนา ทำให้ได้เรียนรู้มุมมองใหม่ๆ ว่าที่แท้จริงแล้วปัญหาหนี้สินของชาวนานั้นเกิดจากองค์ประกอบหลากหลายกรณีด้วยกัน ดังนั้นการแก้ไขจึงต้องแก้ไขในหลายจุด โดยควรเริ่มจากตัวเกษตรกรเอง
จากการสัมภาษณ์เกษตรกร และการคำนวณรายรับรายจ่าย ต้นทุนในด้านการผลิต ค่าเมล็ดพันธุ์ ค่าปุ๋ย ค่าสารเคมี ค่าแรงงาน ค่าเก็บเกี่ยว ค่าเครื่องจักร พบว่าเกษตรกรส่วนใหญ่ไม่มีการจดบันทึกค่าใช้จ่าย และไม่มีการคำนวณกำไรสุทธิ ทำให้ไม่ทราบว่าตนได้กำไรเท่าไหร่ และไม่เคยคิดภึงต้นทุนคงที่ ซึ่งเกิดจากการซื้อเครื่องจักรทางการเกษตร เมื่อเริ่มมีหนี้สิน จึงไม่รู้ว่าจะแก้ปัญหาตรงจุดใด และไม่รู้ว่าจะลดค่าใช้จ่ายตรงจุดใด
ปัญหาหนี้สินของเกษตรกรจึงน่าจะเริ่มแก้ไขจากการให้ความรู้เรื่องการคำนวณ ต้นทุนกำไรก่อน และส่งเสริมให้เกษตรกรจดบันทึกรายรับรายจ่าย เพื่อจะได้รู้จุดที่ค่าใช้จ่ายเกินความจำเป็น และลดค่าใช้จ่ายเหล่านั้นลง แต่ถึงอย่าไรก็ตามปัจจุบันชาวนามีหนี้สินมากขึ้นภาครัฐควรยื่นมือเข้ามาช่วยโดยให้ทุนและความรู้ให้การช่วยเหลือด้านนักวิชาการด้วย มิใช่ให้แต่ทุนมาเพียงอย่างเดียว ยกตัวอย่างเช่น
บริษัทแห่งหนึ่งที่ให้การช่วยเหลือเกษตรกรโดยให้ที่ดินและเงินทุนในการทำฟาร์มสุกร และส่งนักวิชาการฝึกอบรมให้ความรู้ ควบคุมดูแลคุณภาพผลผลิต รวมทั้งจัดการด้านการตลาดให้ด้วย ซึ่งช่วยให้เกษตรกรสามารถยื่นได้ด้วยตัวเอง พึ่งพาตนเองได้
..ภาครัฐหรือเอกชนเพิ่มโรงงานแปรรูปการเกษตรให้ครบวงจร ก็น่าจะช่วยได้นะครับ
..
ตรวจแล้วค่ะ
อ.ตุ้ม