ประสิทธิผลของโปรแกรมโรงเรียนพ่อแม่ต่อสภาวะสุขภาพมารดาและเด็ก 0-1 ปี

     โรงพยาบาลส่งเสริมสุขภาพ ศูนย์อนามัยที่ 8

                                                                    ปิยวรรณ สุวัฒนรัตน์ 

                                                                    ศศิชล     หงษ์ไทย    

                                                                    สุจิตรา    บางสมบุญ  

การวิจัยนี้ มีวัตถุประสงค์เพื่อประเมินประสิทธิผลของการเรียนตามหลักสูตรโรงเรียนพ่อแม่ของหญิงตั้งครรภ์ ต่อสภาวะสุขภาพของมารดาและทารกหลังคลอด และติดตามจนถึงเด็กอายุ 1 ปี เป็นการศึกษาแบบ Retrospective study กลุ่มหญิงตั้งครรภ์และทารกหลังคลอดที่คลอดที่โรงพยาบาลส่งเสริมสุขภาพ นครสวรรค์ ปีงบประมาณ 2550 และเด็กที่กลับมารับบริการที่คลินิกตรวจสุขภาพเด็กดี อายุ 0-1 ปี ในช่วงเวลาเดียวกัน จำนวนทั้งสิ้น 1,726 ราย เก็บข้อมูลจากโปรแกรมฐานข้อมูลโรงพยาบาล ใช้สถิติเชิงพรรณนา ค่าร้อยละและค่าเฉลี่ย และสถิติวิเคราะห์ ศึกษาความสัมพันธ์ โดยใช้ค่า Chi-square แบ่งการศึกษาเป็น 2 ส่วน คือ ส่วนที่ 1 ศึกษาประสิทธิผลของหลักสูตรโรงเรียนพ่อแม่ต่อสภาวะสุขภาพของมารดาและทารกหลังคลอด โดยแบ่งกลุ่มศึกษาเป็น 3 กลุ่ม คือ กลุ่มที่เรียนครบหลักสูตร กลุ่มที่เรียนไม่ครบตามหลักสูตร และกลุ่มที่ไม่ได้เรียน ส่วนที่ 2 ศึกษาประสิทธิผลของหลักสูตรโรงเรียนพ่อแม่ต่อสภาวะสุขภาพของเด็กอายุ 0-1 ปี      ที่มารดาเข้าร่วมโครงการแบ่งกลุ่มศึกษาเป็น 2 กลุ่ม คือ กลุ่มที่เรียนครบหลักสูตร และกลุ่มที่เรียนไม่ครบตามหลักสูตร

ผลการศึกษาพบว่ากลุ่มหญิงตั้งครรภ์ทั้ง 3 กลุ่มมีอายุเฉลี่ยไม่แตกต่างกัน คือ ร้อยละ 26.5, 26.3 และ 27.2 ปี ตามลำดับ ส่วนใหญ่ประกอบอาชีพรับจ้างและเป็นการตั้งครรภ์แรก สภาวะสุขภาพของมารดาหลังคลอดส่วนใหญ่ปฏิบัติตนเองถูกต้องมากกว่าร้อยละ 99  มีการออกกำลังกายและดูแลสุขภาพตนเองไม่แตกต่างอย่างมีนัยสำคัญทางสถิติ  แต่พบปัญหาสุขภาพช่องปากของทั้งสามกลุ่มมีความสัมพันธ์อย่างมีนัยสำคัญทางสถิติที่ p-valve < 0.05 สภาวะสุขภาพของทารกหลังคลอดทั้ง 3 กลุ่ม พบว่า ส่วนใหญ่น้ำหนักทารกแรกคลอดปกติ (ระหว่าง 3,000 – 3,499 กรัม) ระหว่างอยู่ในโรงพยาบาลเด็กได้รับนมแม่อย่างเดียว ไม่มีภาวะแทรกซ้อนระหว่างการคลอด แต่พบอัตราทารกขาดออกซิเจนในขณะคลอด แตกต่างกันอย่างมีนัยสำคัญทางสถิติที่ P-valve < 0.05 ส่วนสภาวะสุขภาพของเด็กอายุ 0-1 ปี ที่เข้าร่วมโครงการโรงเรียนพ่อแม่ ในทั้ง 2 กลุ่ม ไม่พบความแตกต่างในด้านการเจริญเติบโต พัฒนาการ และการเลี้ยงลูกด้วยนมแม่

สรุปผลการวิจัย พบว่า ประสิทธิผลของโปรแกรมโรงเรียนพ่อแม่ต่อสภาวะสุขภาพของมารดาและเด็กอายุ 0-1 ปี ไม่แตกต่างกันยกเว้นเรื่องปัญหาสุขภาพช่องปาก อาจเนื่องมาจากกิจกรรมการทบทวนของงานฝากครรภ์ และในกรณีที่พบว่าหญิงตั้งครรภ์ยังไม่มีความรู้เกี่ยวกับการตั้งครรภ์ การคลอด การเสี่ยงอุบัติการณ์  จะได้รับการสอนเสริมเป็นรายบุคคลตามหลักสูตรของโรงเรียนพ่อแม่ ในแต่ระยะเวลาของการมารับบริการฝากครรภ์ นอกจากนี้ควรมีการศึกษาเพิ่มเติมในปัจจัยอื่น ๆ ที่เกี่ยวข้อง เช่น การศึกษา อาชีพ รายได้ การมีส่วนร่วมของครอบครัว เพื่อที่จะได้นำมาใช้ประโยชน์ในการศึกษาพัฒนาการเด็กในแต่ละกลุ่มอายุ เพื่อให้มีพัฒนาการสมวัยเป็นเด็กเก่ง ดี มีสุข ต่อไป