กำเก่ากำหลัง พ่อหลอมหล่อเบ้า เชิญชวนท่านเอามาโพสท์

ก่อนอื่นกะขอสหรีสหวัดดี ปี้น้องแห่งห้องคูหา ยกมือวันทาสหวัดดีปี้เจ้า ปี๋เก่ากะล่วงไปแล้ว ปี๋ใหม่แก้วกะมาฮอดมาจัย

เมื่อวันก่อนได้ฟังวิทยุเขาได้พูดถึงคำสุภาษิตคำเมือง ฟังแล้วก็รู้สึกว่าให้ข้อคิดและสติเตือนใจเราได้ดี วันนี้จึงไปหาภาษิตคำเมืองมาให้อ่านกันเล่นๆๆ เผื่อว่าจะได้แง้คิดอะไรดีๆๆบ้างเกริ่นมานานแล้วมาเริ่มกันเลย

 

กิ๋นเข้า   หื้อไว้ต่าน้ำ ศัพท์  เข้า หมายถึง ข้าว     ต่าน้ำ หมายถึง เผื่อน้ำ
            "กินข้าวให้เผื่อน้ำ" เป็นสุภาษิตที่สอนในเรื่องการกินการอยู่ หรือการทำงานควรทำแต่พอดี ไม่มากหรือน้อยเกินไป

เก๊ามันเต้าเหล้มเข้ม ปล๋ายมันเต๋มแม่น้ำ ศัพท์  เหล้มเข็ม หมายถึง เข็มเป็นเล่ม
            "โคนมันเท่าเข็ม ปลายมันเต็มแม่น้ำ" กล่าวถึงเรื่องราวที่เกิดขึ้นเพียงเล็กน้อย แต่ถูกขยายให้มีความมากเกินความเป็นจริง มากเรื่องมากความไม่รู้จักจบสิ้น กลายเป็นเรื่องราวใหญ่โตขึ้นมาได้

 กำบ่มีไผบ่ว่า นกจับปล๋ายคา บ่ตั๋วปู๊ก่อตั๋วแม่ ศัพท์  คา หมายถึง หลังที่ทำจากใบคา    ตั๋วปู๊ หมายถึง ตัวผู้    ตั๋วแม่ หมายถึง ตัวเมีย
            "เรื่องราวไม่มีมูลความจริง ไม่มีใครพูดถึง นกเกาะหลังคา ไม่เป็นตัวผู้ก็เป็นตัวเมีย"  เป็นสุภาษิตที่กล่าวถึงว่าเรื่องราวที่นำมาพูดกันใหญ่โตนั้นถึงจะไม่เป็นความจริงทั้งหมด แต่ก็มีเนื้อความอยู่บ้างไม่มากก็น้อย ตรงกับสุภาษิตภาคกลาง "ไม่มูลหมาไม่ขี้"

 กำปากว่าไป เอาตี๋นย่ำไว้ ศัพท์  กำปาก หมายถึง คำพูด   ย่ำ หมายถึง เหยียบ
           "พูดไปเรื่อย ๆ เอาตีนเหยียบไว้" กล่าวถึงบุคคลที่ไม่มีสัจจะในคำพูด ชอบพูดจาให้สัญญากับบุคคลอื่นไว้มาก เพื่อต้องการที่จะใช้ประโยชน์จากผู้อื่น  บุคคลจำพวกนี้มักไม่ให้ความสำคัญกับสิ่งที่ตนเองเคยพูดไว้

 ควันไฟไผห่อบ่กุ้ม ศัพท์  บ่กุ้ม หมายถึง ไม่ทั่วถึง
           "ควันไฟ ไม่มีใครที่จะไปห่อหุ้มให้มิดชิด"   ย่อมที่จะล่องลอยออกมาให้เห็น เปรียบเทียบกับเรื่องราวที่เกิดขึ้นแม้จะพยายามปกปิดให้เป็นความลับมากเพียงใด ในที่สุดเรื่องราวความลับนั้นย่อมถูกเปิดเผยออกมาในที่สุด

 ใคร่หื้อเปิ้นฮักยากนักจักหวัง ใครหื้อเหิ้นจังกำเดียวก็ได้ ศัพท์  จัง หมายถึง เกลียด ชัง  กำเดียว หมายถึง ประเดี๋ยวเดียว
           "อยากให้คนอื่นรักยากมากที่จะหวังให้เขารักได้ อยากให้คนอื่นเกลียดชัง เดี๋ยวเดียวก็ได้" การที่จะทำให้คนอื่นมารักเรานั้นทำได้ยาก ต้องอาศัยเวลา และความพยายาม ความอดทน แต่การทำให้คนอื่นเกลียดนั้น เพียงแค่ทำสิ่งใดสิ่งหนึ่งเพียงเล็กน้อยที่ขัดใจเพียงเล็กน้อยก็ทำให้คนอื่นเกลียดเราได้

 ต๋ามีหน้าผ่อหน้าบ่หัน ศัพท์  ผ่อ หมายถึง มอง ดู  บ่หัน หมายถึง ไม่เห็น
           "ตามีที่หน้า แต่มองหน้าตนเองไม่เห็น" กล่าวถึง บุคคลที่ชอบจับผิดบุคคลอื่นอยู่เสมอ กล่าวหา หรือนินทา ให้ผู้อื่นเสื่อมเสีย โดยที่ไม่มองดูตนเอง เรื่องราวหรือความผิดต่าง ๆ ที่ตนเองได้กระทำซึ่งมีมากมายนัก อาจจะมากกว่าบุคคลที่ตนเองกล่าวถึงก็ได้

 ตุ๊มผ้าลายหมาเห่า ค้นกำเก่าจ้างผิดกั๋น ศัพท์  ตุ๊มผ้า หมายถึง ห่มผ้า  กำเก่า หมายถึง คำพูดเดิม เรื่องราวเดิม
           สุภาษิตที่ใช้สอนบุคคลอื่นไม่ให้พูดในสิ่งที่ผ่านมาแล้วในอดีต เพราะไม่มีประโยชน์ที่จะต้องรื้อฟื้นมาพูดกันอีก อาจเกิดการทะเลาะวิวาทกันได้

 ปากว่าบ่ดายใจ๊ก๋ารบ่ได้ ศัพท์  บ่ดาย หมายถึง เท่านั้น
           "พูดได้แต่ไม่สามารถทำได้" เป็นสุภาษิตที่เปรียบกับคนที่ดีแต่พูด แต่ไม่สามารถทำให้สิ่งที่พูดเป็นความจริงขึ้นได้

 ปากได้ไปเปลื๋อง ศัพท์  ปากได้ หมายถึง พูดเก่ง พูดมาก
           การพูดมากจนเกินไป เป็นสุภาษิตที่กล่าวถึง คนที่พูกเก่ง พูดคล่อง สามารถใช้คำพูดแก้ปัญหาต่างๆ ที่เกิดขึ้น กับตัวเองจากเหตุการณ์ที่ไม่ดีให้กลายเป็นดีได้ บุคคลประเภทนี้จะมีมนุษยสัมพันธ์ที่ดีสามารถเข้ากับคนได้ทุกประเภท

 แมวขึ้นค่วน บ่ม่วนใจ๋หนู ศัพท์  ขึ้นค่วน หมายถึง ขึ้นบนเพดาน  บ่ม่วน หมายถึง ไม่ถูกใจ
           แมวขึ้นไปบนเพดาน หนูที่อาศัยอยู่นั้นต้องไม่พอใจ เปรียบกับผู้ใหญ่เข้าร่วมกิจกรรมอย่างใดอย่างหนึ่งที่จัดขึ้นสำหรับผู้น้อย ย่อมเป็นที่อึดอัดใจของบุคคลเหล่านั้น ทำให้เกิดความเกรงใจ และรู้สึก ไม่สนุกกับกิจกรรมที่จัดขึ้น

 ไม้สอดต๋าก๋วย ศัพท์  ก๋วย หมายถึง ตระกร้า เครื่องสานสำหรับบรรจุสิ่งของหลายชนิด หลายขนาด
           คนที่ทำผิดย่อมถูกตำหนิ  เหมือนกับไม้ที่สอดตาตะกร้าที่สอดตาใดก็สามารถเข้าได้หมด

