ExpertSystems
ระบบ ES
หรือระบบผู้เชี่ยวชาญ
จัดเป็นระบบสารสนเทศประเภทหนึ่งที่นำวิทยาการของปัญหาประดิษฐ์เข้ามาใช้จัดการสารสนเทศ
โดยเฉพาะอย่างยิ่งสารสนเทศที่เป็น องค์ความรู้ (knowledge)
ในเฉพาะสาขาหรือเฉพาะด้าน
ดังนั้นระบบผู้เชี่ยวชาญจึงเป็นซอฟต์แวร์ที่ใช้สร้างฐานความรู้
(knowledge base) และ กลไกในการตั้งคำถาม และหาคำตอบ (จาก knowledge
base)
ทำให้ผู้ใช้ได้รับความสะดวกในการถามและตอบสิ่งที่ถามเสมือนหนึ่งคุยกับผู้เชี่ยวชาญจริง
ๆ
ทั้งนี้ระบบผู้เชี่ยวชาญจะเลือกเฉพาะสาขาหรือเฉพาะด้านที่ขาดแคลนผู้เชี่ยวชาญเท่านั้น
เช่น ใช้ในงานเกี่ยวกับการวินิจฉัยทางการแพทย์ การขุดเจาะน้ำมัน
การวางแผนการเงิน การจัดทำภาษี การวิเคราะห์ทางเคมี การผ่าตัด
การซ่อมเครื่องยนต์ การพยากรณ์อากาศ การซ่อมเครื่องคอมพิวเตอร์
การส่งสัญญาณดาวเทียม ปฏิบัติการเกี่ยวกับอาวุธนิวเคลียร์
การวางรูปแบบหนังสือพิมพ์ การตีความกฎหมาย เป็นต้น
อย่างไรก็ตามถึงแม้ว่าระบบผู้เชี่ยวชาญ จะได้รับการพัฒนา
ให้ใช้งานได้สะดวก และมีประสิทธิภาพยิ่งขึ้น
แต่ระบบสารสนเทศประเภทนี้ก็ไม่สามารถมาแทนที่มนุษย์ได้
Contribution of Expert Systems : ระบบที่พยายามทำให้ Computer เก็บเอาความชำนาญของ ผู้เชี่ยวชาญต่าง ๆ ไว้ (ให้ผู้ชำนาญน้อยกว่าเอามาใช้) จัดเก็บประสบการณ์ ระบบสารสนเทศที่แก้ปัญหา โดยการเก็บรวบรวมความรู้ ของผู้เชี่ยวชาญ ในเรื่องใด เรื่องหนึ่งไว้ เรียกว่า ระบบผู้เชี่ยวชาญ (Expert System) ความรู้ของผู้เชี่ยวชาญจะถูกเก็บในรูปแบบของกฎพื้นฐาน ไว้ในหน่วยบันทึกความจำ ขององค์กร ใช้สนับสนุนการตัดสินใจโดยการถามคำถามที่เกี่ยวเนื่อง และสามารถอธิบายเหตุผลในการเลือก คำตอบให้แก่คำถามนั้นๆ การจัดเก็บรวบรวมความรู้ในขอบเขตที่จำกัด ทำให้ระบบผู้เชี่ยวชาญ สามารถให้ประโยชน์ต่อองค์กร ด้วยการ แนะนำ ให้คำปรึกษาได้ระบบสารสนเทศของระบบผู้เชี่ยวชาญ
Expert Systems สามารถช่วยองค์กรได้
- Planning การวางแผน
- Decision making การตัดสินใจ
- Monitoring การควบคุมดู
- Diagnosis การวินิจฉัยอาการ
- Training การจัดการฝึกอบรม
- Indental learning การเรียนรู้
- Replication of Expertis การเรียนรู้จากเหตุการณ์
- Consistent solutions การที่คิดอีกทีก็ให้คำตอบเหมือนเดิม
- Development of Expert Systems การพัฒนาระบบผู้เชี่ยวชาญ
- What is Expertis? ทักษะความรู้ที่เหนือกว่าค่าปกติ
