ระหว่างนั่งฟังการประชุม Franco-Thai Seminar on University Governance เมื่อวันที่ ๒๓ - ๒๔ พ.ย. ๕๒ การนำเสนอเรื่องแล้วเรื่องเล่าของฝ่ายฝรั่งเศส ทำให้ผมปิ๊งแว้บว่า มองมุมหนึ่งผมเข้าใจผิด ว่าการกำกับดูแลอยู่ที่โครงสร้างข้างบน ที่ในมหาวิทยาลัยเรียกว่าสภามหาวิทยาลัย และสำหรับระบบอุดมศึกษา ได้แก่ กกอ. ความเข้าใจแบบนี้มีส่วนถูกเพียง ๓๐%
เพราะจริงๆ แล้วระบบ governance มีความซับซ้อน (complexity) อยู่ในระบบกำกับคุณภาพ ทั้งที่เป็นระบบภายใน และระบบภายนอก และบางส่วนเป็นระบบรับรองวิทยฐานะ (accreditation) ที่ส่วนหนึ่งเป็นการกำกับของวิชาชีพ
เห็นได้ชัดเจน ว่าในทุกประเทศ รวมทั้งไทย การกำกับดูแลอุดมศึกษาไม่ได้อยู่ที่จุดใดจุดหนึ่งหรือองค์กรใดองค์กรหนึ่ง แต่กระจายอยู่ในจุดต่างๆ มากมาย ดังนั้น ในประเทศไทย เวลามีคนมาบอกให้ กกอ. กำกับดูแลระบบอุดมศึกษาให้เป็นอย่างนั้นอย่างนี้ เราจึงรับปากยากมากว่าเราจะเข้าไปกำกับได้จริง เพราะเขายังไปอาศัยบารมีกลไกอื่น ช่วยปกป้องให้เขาอยู่ได้ แม้จะมีคุณภาพต่ำ หรือทำสิ่งไม่ถูกต้องต่อสังคม
เมื่อวันที่ ๑๑ ธ.ค. ๕๒ ใน หลักสูตรรุ่น ๐ ธรรมาภิบาลเพื่อการพัฒนาอุดมศึกษา ศ. ดร. พจน์ สะเพียรชัย ประธานคณะกรรมการบริหารสถาบันคลังสมองของชาติ กล่าวว่า กลไกกำกับดูแลสถาบันและระบบอุดมศึกษามีพลังน้อย สู้สำนักงบประมาณไม่ได้ เพราะสำนักงบประมาณมีอำนาจจัดสรรงบประมาณ
ทำให้เห็นว่า ระบบ governance ของมหาวิทยาลัยไทย มันแบ่งส่วนออกไปหลายที่ จนสภามหาวิทยาลัย และ กกอ. ไม่ค่อยมีน้ำยา
วิจารณ์ พานิช
๑๑ ธ.ค. ๕๒