 แลกต๋ามแลกได้แจ้กก้นปุด ศัพท์  แจ้ก หมายถึง ภาชนะสานรูปสอบ สำหรับใส่สิ่งของ ใช้ห้อยแบกหลัง  ปุด หมายถึง ขาด
           "ถ้าแลกเปลี่ยนสิ่งของไปเรื่อย ๆ มักจะได้แจ้กก้นขาด" เป็นสุภาษิตที่กล่าวถึง ความไม่พอใจในสิ่งที่ตนมีอยู่ ชอบแลกเปลี่ยนสิ่งของกับบุคคลอื่นเรื่อย ๆ จนในที่สุดมักจะได้สิ่งที่ไม่ดีมาเป็นของตน

 อย่าควักเอาแก่นต๋าออก แล้วเอาแก่นบ่ากอกเข้ายัด ศัพท์  แก่นต๋า หมายถึง ดวงตา   แก่นบ่ากอก หมายถึง แกนหรือเม็ดของมะกอก
           "ไม่ควรควักเอาดวงตาออกแล้วเอาลูกมะกอกดันเข้าใส่" เป็นการสอนบุคคลมิให้ทิ้งสิ่งดีๆ ที่มีอยู่ เพื่อที่จะรับเอาสิ่งใหม่โดยสำคัญผิดเห็นว่ามันมีคุณค่า และทิ้งของเดิมที่มีคุณค่ายิ่งกว่า

 อ้าปากบ่หลมเข็ม ศัพท์  หลม หมายถึง หลวม
           "อ้าปากได้นิดเดียวเท่านั้น" เป็นสุภาษิตกล่าวถึงคนที่มีปากแล้วพูดไม่ออก เพราะเมื่อพูดออกไปจะมีผลทำให้เกิดความเดือดร้อน หรือเป็นอันตรายต่อผู้พูดได้ ตรงกับสุภาษิตภาคกลางว่า "น้ำท่วมปาก"

กิ๋นตึงหลายต๋ายคนเดียว ศัพท์  ตึงหลาย หมายถึง มาก หลายคน  
            "กินหลายคนแต่ตายคนเดียว" การกระทำสิ่งใดสิ่งหนึ่งที่ทำร่วมกันหลายๆ คน และรับผลประโยชน์ร่วมกัน แต่ยามใดที่เกิดปัญหาขึ้น มักจะมีคนแก้ปัญหาเพียงคนเดียว ทำให้ภาระที่หนักต้องมาตกอยู่กับคนเพียงคนเดียว ซึ่งเป็นการยากที่จะแก้ไขปัญหาให้สำเร็จลุล่วงไปได้อย่างรวดเร็ว

 ขว้ำมือเป๋นลาย หงายมือเป๋นดอก ศัพท์  ขว้ำ หมายถึง คว่ำ  
           "คว่ำมือเป็นลาย หงายมือเป็นดอก" เป็นสุภาษิตกล่าวถึง บุคคลที่มีความรู้ความสามารถในการทำงานได้หลายประเภทในการทำงานแต่ละครั้งก็สามารถสร้างรายได้ให้จำนวนมาก

 ของจักเสียหื้อรีบใจ๊ ของจักได้หื้อรีบเอา            "ของจะเสียให้รีบใช้ ของที่จะได้ให้รีบเอา" เป็นสุภาษิตสอนถึงความกระตือรือร้น ไม่เฉื่อยชาในกิจการงานต่างๆ ตรงกับสุภาษิตภาคกลางที่ว่า "น้ำขึ้นให้รีบตัก"

 เข้าจะเสี้ยงเพราะกิ๋นหวาน คนจะผลาญเพราะนอนอุ่น ศัพท์  เสี้ยง หมายถึง หมด    ผลาญ หมายถึง ทำให้ข้าวของหมดไป ยากจนลง
           "ข้าวจะหมดเพราะทานอร่อย คนจะยากจนก็เพราะนอนสบาย" เป็นสุภาษิตสอนคนไม่ให้เห็นแก่ความสุขสบายเพียงชั่วครู่

 คนขี้คร้านเยียก๋ารอกแตก ศัพท์   เยียะก๋าร หมายถึง ทำงาน   ขี้คร้าน หมายถึง ขี้เกียจ
           คนขี้เกียจมักไม่ชอบทำงานและชอบผลัดวันประกันพรุ่งสะสมงานไว้เป็นจำนวนมาก เมื่อถึงเวลาต้องกลับมาทำอีกก็จะเป็นภาระหนัก