- Components of Expert Systems ส่วนประกอบของระบบ
- The interface or dialog ระบบโต้ตอบกับคน (ใช้งานหาค่างานที่น่าเชื่อสำหรับมนุษย์)
- The knowledge base ฐานความรู้ เสนอวิธีแก้ปัญหาสำหรับงานเฉพาะหน้าซึ่งมีปริมาณมากหรือซับซ้อนมากเกินไปสำหรับมนุษย์ โดยเฉพาะเมื่อต้องทำงานให้เสร็จในเวลาสั้
Expert Systems in Action เรานำระบบผู้เชี่ยวชาญมาใช้
- Business areas using Ess ระบบธุรกิจ
- Telephone network maintenance ระบบโทรศัพท์
- Credit บัตรเครดิต
- Tax planning ภาษี
- Detection of insider securities ใน บ.มหาชนขายหุ้น
- Irrigation and pest management แหล่งแร่ และ ศัตรูพืช
- Medical diagnosis วินิจฉัยโรค
- Class selection for students การเลือกนักศึกษาเข้าเรียน
การนำระบบผู้เชี่ยวชาญไปใช้งาน (Putting expert systems to work)
1. ด้านการผลิต (Production)
2. การตรวจสอบ (Inspection)
3. การประกอบชิ้นส่วน (Assembly)
4. ด้านบริการ (Field service)
5. ด้านการซ่อมแซมโทรศัพท์ (Telephone repair)
6. การตรวจสอบบัญชี (Auditing)
7. การคิดภาษี (Tax accounting)
8. การวางแผนด้านการเงิน (Financial planning)
9. ด้านการลงทุน (Investments)
10. ด้านบุคคล (Personnel)
11. ด้านการตลาด และการขาย (Marketing and sales)
12. การอนุมัติสินเชื่อ (Credit authorization)
13. หน่วยงานด้านบริการของรัฐ (Human services agency)
14. การทำนายทางการแพทย์ (Medical prognosis) ระบบผู้เชี่ยวชาญ เป็นระบบที่ใช้คอมพิวเตอร์วินิจฉัยโรค ระบบ ที่มีชื่อเสียงเมื่อสิบปีเศษมานี้ คือ ระบบ Mycin ของมหาวิทยาลัยสแตนฟอร์ด และเริ่มมีผู้นำมาประยุกต์ใช้ในด้านอื่นๆ มากขึ้น เลยไป ถึงโรคพืชและสัตว์ หลักการที่ใช้คือ เก็บข้อมูลต่างๆ ไว้ให้ละเอียด แล้วใช้หลักปัญญาประดิษฐ์หรือ Artificial Intelligence-AI มาช่วยวิเคราะห์เป็นแนวคิดในการทำให้คอมพิวเตอร์ทำงาน และคิดได้เหมือนคน ระบบนี้น่าจะช่วยอนามัยตำบล ในการวินิจฉัย โรคยากๆ ได้ ให้คนที่มีความรู้ปานกลางพอสมควร สามารถที่จะวินิจฉัยโรคได้ เป็นอีกหนทางหนึ่งที่เพิ่มจาก tele-medicine ที่ผู้เชี่ยวชาญตัวจริงต้องมาให้คำปรึกษาแนะนำ
ตัวอย่างของระบบผู้เชี่ยวชาญ
- การหาชนิดของสัตว์ในกรณีมนุษย์ป้อนลักษณะของสัตว์ประเภทต่างๆ เข้าไป
- การวิเคราะห์และแก้ไขปัญหาเครื่องยนต์ให้แก่ลูกค้าบริษัทจำหน่ายรถยนต์
- การวิเคราะห์อาการของโรค ในโรงพยาบาล
