อำนาจรัฐด้านการประเมิน

          เมื่อกว่า ๑๐ ปีมาแล้ว ผมตื่นตาตื่นใจมากเมื่อไปดูงานประเทศไต้หวัน   แล้วพบว่ารัฐธรรมนูญของเขากำหนดให้มีอำนาจรัฐ ๕ ด้าน    ในขณะที่ของเรามี ๓ ด้าน คือด้าน การออกกฎหมาย  ด้านบริหาร  และด้านตุลาการ    แต่ของเขาเพิ่มด้านการสอบเพื่อรับคนเข้าทำงาน   กับด้านการประเมินผลงานด้านต่างๆ 

          วันที่ ๒๔ พ.ย. ๕๒ ผมได้เรียนรู้เรื่อง AERES (Evaluation Agency for Research and Higher Education) ของฝรั่งเศส    ทำให้ผมระลึกถึง “อำนาจด้านการประเมิน” อีก    แต่คราวนี้เป็นการประเมินเล็กๆ คือประเมินการวิจัยกับอุดมศึกษา ซึ่งสำหรับฝรั่งเศสเขาถือว่าเป็นของคู่กัน 

          ที่น่าสนใจคือเขาแยกกันชัดเจนระหว่างการประเมิน (Evaluation) กับการรับรองคุณภาพ (Accreditation)    AERES ทำหน้าที่แค่ประเมิน แล้วบอกสังคมว่าผลการประเมินแต่ละสถาบันเป็นอย่างไร    โดยการนำผลประเมินขึ้น เว็บไซต์    แล้วหน่วยงานที่ได้รับการประเมินจะเข้ามาเขียนแย้งก็ได้ 

          เท่ากับเขาถือว่าการประเมินคล้ายเป็นกระจกส่อง    ให้ได้เห็นตนเอง  และบอกสังคมด้วย  บอกกระทรวงต้นสังกัดด้วย   ส่วนต้นสังกัดจะใช้ผลการประเมินไปดำเนินการเชิงบวกหรือเชิงลบอย่างไร ก็เป็นเรื่องของต้นสังกัด 

          การประเมินเป็นการสร้างสารสนเทศที่มีความหมายต่อแต่ละองค์กรอุดมศึกษา สำหรับใช้พัฒนาตนเอง    และในขณะเดียวกัน หน่วยกำกับดูแลก็สามารถนำสารสนเทศนี้ไปใช้งาน ในการทำหน้าที่กำกับดูแลได้ด้วย

          โดยที่ยอมรับกันว่า การประเมินอาจให้ภาพบิดเบี้ยวได้บ้าง    AERES ก็ต้องพัฒนาวิธีทำงานของตนอยู่ตลอดเวลา ให้ได้ภาพตรงความจริงมากยิ่งขึ้น    และถือว่า AERES เป็นส่วนหนึ่งของระบบกำกับดูแล (Governance) อุดมศึกษาของฝรั่งเศส

วิจารณ์ พานิช
๒๔ พ.ย. ๕๒