ตั้งแต่ช่วงบ่าย ตอนนั้นที่ยังดูวุ่น ๆ ก็ได้เปิดโทรศัพท์เข้ามาอ่านบันทึก จดหมายจากใจถึงใจ ของท่าน Ka-Poom แล้วก็คิดในใจว่า ทำไมเด็กเหล่านี้จึงคิดเหมือนว่าตนเองกำลังจะพ้นจาก "คุก..."

แต่ตอนนั้นยังไม่มีโอกาสที่จะกลับมานั่งตอบให้เป็นเรื่องไปราว แล้วก็เหมือน "ธรรมะจัดสรร" ให้เดินไปพบชายหนุ่มอีกคนหนึ่งที่มีลักษณะและอาการเดียวกันอยู่แถว ๆ นี้ จึงขอโอกาสเชื่อมโยงเพื่อตอบและตั้งประเด็น "ชายหนุ่มผู้พ้นคุก" เข้าด้วยกัน เรื่องราวต่าง ๆ จะขอโอกาสพรรณนา ผ่านสายตาให้ได้ชม...

 

เมื่อสักครู่ตอนที่เดินออกไปหา "ชายผู้รู้เดียงสา" ให้มาเป็นเพื่อนฟังการสนทนาเรื่องงานกฐินวันพรุ่งนี้นั้น
ชายหนุ่มคนนั้น "ดูร้อกแร้ก" แววตาเขาเหมือนจะร้องไห้ ยืนไปก็หันรี หันขวาง มองซ้าย มองขวาไป ก็ด้วยเพราะใกล้วันที่เขาได้กลับบ้าน...

ประเด็นที่เหมือนและแตกต่างกับชายหนุ่มทั้งหลายที่ท่านได้กล่าวถึงในบันทึกนี้มีอยู่ว่า
ชายหนุ่มคนนี้เขามาอยู่ที่นี่นับได้ก็ประมาณ ๔ เดือนแล้ว (ก่อนเข้าพรรษา)
ตอนแรกก็ไม่ได้รู้จัก ไม่ได้พูด ไม่ได้คุยอะไรกับเขาหรอก ได้เริ่มมาสนใจก็เพราะด้วยช่างเขามาบอกว่าเมื่อตะกี๊มี "ชายหนุ่ม" คนนี้มาขอยืมโทรศัพท์...

เราก็เริ่มจะ "เอะใจ" ว่า เอ๊... เขามีห่วงอะไรนะที่ทางบ้าน
แต่เราก็ไม่รู้หรอก ก็ได้แต่คิดว่าน่าจะเป็นเรื่อง "เพศตรงข้าม" เพราะตอนนี้เขาเหมือนถูกทางบ้านส่งเข้าโรงเรียน "ดัดสันดาน" มันยากที่จะตัดเยื่อ ตัดใย

แต่เขาก็อดทนนะ เขาขยันขันแข็ง ช่วยเหลือกิจการงานต่าง ๆ ของที่นี่ได้อย่างดียิ่ง
แต่พอมาเริ่มช่วงท้าย ๆ ตอน "ออกพรรษา" ที่ใกล้กำหนดเข้ากลับบ้าน ดูเขายิ้มแย้มอย่างมีความหวัง

แต่ทว่า... เขาก็ถูก "บังคับ" ให้อยู่ต่อ ให้อยู่ถึงงานวัน "กฐิน"
และคืนนี้ก็เป็นคืนเตรียมงานกฐิน พรุ่งนี้ก็เป็นงานวันกฐิน พรุ่งนี้เขาก็จะได้กลับบ้านแล้วล่ะสิ

ประเด็นที่น่าสนใจของเขาทั้งสองคือ ชายหนุ่มของเรา กับหนุ่ม ๆ ที่วัดหนองไคร้นั้น ทำไมเขาจึง "ดีใจ" เมื่อได้กลับบ้าน ซึ่งนั่นก็แสดงว่า การได้อยู่ที่นี่นั้นเขา "ทุกข์ใจ..."