 คนหมั่นต๋ายหลังด้าน คนขี้คร้านต๋ายหลังหัก ศัพท์   หมั่น หมายถึง ขยัน
           คนขยันจะทำงานพอประมาณแต่ทำทุกวันไม่หยุดถ้าเป็นงานหาบ หรือแบกของก็เพียงแค่หลังด้าน แต่คนเกียจคร้าน ทำๆ หยุดๆ เมื่อทิ้งงานไว้มากและจะทำให้เสร็จเสียทีเดียวก็เหมือนคนหลังหักล้มเหลวในที่สุด

 คนหล็วกก๊าใกล้ คนไบ้ก๊าไกล๋ ศัพท์   หล็วก หมายถึง ฉลาด   ก๊า หมายถึง ค้าขาย
           "คนฉลาดมักจะทำมาหากินในที่ใกล้ส่วนคนไม่มีปัญญา หรือคนโง่มักจะทำมาหากินในที่ห่างไกล" สุภาษิตใช้เปรียบเทียบคนฉลาดกับคนโง่ คนโง่ย่อมเป็นเหยื่อของคนฉลาดเสมอ และคนฉลาดจะได้เปรียบในทุกด้าน

 ใคร่เวยหื้อกาน ใคร่นานหื้อล่น ศัพท์   เวย หมายถึง เร็ว,   กาน หมายถึง คลาน,   ล่น หมายถึง วิ่ง
           "อยากเร็วให้คลาน อยากนานให้วิ่ง" การกระทำสิ่งใด หากต้องการให้กิจการงานนั้นเสร็จเร็ว ต้องทำอย่างช้าๆ มีความละเอียด สุขุม รอบคอบ ถ้ากระทำอย่างรีบเร่งอาจจะต้องกลับมาทำใหม่อีกครั้งทำให้งานสำเร็จช้าลงกว่าที่เป็นอยู่ เป็นสุภาษิตสอนคนให้การกระทำกิจการงานใด ๆ ก็ตาม ให้ทำอย่างตั้งใจ มีความหมายรอบคอบ ละเอียดมิฉะนั้นอาจจะต้องเสียเวลากลับมาทำใหม่อีก

 ใจ๋เป๋นนาย ก๋ายเป๋นบ่าว ศัพท์   นาย หมายถึง จ้านาย,   บ่าว หมายถึง ลูกน้อง หรือผู้อยู่ใต้การปกครอง
           "ใจเป็นนาย กายเป็นบ่าว" จิตใจถือว่ามีความสำคัญยิ่ง จิตใจที่เข้มแข็งสามารถทำให้ร่างกายแข็งแกร่งได้ ยามใดที่จิตใจอ่อนแอทำให้ร่างกายอ่อนแอลงไปด้วย ถ้าต้องการจะให้งานประสบความสำเร็จจะต้องทำงานด้วยใจ

 งาจ๊างหักขำเศิก นอนหลับเดิก็บ่เสียก๋าร ศัพท์   งาจ๊าง หมายถึง งาช้าง,   หักขำ หมายถึง หักคา,   เศิก หมายถึง ศึก สงคราม,   เดิก๊ หมายถึง ดึก
           "งาช้างหักท่ามกลางศึกสงคราม นอนดีกไม่เสียงาน" เป็นสุภาษิตที่ใช้เปรียบเทียบว่า เมื่อลงมือทำงานอะไรแล้วจะต้องทำอย่างเต็มที่ เช่นเดียวกับช้างศึกที่รบในศึกสงครามแม้ว่างาช้างจะหักกลางระหว่างการสู้รบ ก็จะต้องสู้ต่อไปจนกว่าจะรู้ผล

 เงินคำเป๋นเจ้า เข้าเป๋นนาย ศัพท์   เข้า หมายถึง ข้าว
           เงินทองสามารถที่จะจับจ่ายใช้สอย ซื้อเกือบทุกสิ่งที่เราต้องการ ข้าวมีคุณประโยชน์ต่อมนุษย์เช่นกัน เลี้ยงมนุษย์ทั้งโลกควรยกย่อง สุภาษิตได้กล่าวถึงให้รู้จักคุณค่าของเงินทองและข้าวของ ไม่ควรที่จะเหยียบย่ำหรือใช้อย่างสุรุ่ยสุร่าย โดยไม่คิดเสียก่อน