ตัวอย่างของระบบผู้เชี่ยวชาญ
ด้านการแพทย์
ด้านการผลิต
ด้านธรณีวิทยา
ด้านกระบวนการผลิต
ด้านกระบวนการทำงานของบริษัทบัตรเครดิต
ด้านกฎหมายระหว่างประเทศ
ด้านการค้าระหว่างประเทศ
ตัวอย่างระบบผู้เชี่ยวชาญ
(ผมแปลตัวอย่างนี้ไว้นานแล้ว คือในสมัยที่ผมสอนที่ AIT และนำไปทำเป็นแผ่นใสสำหรับบรรยาย ขณะนี้ผมกำลังรื้อค้นเอกสารเก่า ๆ พบแต่ส่วนที่เป็นตัวอย่าง ไม่มีรายละเอียดการอ้างอิง และ เวลานี้ผมจำไม่ได้แล้วว่านำมาจากต้นฉบับใด แต่คงจะเป็นผู้เชี่ยวชาญที่วินิจฉัยอาการเจ็บป่วยของม้า เอามาลงไว้ให้อ่านกันเพื่อจะได้เกิดแนวคิดเกี่ยวกับระบบแบบนี้)
|
คอมพิวเตอร์ |
- ม้าตัวนี้แก่แล้วใช่ไหม |
|
คน |
- ไม่ใช่ |
|
คอมพิวเตอร์ |
- ม้าตัวนี้ฟันไม่ดีใช่ไหม |
|
คน |
- ทำไมถึงถามอย่างนี้ (Why?) |
|
คอมพิวเตอร์ |
- ผมกำลังตรวจสอบประวัติของม้าว่ามีการระบุว่าม้าเป็นโรคอุจจาระแข็งหรือไม่ ผมต้องทราบว่าม้ามีฟันไม่ดีจริงหรือไม่ เพราะผมกำลังใช้กฎต่อไปนี้ คือ ประวัติของม้าจะบอกว่าม้าเป็นโรคอุจจาระแข็ง ถ้าหากม้ามีฟันไม่ดี คุณต้องการทราบคำอธิบายเพิ่มเติมหรือไม่ |
|
คน |
- ต้องการ |
|
คอมพิวเตอร์ |
- ผมกำลังตรวจสอบว่าม้าตัวนี้ป่วยเป็นโรคอุจจาระแข็งหรือไม่
ผมต้องทราบว่าประวัติของม้าระบุว่าม้าเป็นโรคอุจจาระแข็งหรือไม่
เพราะผมกำลังใช้กฎต่อไปนี้ |
|
คน |
- ไม่ใช่ |
|
คอมพิวเตอร์ |
- จริงหรือไม่ที่ม้าตัวนี้กินหญ้าในสนามที่มีทรายมากและต้นหญ้าขึ้นห่างกันมาก |
|
คน |
- ไม่จริง |
|
คอมพิวเตอร์ |
- จริงหรือไม่ที่ม้ามีประวัติการเสียดท้องเสมอ ๆ |
|
คน |
- จริง |
|
คอมพิวเตอร์ |
- จริงหรือไม่ที่การตรวจทวารหนักของม้า พบว่าผนังสำไส้เล็กหนา และ โป่งพอง |
|
คน |
- จริง |
|
คอมพิวเตอร์ |
- จริงหรือไม่ที่ลำไส้มีเสียงเป็นปกติหรือดังกว่าปกติ |
|
คน |
- จริง |
|
คอมพิวเตอร์ |
-
ม้าตัวนี้อาจจะป่วยเพราะมีอะไรอุดตันในลำไส้เล็กอย่างเฉียบพลัน |
|
คน |
- ต้องการ |
|
คอมพิวเตอร์ |
- ที่วินิจฉัยเช่นนี้ เพราะได้พบว่า เรื่องต่อไปนี้เป็นจริง |
|
ระบบผู้เชี่ยวชาญ ใช้สำหรับการปฏิบัติการที่มีความแตกต่างอย่างมากและความหลากหลายของการปฏิบัติการที่เพิ่มขึ้นอย่างต่อเนื่อง ในรูปที่ 11.32 แสดงโครงร่าง 6 ประเภททั่วไปของการทำงานในระบบผู้เชี่ยวชาญ รวมกับตัวอย่างเฉพาะของการปฏิบัติการระบบผู้เชี่ยวชาญอย่างแท้จริง เช่น ด้านยารักษาโรค วิศวกรรม วิทยาศาสตร์กายภาพ และธุรกิจ ทั้งด้านการวินิจฉัยโรค (Diagnose Illnesses) ค้นหาแหล่งแร่ การวิเคราะห์ส่วนผสม การแนะนำการซ่อมแซม และการวางแผนทางการเงิน ตัวอย่าง: ระบบผู้เชี่ยวชาญสำหรับกลยุทธ์ในการโฆษณา (ES for Advertising Strategy) ADCAD (Advertising Communication Approach Designer) เป็นระบบผู้เชี่ยวชาญที่ช่วยบริษัทออกแบบโฆษณาในการกำหนดตลาดและโครงสร้างการติดต่อสื่อสาร การเลือกกลยุทธ์ในการสร้างสรรค์ และระบุประสิทธิภาพการเข้าถึงในการสื่อสาร มีการออกแบบเพื่อช่วยนักโฆษณาในการออกแบบตัวสินค้าร่วมกับการพัฒนาของโครงการโฆษณาและกลยุทธ์การคัดลอกโฆษณา และการเลือกเทคนิคในการสื่อสาร ประโยชน์อื่น ๆ ของ ADCAD คือ การสนับสนุนการวิเคราะห์แบบวอทอิฟของตัวเลือกในการทำงานโฆษณา ADCAD ยอมให้ผู้ใช้เปลี่ยนตัวแปรของพวกเขาอย่างง่ายดายไปยังคำถามและการตรวจหาความจริงจากผลกระทบของทางเลือกใหม่ของการบริโภคสินค้าหรือการตลาด และยังเป็นเครื่องมือในการอบรมที่ดีสำหรับนักเรียนและผู้เริ่มต้นเป็นผู้จัดการด้านโฆษณา ตัวอย่าง : ระบบผู้เชี่ยวชาญใน Canada Trust (ES at Canada Trust) ผู้ใช้บัตรเครดิตที่จะโกงนั้นยากที่จะตรวจพบได้อย่างแน่นอน แม้จะใช้เทคนิคที่ล้ำสมัยในการส่งผ่านข้อมูลของบัตรเครดิต อย่างดีที่ ่ สุดคือประสิทธิภาพของรูปแบบจำลองเครือข่ายเส้นประสาท แต่ก็ไม่สามารถบอกได้มากกว่า 25–33 เปอร์เซ็นต์ในความแน่นอนของการโกงบัตรเครดิต ดังนั้น Canada Trust จึงใช้ระบบ Trinzic Aion Development System ในการพัฒนาระบบผู้เชี่ยวชาญ ซึ่งมีหลักเกณฑ์มากกว่า 250 หลักเกณฑ์ที่จะคำนวณและวิเคราะห์รูปแบบการส่งข้อมูลของบัตรเครดิต Canada Trust ดึงข้อมูลจากเครื่องเมนเฟรม IBM ES/9000 ที่เก็บรายละเอียดของบัตรเครดิตในทุก ๆ สองชั่วโมงในช่วงเวลาทำงานและหนึ่งครั้งในทุกๆคืน ระบบผู้เชี่ยวชาญนี้จะค้นหาการเบี่ยงเบนจากประวัติของลูกค้าโดยอัตโนมัติ เช่น การจ่ายเงินซื้อตั๋ว รูปแบบปกติในการจ่ายเงินของลูกค้าและการส่งผ่านข้อมูล เช่น การเบิกเงินสดล่วงหน้าหรือซื้อเครื่องเพชร เครื่องใช้ไฟฟ้า ซึ่งเป็นกลุ่มเป้าหมายของการโกงที่มักเกิดขึ้นเป็นประจำ ระบบผู้เชี่ยวชาญนี้จะกำหนดคะแนนทั้งหมดในการส่งผ่านที่เป็นเหตุการณ์ที่เหมือนกับการโกงและส่งผลข้อมูลไปยังแผนกการตรวจจับการโกงของธนาคารเพื่อทำการวิเคราะห์ Canada Trust สามารถหลีกเลี่ยงความสูญเสียโดยเปล่าประโยชน์กว่า 1.2 ล้านเหรียญสหรัฐสำหรับ MasterCard นับตั้งแต่ซอฟต์แวร์นี้ได้ติดตั้งและใช้งาน |