การที่เด็กไม่เขียนว่า "ไม่อยากกลับบ้านเลย อยากอยู่ที่นี่ ไม่อยากไป ไม่อยากไป" เหมือนเด็กน้อย ๆ ที่อยากเล่นกับเพื่อน ๆ ที่โรงเรียนเมื่อครั้งสมัยเรียนอนุบาลที่เด็ก ๆ อยากอยู่กับเพื่อน ๆ แล้วไม่กลับบ้านประเด็นนี้เป็นจุดสำคัญทางด้าน "จิตวิทยา..."

การที่เขามาอยู่ที่นี่เขาคิดว่า "ติดคุก" เหรอ...?
ประเด็นนี้น่าคิด
น่าคิดเพราะว่า สิ่งที่เราคิดว่าดี สิ่งที่ทางบ้านคิดว่าดี แล้วส่งเขามาอยู่ในสถานที่ดี ๆ แต่ความคิดเขามีแค่ "การติดคุก"

คุกทางใจนี้สำคัญนะ
คุกที่ขังกายที่ใดเล่าจะทุกข์เท่าคุกที่ "ขังใจ"

ชายหนุ่มที่นี่แววตาเขามองเหม่อหาใครคนหนึ่ง ใครคนนั้นที่เขาเคยมาขอยืมโทรศัพท์ช่างของเราแล้วโทรไปหา ใครคนนั้นคงจะใกล้วันที่เขาจะได้พบกันแล้ว
สายตาของเขามองเหม่อ หันซ้าย หันขวา เมื่อไหร่หนา เขาจะมา เขาจะมา...!!!

อีกประเด็นหนึ่งที่น่าคิดหลังจากที่พบการเวียนว่ายตายเกิดในสมณเพศนี้ก็คือ
บุคคลใดที่มีพฤติกรรมแบบนี้ เมื่อได้ออกจากวัดไปแล้ว เขาแทบจะไม่กลับมาเหยียบวัดอีกเลย...

จิตใจเขาเปรียบเสมือน "นกที่อยู่ในกรงทอง"
เมื่อถึงที่ ถึงเวลา เขาได้บินกลับเข้าไปสู่ป่าใหญ่ ป่าที่ใครต่อใครบอกว่าเต็มไปด้วยอันตรายต่าง ๆ นานาไม่ว่าจะเป็นสิงสาลาสัตว์หรือ "มนุษย์" แต่เชื่อไหมว่า เขาก็พร้อมที่จะเต็มใจไปอยู่ที่นั่นแล้วไม่คิดจะหันกลับเข้ามาอยู่ในกรงทอง...

หรือถึงแม้นคนที่รักวัด รักหนัก รักหนา สัญญาแล้วว่าจะกลับมา กลับมา และกลับมา ก็แทบจะไม่เคยโผล่หน้ามาให้เห็น...

ชีวิตในคุก เมื่อยังต้องมีกำหนดอยู่ในคุก อะไร ๆ ก็ว่าคุกนั้นดี
แต่ทว่าเมื่อครบกำหนดเวลาที่เขาหรือใครขีดเส้นไว้ให้อยู่ในคุกนั้น เมื่อหมดเวลาแล้ว ใครก็ไม่อยากย้อนกลับมาอยู่ในคุกแห่งนี้อีก

ประเด็นนั้นมันอยู่ที่ "ผู้คุมนักโทษ"
ที่เราเล่าให้ฟังนี้มีสองประเด็น
ประเด็นหนึ่ง อยู่กับผู้คุมธรรมดา ๆ ก็คือ "เจ้าอาวาส" ทั่ว ๆ ไป
ขอยกตัวอย่างให้เห็นได้อย่างเด่นชัดอีกนิดหนึ่ง
คือ คนที่เก่ง ๆ เขามักใช้ "ความรู" และทฤษฎีในการปกครองคน
การใช้เทคนิคที่ว่า อยากให้เขาอยู่ที่ดี ๆ นาน ๆ นี้ อย่างเช่น เมื่อออกพรรษาแล้วก็หาวิธีการให้เขาอยู่ถึงกฐิน เพื่ออยากให้เขาอยู่วัดนาน ๆ ถ้ามองเผิน ๆ แล้วดีไหม "ดีนะ" แต่ทว่า ดีสมกับ "จริต" ของคน ๆ นั้นหรือไม่...?

