เมื่อฉัน (ครู) ขอเล่าเรื่องครั้งตามรอยการเรียนรู้ของยุววิจัยประวัติศาสตร์ท้องถิ่นลำปาง

เมื่อฉัน (ครู) ขอเล่าเรื่องครั้งตามรอยการเรียนรู้ของยุววิจัยประวัติศาสตร์ท้องถิ่นลำปาง

 ครูเชาวน์วัศ  ร่วมชาติ (ครูที่ปรึกษา)

นายนัฐวุฒิ   ถาวร   ม.6

น.ส.เดือนเพ็ญ   สุวรรณโน  ม.6

นายศักรินทร์   วังมูล  ม.5

น.ส.จันจิรา  กอนใหม่  ม.5

และกลุ่มชมรมคนธรรมคนดู

น.ส.ศุภธดา  สุทธิพรม  ม.5

น.ส.รรณทมาศ  ผิวมัน  ม.5

น.ส.ประภัสสร  วงศ์ปัน  ม.5

น.ส.พัชรินทร์   ราชไชยา  ม.5

นายมาโนชญ์  เรือนแก้ว  ม.4

 โรงเรียนประชาราชวิทยา

 บทความนี้มีที่มาจาก คำที่เด็กทีมยุววิจัยประวัติศาสตร์ท้องถิ่นของโรงเรียนประชาราชวิทยา

 เล่าให้ครูฟังว่า

“เมื่อฉันสืบค้นร่องรอยผีกับวิถีชีวิตคนเมือง...”

ทำให้ครูที่ปรึกษาต้องลุกขึ้นเขียนเรื่องราวบางอย่างเป็นเรื่องเล่าแลกเปลี่ยนเรียนรู้

แบ่งปันเพื่อนๆ ครูเครือข่ายยุววิจัยประวัติศาสตร์ท้องถิ่นเพื่อเติมกำลังใจร่วมกัน.....

           การสืบค้นเรื่องความเชื่อการเลี้ยงผีกับวิถีชีวิตคนตำบลปงเตา ได้รับความช่วยเหลือ ความร่วมมือจากนักภูมิปัญญาท้องถิ่นในตำบลปงเตาจำนวนหลายท่านซึ่งท่านเหล่านี้มีบทบาทโดยตรงหรือเกี่ยวข้องในเรื่องนี้ซึ่งอาจจะเป็นผู้อาวุโสสูงสุดในตระกูลหรือหมู่ญาติพี่น้อง ในหมู่บ้าน  ดังนั้น ความเชื่อเรื่องการเลี้ยงผีกับวิถีชีวิตคนชุมชนปงเตา จึงเป็นความเชื่อที่ฝังแน่นหรืออาจจะกล่าวได้ว่าเป็นส่วนหนึ่งในวิถีชีวิตของครอบครัว และชุมชนมานานแล้ว   การที่ยุวชนได้เข้าไปศึกษาเรียนรู้เรื่องนี้ จึงเป็นการส่งเสริมเยาวชนได้สืบค้นเพื่อให้เข้าถึงร่องรอยวิถีชีวิตของบรรพบุรุษที่ได้สั่งสม สืบทอดกันมาสู่ลูกหลาน  ซึ่งปัจจุบันนับวันจะลืมเลือนไปแล้ว  พวกเราจึงขอขอบคุณครูภูมิปัญญาท้องถิ่น  ผู้นำท้องถิ่น และคณะโครงการยุววิจัยประวัติศาสตร์ท้องถิ่นลำปาง มหาวิทยาลัยราชภัฎลำปาง ซึ่งเสมือนผู้รู้ที่มองการณ์ไกลที่เห็นความสำคัญที่จะคืนวัฒนธรรมที่ดีงาม ฝั่งแน่นในวิถีชีวิตคนเมืองในอดีตให้กลับมาหวนระลึกในความทรงจำของผู้คนอีกครั้งในปัจจุบัน

 

เมื่อเป็นครูที่ต้องดูแลยุววิจัยประวัติศาสตร์ท้องถิ่น

 

          การโดดเข้ามาเป็นครูที่ปรึกษาคณะยุววิจัยของโรงเรียน ทั้ง ๆ ที่ตนเองมีความรู้และเข้าใจน้อยมากในเรื่องการวิจัย เป็นเพราะความจำเป็นที่จะต้องช่วยเหลือทีมยุววิจัยของโรงเรียนให้สำเร็จบรรลุเป้าหมายของโครงการฯ  เพราะครูที่ปรึกษาคนก่อน ท่านได้ย้ายโรงเรียนเพื่อกลับไปดูแลครอบครัว ประกอบกับตนเองมีความสนใจในเรื่องประวัติศาสตร์อยู่แล้ว และเป็นสิ่งที่ท้าทายที่จะใช้กระบวนการหรือวิธีทางประวัติศาสตร์ในการสืบค้นหาร่องรอยที่พอจะหลงเหลืออยู่บ้าง เพื่อนำมาเขียนร้อยเรียงเป็นเรื่องเล่าเร้าพลังให้เยาวชนรุ่นใหม่ได้ศึกษาเรียนรู้ความดีงามของบรรพบุรุษและช่วยกันอนุรักษ์สืบไป