 เงินอยู่ในน้ำ คำอยู่ในดิน            "เงินอยู่ในน้ำ คำอยู่ในดิน" ถ้ามีความขยันหมั่นเดียร ย่อมหาเงินทองได้ เพราะมีอยู่ทั่วไปในน้ำในดิน ตรงกับสุภาษิตภาคกลาง "ในน้ำมีปลา ในนามีข้าว"

 จะหามก็อาย จะสะปายก็หนัก ศัพท์   สะปาย หมายถึง สะพาย
           ลักษณะของคนที่เกียจคร้านเมื่อให้ทำงานอะไรก็ไม่ยอมทำ ตรงกับสุภาษิตภาคกลาง "งานหนักไม่เอางานเบาไม่สู้"

 เจ๊าก็ว่างาย ขวายก็ว่าแดด ศัพท์   ขวาย หมายถึง สาย,ระยะเวลาตั้งแต่เข้าถึงเที่ยง   งาย หมายถึง เวลาประมาณ ๐๘.๐๐ น.ถึง ๑๐.๐๐ น.
           "เช้าก็บอกว่ายังไม่สาย สายก็บอกว่าแดดร้อน" เป็นสุภาษิตที่ใช้กล่าวถึงบุคคลที่ชอบผลัดผ่อนเวลาในการทำงานตลอดโดยมีข้ออ้างหรือข้อแก้ตัวเข้าข้างตัวเองตลอด

 ซื้อควายยามนา ซื้อผ้ายามหนาว ศัพท์   ยามนา หมายถึง ฤดูกาลทำนา   ยามหนาว หมายถึง ฤดูหนาว
           "ซื้อควายตอนช่วงทำนา ซื้อผ้าในฤดูหนาว" สุภาษิตนี้สอนถึงการจับจ่ายซื้อของให้เลือกเวลาที่เหมาะสม ไม่รีบเร่งกระทำในเวลาที่กระชั้นชิดเกินไป เพราะสินค้ามีราคาแพง และอาจจะไม่ถูกใจก็ได้

กิ๋นนักหื้อกิ๋นเต้ากิ่งก้อย ใคร่กิ๋นหน้อยหื้อกิ๋นเต้าหัวแม่มือ ศัพท์  กิ่งก้อย หมายถึง นิ้วก้อย
           "อยากกินมากให้กินเท่านิ้วก้อย อยากกินน้อยให้กินเท่าหัวแม่มือ" เป็นสุภาษิตที่กล่าวถึง ถ้าอยากจะสุขสบายในภายหน้าก็ให้กินปัจจุบันให้น้อย ถ้าอยากจะลำบากในภายหน้าให้กินปัจจุบันให้มาก เป็นการสอนให้รู้จักประมาณในการกินการอยู่ให้อยู่ในระดับที่พอดี

 กิ๋นปู๋น ฮ้อนต๊อง            "กินปูนร้อยท้อง" เป็นสุภาษิตเปรียบเทียบคนประเภทหนึ่งที่ทำความผิดไว้ เมื่อมีคนอื่นพูดถึงก็รีบปฏิเสธว่าตนเองไม่ได้ทำ ทั้งๆ ที่ไม่มีใครรู้ว่าตัวเขากระทำ แต่เมื่อมีการพูดแก้ตัวขึ้นมาก็ทำให้คนอื่นๆ ทราบว่าเป็นคนทำ ตรงกับสุภาษิตภาคกลาง "วัวสันหลังหวะ"

 กิ๋นแล้ว ลืมอยาก            "กินแล้วลืมความอดอยากที่เคยได้รับ" เป็นสุภาษิตที่ใช้เปรียบบุคคลประเภทหนึ่งที่ร่ำรวยหรือได้ดีแล้วลืมตัว ลืมพื้นเพ ของตนเอง ไม่รู้จักกตัญญูต่อผู้มีพระคุณ

 กิ๋นส้มบ่ดีฮาน กิ๋นหวานบ่ดีป้ำ ศัพท์   ฮาน หมายถึง ตัดทอน   ป้ำ หมายถึง ตัดถึงโคนต้น
           กินส้มไม่ควรที่จะตัดทอนกิ่งของส้มลงหมด เพราะส้มจะออกผลบริเวณกิ่ง เมื่อตัดออกส้มจะไม่ออกผลอีก กินหวานไม่ควรที่จะตัดโคนทิ้ง เพราะจะทำให้ต้นไม้ตาย และไม่ออกผลไม้ที่มีรสหวานให้รับประทาน เป็นสุภาษิตสอนให้รู้จักการมองการณ์ไกล ไม่ควรหวังประโยชน์เพียงแค่ระยะสั้น