|
||||||
|
รูปที่ 11.32 ประเภทระบบงานหลักและตัวอย่างของระบบผู้เชี่ยวชาญ สังเกตความหลากหลายของระบบงานที่สามารถให้การสนับสนุนในแต่ละระบบ |
ตัวอย่าง : การพัฒนา ES ใน MacMillan Bloedel (ES Development at MacMillan Bloedel)
MacMillan Bloedel Corp. ผลิตสินค้าจากไม้ ใน British Columbia ใน Canada ซึ่งเป็นการผลิตชิ้นส่วนในการสร้าง ชั้นวางหนังสือ เฟอร์นิเจอร์ และตู้ในครัว เนื่องจากการลาออกของพนักงานจำนวนมาก เหลือเพียงพนักงานอาวุโส 2 ท่านที่รู้วิธีการปฏิบัติงาน (Operational Know-how) หลังจากพวกเขานั้นเกษียณ MacMillan ได้มีการเรียกตัวผู้จัดการคนก่อน ที่ชื่อว่า Herb ซึ่งมีค่าตัวในการให้คำปรึกษาที่สูงมากในการรักษาให้มีการดำเนินงานต่อไป ดังนั้น MacMillan จึงตัดสินใจที่จะพัฒนาระบบผู้เชี่ยวชาญในการจับความรู้ของเขาในการดำเนินงานภายในโรงงาน ระบบผู้เชี่ยวชาญนี้จะมีผลลัพธ์ในรูปแบบเอกสารที่เป็นความต้องการในขั้นตอนการทำงานที่มีประสิทธิภาพ และยังใช้สำหรับการอบรมและปรับปรุงพนักงานให้มีการทำงานที่ดีขึ้น
ตัวอย่าง : ปัญญาประดิษฐ์ผสมผสานใน Veratex
Veratex ในเมือง Troy รัฐ Michigan เป็นบริษัทที่จัดหาเครื่องมือทางการแพทย์ที่เกี่ยวกับทันตกรรมจำนวน 58 ล้านเหรียญสหรัฐต่อปี ที่เคยมีประสบการณ์ในการพลิกผันครั้งใหญ่ที่พบกับการขายสินค้าและบริการทางระบบโทรศัพท์ ดังนั้น Veratex จึงได้ตั้งทีมงานร่วมกับ IBM และบริษัทร่วมหุ้น เพื่อพัฒนาการผสมผสานระบบผู้เชี่ยวชาญกับเครือข่ายเส้นประสาท
ระบบปัญญาประดิษฐ์มีการรวบรวม การขายสินค้าหรือบริการทางโทรศัพท์และการสนับสนุนในการขาย อันประกอบด้วยประวัติฐานะการเงินของลูกค้าและรูปแบบการซื้อ ตัวแทนขายสามารถเข้าถึงข้อมูลได้อย่างรวดเร็ว ให้สามารถกำหนดความต้องการของลูกค้า เช่น การนำเสนอสินค้าและการเพิ่มวงเงินสินเชื่อ ผลที่ได้คือ พนักงานขายใช้เวลาในการฝึกฝนเพียง 3–6 สัปดาห์ และยอดขายเพิ่มสูงขึ้น 14 เปอร์เซ็นต์
ในขณะที่ลูกค้าโทรศัพท์มาสั่งสินค้า ระบบผู้เชี่ยวชาญจะสร้างรายชื่อและคำอธิบายที่แนะนำความหลากหลายของตัวสินค้า ช่วยให้ตัวแทนพนักงานขายนำเสนอสินค้าที่เกี่ยวข้องตัวอื่นๆให้กับลูกค้า สามารถที่จะรับรายการสินค้า ราคา และรายละเอียดของสินค้า โดยการเปรียบเทียบประวัติของลูกค้าเป็นระดับของลูกค้าเป็นระดับต่ำ ระดับสูง หรือระดับสูงในอนาคตได้จากเครือข่ายเส้นประสาท