          เมื่อครูที่ปรึกษาได้ร่วมเรียนรู้ กับคณะยุววิจัยของโรงเรียน  โดยบทบาทและหน้าที่ครูที่ปรึกษาจะต้องให้นักเรียนเกิดความตระหนักที่จะทำ  และทำอย่างไร  จึงเปิดโอกาส เปิดใจให้เขาได้แสดงความคิดเห็น ความสามารถเต็มศักยภาพ  แล้วจึงให้ข้อคิดเห็น ข้อชี้แนะ เพื่อเติมเต็มในส่วนที่ขาด  ดังนั้น  การวางแผนที่ดี การปฏิบัติตามแผนด้วยกัลยาณมิตร  จะเห็นจุดสว่างของความสำเร็จเกิดขึ้นอย่างแน่นอน  การเข้าไปสืบค้นร่องรอยผีกับวิถีชีวิตคนเมือง คงไม่มีใครกล้าเสี่ยงหรือกล้าทำ แต่พวกเราได้ลงมือทำแล้ว  แต่จะทำอย่างไรให้เพื่อน ๆ เยาวชนอีกจำนวนมากได้เข้าถึงและเข้าไปสัมผัสกับวิถีของผีอย่างลึกซึ้งเหมือนพวกเราได้สัมผัสและรับรู้ ....

 

 

         

การเข้าไปพบปะ พูดคุยกับคณะยุววิจัย ซึ่งมี ๑ คณะ จำนวน ๔ คน  ได้เห็นแววของนักวิจัยน้อย  ที่เข้าใจขั้นตอนในการเรียนรู้หรือใช้วิธีการทางประวัติศาสตร์   เริ่มตั้งแต่การตั้งประเด็นปัญหาที่จะต้องค้นคว้า   การรวบรวมหลักฐานเพื่อเก็บรวบรวมข้อมูล  การวิเคราะห์ประเมินค่าและตีความหลักฐาน และสรุปผลที่ได้จากการศึกษาค้นคว้า  เพื่อนำเสนอในรูปแบบการเขียนรายงานการวิจัย   ทำให้เห็นกระบวนการการเรียนรู้ประวัติศาสตร์ท้องถิ่นของคณะยุววิจัย เพื่อให้เข้าใจแก่นหรือประเด็นสำคัญของความเชื่อการเลี้ยงผี เช่น ผีกำกับให้คนอยู่ในศีลธรรม จารีตประเพณี  ให้ความสำคัญหรือเคารพผู้อาวุโส  มีความกตัญญูกตเวทีต่อผู้มีพระคุณ  สร้างความสามัคคีในเครือญาติและชุมชน ประเด็นเหล่านี้ต่างหากที่กำลังจะเกิดขึ้นกับแนวคิดของเยาวชนรุ่นใหม่  เพื่อนำไปสู่การเปลี่ยนแปลงด้านทักษะการคิด เพื่อประสานพลังให้เยาวชนตระหนักในความสำคัญที่กำหนดบทบาทหน้าที่ของแต่ละคน  แสดงว่าพวกเขามีความรู้ ความเข้าใจและปฏิบัติตามแผนที่วางไว้ได้  จึงให้กำลังใจและคำชื่นชม  เพื่อเป็นยาชูกำลังในการทำงาน 

เมื่อเราก้าวไปด้วยกันทั้งทีมทำและทีมหนุน พร้อมหลักคิดและทิศทางที่ดี

 

          คณะยุววิจัยและครูที่ปรึกษาได้รับการสนับสนุนและกำลังใจจากผู้บริหาร  ครูและบุคลากรทางการศึกษา และเพื่อน ๆ ของคณะยุววิจัย  เพื่อให้การทำงานประสบความสำเร็จ  โดยนำหลักปรัชญาของเศรษฐกิจพอเพียง มาบูรณาการในการทำงาน อย่างไรก็ตาม การทำงานอาจจะมีอุปสรรคปัญหา  เช่น  การเดินทางไปเก็บรวบรวมข้อมูล  การส่ง-รับสื่อสารกับครูภูมิปัญญาที่จะต้องอธิบายคำถามให้เข้าใจตรงกัน เพื่อจะได้ข้อมูลที่ถูกต้อง  ซึ่งยังขาดอุปกรณ์ที่จำเป็นด้านเทคโนโลยี ในการสัมภาษณ์  แต่พวกเขาก็ใช้ความพยายามในการจดบันทึก บันทึกภาพเพื่อให้ได้ข้อมูลที่ถูกต้องและให้ได้มากสมบูรณ์ที่สุด โดยที่พวกเราทำงานด้วยความสุข สนุกกับงานนี่คือความพอประมาณ    ประกอบกับท่านผู้อำนวยการโรงเรียน  ท่านให้การสนับสนุนงบประมาณอย่างเต็มที่ในการดำเนินงาน  ถ้าหากพวกเรามีงบประมาณไม่เพียงพอ   การแสดงออกด้วยอัธยาศัยเป็นมิตรไมตรี สนับสนุนคณะยุววิจัยของผู้บริหารโรงเรียน  บ่งบอกถึงภาวะผู้นำ ที่เห็นความสำคัญของผู้เรียนว่ามีความสำคัญที่สุด นี่คือความมีเหตุผล