 กิ๋นหื้อปอต๊อง หย้องหื้อปอตั๋ว ศัพท์   หย้อง หมายถึง แต่งตัวด้วยเครื่องประดับ, ประดับประดา
           "รับประทานอาหารให้พอดีกับท้อง แต่งตัวให้เหมาะสมกับตนเอง" เป็นสุภาษิตที่สอนให้รู้จักการประมาณตนในการกินการใช้ การแต่งตัวควรให้เหมาะสมกับฐานะของตัวเองไม่กระทำในสิ่งที่เกินฐานะของตน

 กำกึ้ดดีขายสลีนอนสาด ศัพท์   กำกึ้ด หมายถึง ความคิด,  สลี หมายถึง ที่นอนทำด้วยนุ่น,  สาด หมายถึง เสื่อ ทำด้วยพืชชนิดหนึ่ง
           "ความคิดดีขายสลีนอนเสื่อ" เป็นสุภาษิตที่พูดประชดว่ากล่าวบุคคลที่สิ้นคิด ไม่รู้จักขยันและแสวงหาทรัพย์สินเพิ่มเติม สิ่งใดที่มีค่ามีราคาพอขายได้ก็จะขาย แม้ยามยากจนได้นอนที่นอน ก็จะขายที่นอนนั้นอีกแล้ว แล้วไปนอนเสื่อแทน

 กำอู้หล็วก หาใส่ตั๋วไว้นักๆ            "กำอู้หล็วก หาใส่ตั๋วไว้นักๆ" หมายถึง สิ่งที่ดีๆ ที่ช่วยเสริมสร้างสติปัญญาให้หาใส่ตัวไว้ให้มาก เป็นสุภาษิตสอนเรื่องการขวนขวายหาความรู้ให้ตัวเอง เพราะความรู้จะเป็นสิ่งที่ทำให้เราสามารถดำรงชีวิตอยู่ในสังคมได้โดยไม่ถูกเอาเปรียบมากนัก กันใคร่หัว ก็ใคร่หัวแต๊ๆ ศัพท์   แต๊ๆ หมายถึง จริงๆ
           "ถ้าหัวเราะก็ให้หัวเราะอย่างเต็มที่ หัวเราะจริงๆ" เป็นสุภาษิตสอนในเรื่องของการกระทำสิ่งต่างๆ ให้มีความจริงใจในการกระทำและทำอย่างจริงจัง

 ของบ่กิ๋นฮู้เน่า ของบ่เล่าฮู้ลืม ศัพท์   บ่เล่า หมายถึง ไม่ท่องจำ
           อาหารที่เก็บไว้โดยที่ไม่ได้รับประทาน ย่อมจะบูดเน่าไปในที่สุด ตำราก็ต้องหมั่นตรวจท่องจำ ไม่เช่นนั้นก็จะลืมเลือน เปรียบเหมือนสิ่งของที่ร่ำเรียนมาแต่ไม่ได้นำไปใช้ ย่อมจะมีวันที่ลืมเลือนไปได้โดยง่าย

 คนฉลาดอย่าปะหมาดคนง่าว ศัพท์   ปะหมาด หมายถึง ดูถูก ดูแคลน,  ง่าว หมายถึง โง่
           เป็นสุภาษิตสอนคนให้มีสติมีความระมัดระวังในการกระทำ อย่าคิดว่าตนเองฉลาดและคิดว่าคนอื่นโง่ ทุกคนต้องพึ่งพาอาศัยซึ่งกันและกัน งานบางอย่างคนฉลาดทำไม่ได้ต้องจ้างหรือขอคนโง่ทำให้

 คนตำต่ำต้าวนอนหงาย บ่ดีก๋ายเหยียบข้าม ศัพท์   ต้าว หมายถึง หกล้ม,  บ่ดีก๋าย หมายถึง ไม่ควรผ่าน ไปใกล้ เฉียด
           คนเมื่อทำความผิดพลาดไป หรือไม่ประสบผลสำเร็จในสิ่งที่ตั้งใจหวัง ย่อมจะเสียใจเป็นธรรมดา ไม่ควรที่จะซ้ำเติม หรือดูถูกเหยียดหยาม ตรงกับภาษิตภาคกลาง ไม้ล้มอย่าข้าม

