เมื่อช่วงเช้าของวันศุกร์ที่ 26 พฤษภาคม  2549  ที่ผ่านมา  คุณอำนวยที่ชื่อสายัณห์ ได้นัดหมายทีมงานของสำนักงานเกษตรอำเภอคลองขลุง มาที่สำนักงานเกษตรจังหวัด เพื่อทำการสรุปบทเรียนของการจัดการถ่ายทอดตามกระบวนการโรงเรียนเกษตรกรส้มเขียวหวาน ซึ่งได้ดำเนิน ณ จุดของตำบลท่ามะเขือ อำเภอคลองขลุง จังหวัดกำแพงเพชร

                                     สรุปบทเรียน

          ทีมของอำเภอประกอบด้วย คุณรัตนพล  มะโน และคุณอรุณ  พุฒตาลดง โดยมีคุณสายัณห์ได้ทำหน้าที่อำนวยกระบวนการและจับประเด็น ผมก็ร่วม ลปรร.ในการสรุปบทเรียนในครั้งนี้ด้วย  และจากการดำเนินการถ่ายทอดตามกระบวนการโรงเรียนเกษตรกร (FFS.) ส้มเขียวหวานที่ผ่านมาของตำบลท่ามะเขือ  ในส่วนของข้อสรุปนั้น ถือว่าเป็นบทเรียน/การเรียนรู้ที่สำคัญของทีมงาน ต่อการจัดกระบวนการฯ ในลักษณะดังกล่าว 

          ผลสรุปบทเรียนในวันนั้น มีจุดอ่้อนที่พบอยู่ประมาณ 11 ประเด็น ดังนี้ครับ (สำหรับในวงเล็บเป็นบางส่วนที่ทีมได้คุยกันถึงวิธีการปรับกระบวนการ)

     1. เป้าหมายของบุคคลไม่นิ่ง (ต้องคัดเลือกเกษตรกรที่มีปัญหาและความต้องการที่แท้จริง)
     2. แหล่งที่ดำเนินการมีการใช้สารเคมีสูง (มักใช้ตามกัน-และไม่มีเกษตรกรที่ใช้วิธีการอื่นๆเลย)
     3. เป็นเกษตรกรรายใหญ่  และมีประสบการณ์ในการผลิตส้มที่ใช้สารเคมีมาก่อน และมีความคาดหวังต่อยอดจากเรา เช่น

  • ผลการตรวจสอบดิน 
  • ผลการแก้ไขปัญหาโรค-แมลงศัตรูส้ม และ
  • ความรู้จาก จนท./ประสบการณ์ เป็นต้น

นอกจากนี้มีมุมมองที่แตกต่างกันคือ

  • เจ้าหน้าที่  มองว่าการที่เกษตรกรใช้สารเคมีมากเป็นปัญหา
  • เกษตรกร  กลับมองว่าการใช้สารเคมีไม่สำคัญ แต่จำเป็นต้องลดต้นทุน (ต้นทุนมีผลกระทบกับตัวเกษตรกรมากกว่า)

     (ต้องปรับทัศนคติของเกษตรกรที่มีต่อเจ้าหน้าที่ว่าเป็นเพียงผู้จัดกระบวนการ ลปรร. ไม่ใช่การให้ปัจจัย เหมือนในอดีต และไม่มีงบประมาณสนับสนุน เกษตรกรต้องช่วยตนเองหรือขอรับการสนับสนุนจากท้องถิ่นเป็นหลัก)

    4. การกำหนดกรอบของโรงเรียนเกษตรกรเป็นการกำหนดในลักษณะ  บน ลง ล่าง     (ต้องปรับในส่วนของการมีส่วนร่วม)

     5. หลัก IPM ต้องใช้แบบผสมผสาน (ไม่ได้ห้ามการใช้สารเคมี) แต่ให้ใช้อย่างถูกต้อง

     6. การสืบค้นปัญหาที่แท้จริงของการปลุกส้ม เช่น  ผู้บริโภค  ตลาด/ราคา (ต้องหาปัญหาที่แท้จริงฯ)

     7. ไม่มีค่าใช้จ่ายในบางกิจกรรม เช่น ค่า Lab การตรวจวิเคราะห์ดิน ใบส้ม เป็นต้น (เหมือนข้อที่ 3)

     8. มีข้อจำกัดในค่าใช้จ่ายของการศึกษาดูงานและการเชิญวิทยากรจากภายนอก (เหมือนข้อที่ 3)

     9. ระบบสนับสนุนจากผู้บริหาร/หัวหน้าองค์กร  หน่วยเกื้อหนุนต่อระบบการจัดกระบวนการ FFS.ส้ม 

    10. เลขาศูนย์ฯ ทำหน้าที่ในหลายๆ บทบาท (ต้องสร้างและพัฒนาทีมงาน)

  • จัดเวทีรวมคนเข้าเรียน(ประสาน/บริหารจัดการ)
  • ดูวิชาการส้มประกอบกับการถ่ายทอด
  • ทำหน้าที่เป็นวิทยากรกระบวนการด้วย
  • ทำหน้าที่บันทึกงาน/ข้อมูล /สรุปผลในแต่ละครั้ง

    11. เกษตรกรขาดแรงจูงใจด้านการผลิต เช่น แหล่งรับซื้อผลผลิต คุณภาพสินค้า เป็นต้น(เกษตรกรจะขายส้มปลอดภัยจะได้ราคาถูกกว่าส้มที่ใช้สารเคมี เพราะสีสรรค์ไม่สวยงาม)

          นี่เป็นการสรุปของทีมงานอำเภอคลองขลุง ต่อผลการจัดกระบวนการถ่ายทอดตามโรงเรียนเกษตรกรส้มเขียวหวาน  ซึ่งเราก็ทำความเข้าใจตรงกันไว้ว่า "นี่ไม่ใช่ปัญหา... แต่เป็นจุดอ่อนหรือบทเรียนที่เราจะต้องเรียนรู้ และพัฒนาการจัดกระบวนการกันต่อไป"   เป็นอีกบทเรียนหนึ่งที่เราได้เรียนรู้จากการปฏิบัติครับ

บันทึกมาเพื่อการ ลปรร. ครับ

วีรยุทธ  สมป่าสัก 26/05/49