 การนัดพบกันเพื่อนำงานมาเสนอครูที่ปรึกษาแต่ละครั้ง  เพื่อวิพากษ์ผลงาน เพื่อนำไปสู่การปรับปรุงพัฒนา  ณ ห้องทำงานที่รายล้อมด้วยพรรณไม้  ด้วยบรรยากาศที่ร่มรื่นเป็นกัลยาณมิตร  และการมาเยี่ยมชม ให้กำลังใจของหัวหน้าและทีมงานโครงการยุววิจัยประวัติศาสตร์ท้องถิ่นลำปาง และสถาบันรามจิตติ ซึ่งท่านได้เสนอแนวคิด ให้ข้อมูลเพิ่มเติมมากมาย  อันเป็นข้อมูลที่สืบเนื่องเกี่ยวกับการเลี้ยงผี    ทำให้เราทราบว่าวัฒนธรรมการเลี้ยงผีมีความแตกต่างกันไปตามภูมิปัญญาของแต่ละบ้าน แต่ละชุมชน   ทำให้พวกเราได้เติมเต็มในผลงานให้มีความสมบูรณ์ยิ่งขึ้น และมีกำลังใจที่จะทุ่มเทในการทำงาน เพื่อให้ผลงานออกมาดีมีคุณภาพ   ซึ่งสอดคล้องกับ

การมีภูมิคุ้มกันที่ดีในตัว

 

นอกจากนี้พวกเรานำกรอบแนวคิดภายใต้หลักปรัชญาของเศรษฐกิจพอเพียงมาเชื่อมโยงสัมพันธ์กันอย่างเป็นองค์รวม ได้แก่  วัตถุที่เกี่ยวข้องกับการใช้งบประมาณที่ทางสำนักกองทุนสนับสนุนการวิจัยหรือ สกว. และวางแผนการไปเก็บข้อมูลอย่างรอบคอบ ระมัดระวัง ทำให้ประหยัดค่าใช้จ่ายในการเดินทาง  อนุรักษ์สิ่งแวดล้อม  และปฏิบัติตามบทบาทหน้าที่ที่มอบหมาย มีวินัย  ช่วยเหลือ แบ่งปัน ทำให้อยู่ร่วมกันในสังคมอย่างสามัคคีและเข้มแข็ง   พร้อมส่งเสริมวัฒนธรรมที่แสดงความเคารพครูภูมิปัญญาผู้ให้สัมภาษณ์ด้วยการไหว้  พูดภาษาถิ่นและเป็นกันเอง

           ข้อค้นพบจากกระบวนการทำงานและร่องรอยการเรียนรู้ของทีมยุววิจัย ทำให้ทราบว่าการวิจัยเป็นเรื่องที่นักเรียนสามารถทำได้  ถ้าเราให้องค์ความรู้เกี่ยวกับกระบวนการวิจัยที่ถูกต้อง พร้อมลงมือปฏิบัติหรือลงภาคสนามอย่างจริงจัง จริงใจ รัก  สามัคคี ทุ่มเท เสียสละ และมุ่งมั่นในการทำงาน และการให้คำชี้แนะ ปรึกษาหารือเมื่อพบปัญหาและกำลังใจด้วยคำชื่นชม  ซึ่งเป็นเงื่อนไขคุณธรรม  นอกจากนี้ การให้พวกเขาได้แสดงความคิดเห็น และกระทำในสิ่งที่เขาอยากทำ มีความถูกต้องย่อมนำมาสู่ความสำเร็จยิ่งขึ้น เมื่อเพื่อนมาช่วยให้งานวิจัยสมบูรณ์  คือกลุ่มชมรมคนธรรมคนดู จำนวน ๕ คน ซึ่งได้สืบทอดเจตนาของรุ่นพี่ที่ได้สร้างสรรค์ผลงานเชิงประจักษ์ต่อสถาบันโดยได้รับรางวัลระดับประเทศในการแข่งขันการทำหนังสั้น และไปนำเสนอผลงานที่กรุงเทพมหานคร  ซึ่งเป็นเพื่อนร่วมห้องกลุ่มยุววิจัย พวกเธอมีความเชี่ยวชาญด้านการทำหนังสั้น  จึงได้นักวางแผนการทำผลงานที่ดีมีคุณภาพ  การไปถ่ายทำวิดีโอ ถ่ายภาพสถานที่สำคัญของอำเภองาว    เพื่อนำมาถ่ายทอดให้งานวิจัยมีความสมบูรณ์ได้อย่างลงตัว  บ่งบอกถึงมาตรฐานและตัวชี้วัดคุณภาพของทีมงานที่ผลิตผลงานออกมาไม่น้อยหน้าใคร   ทั้งนี้เพราะคุณครู  พี่ ๆ ในชมรมฯ  ได้ถ่ายทอดองค์ความรู้ให้ อันเป็นเงื่อนไขความรู้  ดังมีคนกล่าวว่า  ตัวอย่างที่ดีมีค่ามากกว่าคำสอน  ซึ่งเป็นคำกล่าวที่เป็นจริง