 คนใหญ่สุบหมวดหิ้น ศัพท์   คนใหญ่ หมายถึง คนที่มีรูปร่างใหญ่โต,  สุบ หมายถึง สวม,  หิ้น หมายถึง เกรียน สั้นมาก
           "คนตัวโตสวมหมวกเกรียน" ซึ่งไม่เหมาะสมกับร่างกาย เมื่อการกระทำสิ่งใดก็ตามควรแยกแยะพิจารณาถึงความเหมาะสมเป็นสำคัญ จึงจะสามารถได้รับผลประโยชน์จากสิ่งที่กระทำลงไปอย่างครบถ้วน

 คนเฮาใหญ่แล้วบ่ต้องมาสอน จิ้งหีด แมงจอน ไผสอนมันเต้น ศัพท์   จิ้งหีด หมายถึง จิ้งหรีด,  แมงจอน หมายถึง แมงกระชอน,  ไผ หมายถึง ใคร
           "คนเราโตๆ กันแล้วไม่ต้องสั่งสอนกันให้มาก แมงกระชอนไม่มีใครสอน มันก็เต้นเองได้" เป็นสุภาษิตสอนคนให้รู้จักช่วยเหลือตัวเอง ไม่หวังพึ่งหรือขอความช่วยเหลือจากคนอื่นตลอดเวลา บางสิ่งบางอย่างสามารถเรียนรู้ได้ด้วยตนเอง

 ความฮู้นั้นย่อมเฮียนตันกั๋น ส่วนผหยานั้นเฮียนกั่นบ่ได้ ศัพท์   ผหยา หมายถึง ความเฉลียวฉลาด
           "ความรู้ย่อมที่จะเรียนทันกันได้ แต่ความฉลาดเฉลียวของคนเรียนกันไม่ได้" เป็นสุภาษิตสอนให้รู้ว่าทุกๆ คนสามารถเรียนเอาความรู้ได้เท่าเทียมกัน แต่ในเรื่องของความเฉลียวฉลาด ความรอบรู้นั้น ขึ้นอยู่กับบุคคลแต่ละคน ไม่สามารถที่จะสอนกันได้

 ใคร่เป๋นเจ้าหื้อหมั่นเฮียนคุณ ใคร่เป๋นขุนหื้อหมั่นเฝ้าเจ้า ศัพท์   คุณ หมายถึง ศาสตร์แขนงหนึ่ง
           "อยากเป็นเจ้านายคนต้องขยันเรียน อยากเป็นใหญ่ต้องใกล้ชิดเจ้านาย" เป็นสุภาษิตใช้สอนผู้ที่อยากประสบความสำเร็จ ในชีวิตด้านใดๆ ให้มีความขยันตั้งใจและปฏิบัติอย่างจริงจัง

คนแก่ดีเพราะฟังธรรม คนใจดำบ่หันตุ๊เจ้า            "คนแก่จะดีเพราะฟังธรรม คนใจดำไม่มีทางที่จะเห็นพระ" เป็นสุภาษิตกล่าวถึงคนแก่ที่เข้าวัดทำบุญฟังธรรมอยู่เสมอ ทำให้เป็นบุคคลที่มีจิตใจเมตตาลูกหลานรักใคร่ดูแลเอาใจใส่ให้ความเคารพนับถือ ตรงกันข้ามกับคนแก่ที่ไม่เคยทำบุญ หรือเข้าวัดก็จะไม่มีโอกาสเห็นพระ ไม่เห็นทางสว่าง คนแก่ประเภทนี้จะมีจิตใจคับแคบ ลูกหลานไม่ชอบ มักถูกทอดทิ้งให้อยู่ตามลำพัง

