เมื่อช่วงเช้าของวันศุกร์ที่ 26 พฤษภาคม 2549 ที่ผ่านมา คุณอำนวยที่ชื่อสายัณห์ ได้นัดหมายทีมงานของสำนักงานเกษตรอำเภอคลองขลุง มาที่สำนักงานเกษตรจังหวัด เพื่อทำการสรุปบทเรียนของการจัดการถ่ายทอดตามกระบวนการโรงเรียนเกษตรกรส้มเขียวหวาน ซึ่งได้ดำเนิน ณ จุดของตำบลท่ามะเขือ อำเภอคลองขลุง จังหวัดกำแพงเพชร
ทีมของอำเภอประกอบด้วย คุณรัตนพล มะโน และคุณอรุณ พุฒตาลดง โดยมีคุณสายัณห์ได้ทำหน้าที่อำนวยกระบวนการและจับประเด็น ผมก็ร่วม ลปรร.ในการสรุปบทเรียนในครั้งนี้ด้วย และจากการดำเนินการถ่ายทอดตามกระบวนการโรงเรียนเกษตรกร (FFS.) ส้มเขียวหวานที่ผ่านมาของตำบลท่ามะเขือ ในส่วนของข้อสรุปนั้น ถือว่าเป็นบทเรียน/การเรียนรู้ที่สำคัญของทีมงาน ต่อการจัดกระบวนการฯ ในลักษณะดังกล่าว
ผลสรุปบทเรียนในวันนั้น มีจุดอ่้อนที่พบอยู่ประมาณ 11 ประเด็น ดังนี้ครับ (สำหรับในวงเล็บเป็นบางส่วนที่ทีมได้คุยกันถึงวิธีการปรับกระบวนการ)
1. เป้าหมายของบุคคลไม่นิ่ง (ต้องคัดเลือกเกษตรกรที่มีปัญหาและความต้องการที่แท้จริง)
2.
แหล่งที่ดำเนินการมีการใช้สารเคมีสูง (มักใช้ตามกัน-และไม่มีเกษตรกรที่ใช้วิธีการอื่นๆเลย)
3. เป็นเกษตรกรรายใหญ่
และมีประสบการณ์ในการผลิตส้มที่ใช้สารเคมีมาก่อน
และมีความคาดหวังต่อยอดจากเรา เช่น
-
ผลการตรวจสอบดิน
-
ผลการแก้ไขปัญหาโรค-แมลงศัตรูส้ม และ
-
ความรู้จาก จนท./ประสบการณ์ เป็นต้น
นอกจากนี้มีมุมมองที่แตกต่างกันคือ
-
เจ้าหน้าที่ มองว่าการที่เกษตรกรใช้สารเคมีมากเป็นปัญหา
-
เกษตรกร กลับมองว่าการใช้สารเคมีไม่สำคัญ แต่จำเป็นต้องลดต้นทุน (ต้นทุนมีผลกระทบกับตัวเกษตรกรมากกว่า)
(ต้องปรับทัศนคติของเกษตรกรที่มีต่อเจ้าหน้าที่ว่าเป็นเพียงผู้จัดกระบวนการ ลปรร. ไม่ใช่การให้ปัจจัย เหมือนในอดีต และไม่มีงบประมาณสนับสนุน เกษตรกรต้องช่วยตนเองหรือขอรับการสนับสนุนจากท้องถิ่นเป็นหลัก)
4. การกำหนดกรอบของโรงเรียนเกษตรกรเป็นการกำหนดในลักษณะ บน ลง ล่าง (ต้องปรับในส่วนของการมีส่วนร่วม)
5. หลัก IPM ต้องใช้แบบผสมผสาน (ไม่ได้ห้ามการใช้สารเคมี) แต่ให้ใช้อย่างถูกต้อง
6. การสืบค้นปัญหาที่แท้จริงของการปลุกส้ม เช่น ผู้บริโภค ตลาด/ราคา (ต้องหาปัญหาที่แท้จริงฯ)
7. ไม่มีค่าใช้จ่ายในบางกิจกรรม เช่น ค่า Lab การตรวจวิเคราะห์ดิน ใบส้ม เป็นต้น (เหมือนข้อที่ 3)
8. มีข้อจำกัดในค่าใช้จ่ายของการศึกษาดูงานและการเชิญวิทยากรจากภายนอก (เหมือนข้อที่ 3)
9. ระบบสนับสนุนจากผู้บริหาร/หัวหน้าองค์กร หน่วยเกื้อหนุนต่อระบบการจัดกระบวนการ FFS.ส้ม
10. เลขาศูนย์ฯ ทำหน้าที่ในหลายๆ บทบาท (ต้องสร้างและพัฒนาทีมงาน)
-
จัดเวทีรวมคนเข้าเรียน(ประสาน/บริหารจัดการ)
-
ดูวิชาการส้มประกอบกับการถ่ายทอด
-
ทำหน้าที่เป็นวิทยากรกระบวนการด้วย
-
ทำหน้าที่บันทึกงาน/ข้อมูล /สรุปผลในแต่ละครั้ง
11. เกษตรกรขาดแรงจูงใจด้านการผลิต เช่น แหล่งรับซื้อผลผลิต คุณภาพสินค้า เป็นต้น(เกษตรกรจะขายส้มปลอดภัยจะได้ราคาถูกกว่าส้มที่ใช้สารเคมี เพราะสีสรรค์ไม่สวยงาม)
นี่เป็นการสรุปของทีมงานอำเภอคลองขลุง ต่อผลการจัดกระบวนการถ่ายทอดตามโรงเรียนเกษตรกรส้มเขียวหวาน ซึ่งเราก็ทำความเข้าใจตรงกันไว้ว่า "นี่ไม่ใช่ปัญหา... แต่เป็นจุดอ่อนหรือบทเรียนที่เราจะต้องเรียนรู้ และพัฒนาการจัดกระบวนการกันต่อไป" เป็นอีกบทเรียนหนึ่งที่เราได้เรียนรู้จากการปฏิบัติครับ
บันทึกมาเพื่อการ ลปรร. ครับ
วีรยุทธ สมป่าสัก 26/05/49