สำหรับการจัดกิจกรรมการเรียนการสอนสาระประวัติศาสตร์ในสาระท้องถิ่น ครูผู้สอนกลุ่มสาระการเรียนรู้สังคมศึกษา ศาสนาและวัฒนธรรม สามารถบูรณาการลงในรายวิชาประวัติศาสตร์ทุกช่วงชั้นได้  หรือจัดในกิจกรรมพัฒนาผู้เรียน เช่น ชุมนุม  ชมรม   เพื่อส่งเสริม เพิ่มเติมการเรียนรู้ประวัติศาสตร์ในท้องถิ่นให้เยาวชนเข้าใจประเด็นสำคัญและมีความสมบูรณ์ยิ่งขึ้น  ด้วยผู้บริหารโรงเรียน และคณะกรรมการบริหารหลักสูตรโรงเรียน  กลุ่มบริหารวิชาการ ได้ตระหนักเห็นความสำคัญของการวิจัย จึงเห็นพ้องกันโดยการเปิดหลักสูตรสถานศึกษาในสาระเพิ่มเติม รายวิชา ยุววิจัย   สู่ทุกช่วงชั้น ตั้งแต่ระดับชั้นมัธยมศึกษาปีที่ ๑ – ๖ ในปีการศึกษา ๒๕๕๒ เพื่อส่งเสริมให้เยาวชนมีประสบการณ์ในการวิจัย  อันเป็นพื้นฐานสำคัญในการทำวิจัยระดับอุดมศึกษาต่อไป

 

 “ เมื่อฉันสืบค้นร่องรอยผีกับวิถีชีวิตคนเมือง...”  คำบอกเราของสมาชิกยุววิจัยฯ ได้ชวนให้พวกเราทั้งครูและทีมงานเยาวชนนี้ต้องมาคิดร่วมกันที่จะถ่ายทอดเรื่องราวของวิถีชีวิตของคนในชุมชนที่ยังมีการเลี้ยงผีในรูปแบบรายงานการวิจัย   บทความวิจัย  เรื่องเล่าเร้าพลัง และสารคดีหนังสั้น  เพื่อให้ท่านรู้และเข้าใจด้วยหลากหลายวิธีตามความสนใจ     ในฐานะคณะผู้วิจัยเป็นตัวแทนของคนรุ่นใหม่จะขอสืบสานและเจตนารมณ์ของบรรพชนสู่เยาวชนรุ่นหลัง เพื่อให้ตำนานการเลี้ยงผีนี้ไม่กลายเป็นเพียงแค่ตำนานที่ไม่มีคนสนใจ     แต่จะสืบสานและถ่ายทอดองค์ความรู้ในการทำโครงการวิจัยประวัติศาสตร์ท้องถิ่นนี้ให้คนรอบตัว คนรุ่นใหม่และผู้สนใจได้รับรู้    เพื่อที่จะได้อยู่คู่กับวิถีชีวิตความเป็นอยู่ของชาวบ้าน อันเป็นสิ่งหล่อเลี้ยงจิตใจให้ชาวบ้านมีวิถีชีวิตที่ดีและมีจิตใต้สำนึกที่ดีในการดำรงชีวิตอย่างพอเพียง และสืบทอดต่อไป  เสมือนการไหลของสายน้ำตราบใดที่แม่น้ำยังไม่เหือดแห้ง  สายน้ำคงไหลต่อไปอย่างไม่มีที่สิ้นสุด  พวกเราจะพยายามรักษาแม่น้ำให้มีน้ำไหลตลอดปีและตลอดไป  และคงจะดีใจมาก  ถ้าท่านแวะมาเยี่ยมชมสายน้ำที่พวกเรารักษา และให้ฝันเป็นความจริง…