 จะไปโลำอำต๋าจั้ง จะไปนั่งกาประตู๋ ศัพท์   อำ หมายถึง พราง ปกปิด,   กา หมายถึง คา
           "จะไปโลภโกงตาชั่ง จะไปนั่งคาปากประตู" มีความหมายเปรียบเทียบว่าจะทำอะไรให้กระทำด้วยความซื่อสัตย์ ซื่อตรง จะทำให้เป็นที่เชื่อถือของบุคคลทั่วไป ใจ๋ใสเป๋นบุญ ใจ๋ขุ่นเป๋นบาป            "ใจใสเป็นบุญ" จิตใจที่สะอาด บริสุทธิ์ คิดหวังให้ผู้อื่นมีแต่ความสุข ผู้คิดย่อมมีความสุขใจไปด้วย "ใจขุ่นเป็นบาป" จิตใจที่คิดมุ่งร้ายเต็มไปด้วยเรื่องขุ่นมัว ความอิจฉาริษยา ทำให้ผู้คิดมีแต่ความทุกข์ใจไม่สบายใจ ตรงกับภาษิตภาคกลางว่า "สวรรค์อยู่ในอก นรกอยู่ในใจ"

 เปิ้นว่าเสือ ตั๋วว่าพระเจ้า            การหลงใหลชื่นชมในสิ่งที่คนส่วนใหญ่เห็นว่าไม่ดี แต่ตนเองคิดว่าดี เป็นสุภาษิตกล่าวถึงคนที่หลงผิดไปชื่นชมสิ่งที่ไม่ดี เมื่อคนเตือนสติก็คิดว่า เขาอิจฉาไม่อยากให้ตนเองได้ดี เมื่อเกิดผิดพลาดขึ้น มาก็เสียใจที่ไม่เชื่อคำเตือนของผู้อื่นเสียแต่แรกตรงกับสุภาษิตภาคกลางว่า "เห็นกงจักรเป็นดอกบัว"

 หนีฝนบ่ป๊นฟ้า หนีฝ้าบ่ป๊นตะวัน ศัพท์   ป๊น หมายถึง พ้น,   ฝ้า หมายถึง เมฆ ก้อนเมฆ
           "หนีฝนไม่พ้นฟ้า หนีเมฆไม่พ้นตะวัน" เป็นสุภาษิตสอนให้รู้สัจธรรมแห่งชีวิตว่า ในบางเรื่องเราไม่อาจที่จะหนีหลุด<ความตาย ทุกคนต้องเผชิญอย่างหลีกเลี่ยงไม่ได้

 หันเปิ้นมีจะไปใคร่ได้ หันเปิ้นขี้ไร้จะไปดูแควน ศัพท์   ขี้ไร้ หมายถึง ยากจน,   ดูแควน หมายถึง ดูหมิ่น ดูถูก
           "เห็นคนอื่นมีข้าวของหรือร่ำรวย อยากได้อยากเป็นอย่างคนอื่น เห็นคนอื่นยากจนก็ดูหมิ่นดูแคลน" เป็นสุภาษิตสอนคนให้รู้จักประมาณตนเองจงพอใจในสิ่งที่ตนเองนั้นมีอยู่ และอย่าไปดูหมิ่นคนที่ยากจนกว่าเรา ควรช่วยเหลืออย่างเต็มความสามารถที่จะช่วยได้

 อยากมีหื้อหมั่นก๊า อยากขึ้นสวรรค์จั๊นฟ้าหื้อฆ่าเจ้าเอาของ ศัพท์   ก๊า หมายถึง ค้าขาย,   จั๊นฟ้า หมายถึง สวรรค์
           อยากร่ำอยากรวยให้มีความขยันขันแข็งในกิจการงาน หรือค้าขาย อยากขึ้นสวรรค์ให้ฆ่ากิเลสตัณหาต่างๆ ที่มีอยู่ในตัว โดยการประพฤติตนดีถูกต้องตามหลักศีลธรรม เมื่อตายไปจะได้ไปในทางที่ดี


ถ้าผิดถูก

 ''''กำเมืองถ้าเฮา บ่ อู้แล้วไผจะอู้เจ้า''''

ผิดถูกอันใดกะขอสุมาอภัยตวยเน้อเจ้า

 ***************************************************

..เป็นใดผ่องจ้าอ่านแล้วได้อะหยังผ่องก่อเจ้า...ลองเอาไปคิดผ่อเน้อเป็นคำสอนที่ดีๆๆทั้งนั้นเลย....วันนี้กะเอาแค่นี้ก่อนแล้ววันหน้าจะหาอะหยังดีๆๆมาหื้อท่านทั้งหลายมาอ่านกันใหม่เน้อเจ้า.....