การที่บังคับเขาอยู่อีกสองอาทิตย์หรือสามอาทิตย์ กับทำให้เขาผิดหวังและสร้างพลังต่อต้านที่จะไม่เข้ามาให้ถูกบีบ ถูกบังคับในที่นี้อีกตลอดชีวิตเป็นประเด็นที่น่าคิดหรือไม่...?

แต่ในทางกลับกัน ลองคิดดูง่าย ๆ ว่า ทำไมเราถึงไปวังน้ำเขียว ทำไมเราถึงไป เราถึงไป เราถึงไป ว่างก็ไป ไม่ว่างก็ไป อยู่ดี ๆ ก็ขับรถไปซะอย่างนั้น ต้องลองถอดบทเรียนออกมาให้รู้ว่า "พลังแห่งปัญญา" ของพระอริยเจ้านั้นเป็นอย่างไร...?

การใช้ความรู้จากหัวสมองในการหลอกล่อจิตใจคนนั้นจะได้ผลลบมากกว่าบวก
ความ "สบาย ๆ" ที่จะมาหรือจะไป ดีหรือแย่มากน้อยกว่าการใช้กฎเกณฑ์หลอกล่อให้ใครเขาทำอะไรหรือไม่ทำอะไร สิ่งเหล่านี้ผลออกมาได้เป็นอย่างไรต้องขบคิดกัน...?

อยู่ที่นี่จะเห็นใครไป ใครมาเยอะ
คนอยู่นาน อยู่น้อย บวชนาน บวชน้อย ยังอยู่ก็ดี สึกไปก็มาก จะได้เห็นวัฏจักรว่าใครกลับมา แล้วใครหายไป...?
เมื่อฉุกคิด เราก็พยายามสืบค้นบทเรียนชีวิตของเขาที่เขาได้มาอยู่ที่นี่ เขาอยู่อย่างไร อยู่กับใคร มีอะไรเป็นเครื่องกดดันใจเขาหรือใจเรา...?

ยกตัวอย่างให้ใกล้ขึ้นอีกนิด
อย่างเช่นเรามาอยู่ที่นี่ มาสร้างเมรุฯ หลังนี้ เมื่อเมรุฯนี้เสร็จแล้ว อย่าหวังเลยว่าถ้าไม่ถูกสั่งให้มา เราก็จะไม่มาเหยียบที่นี่อีก
เพราะอะไรเหรอ...?
เพราะผู้มีอำนาจที่นี่เขาบอกครองด้วยความรู้ ความรู้ที่คิดว่าเขารู้ เทคนิคที่เขาคิดว่าเขาดี แต่เขาไม่ดู "จริต" คนว่าควรจะใช้ให้เหมาะ ให้สมกับใครอย่างไร...?

แตกต่างกับวันนี้ที่ท่านอาจารย์มา
ท่านแทบไม่ได้คุยอะไรกับเราสักคำ ท่านมองหน้าแล้วก็พยักหน้าให้ ก็แค่นั้น
ไม่เหมือนกับคนแถวนี้ ถามโน่น ถามนี่ สั่งโน่น สั่งนี่ แค่เห็นหน้าก็ "รำคาญ" แล้ว...?

การดูแลจิตใจคนต้องยกให้ท่าน
ท่านรู้จริตเรา ท่านรู้ว่าเวลานี้ควรทำกับเราอย่างไร และทำอย่างไรเราถึงจะอยู่อย่างเป็นสุข
จะอยู่หรือไม่เราเชื่อมั่นได้ว่า "ท่านไม่ว่า"
แต่ถ้าอยู่ก็ดี หรือถ้าจะไป ก็ขออย่าให้ "เกลียด" ที่นี่จนเข้ากระดูกดำ

อคติเมื่อคนเราถูกบังคับนั้นถ้าเกิดขึ้นในใจแล้ว ถ้าไม่แก้ให้ดี ชีวิตนี้จะมองหน้ากันยาก
ประเด็นเหล่านี้ เป็นโอกาสดีที่เราเฝ้าศึกษา
เวลานี้เรามีโอกาสได้ทั้งอยู่วงนอก อยู่วงใน พบเห็นใครต่อใครวนเวียนผ่านเข้ามา
ใครจะไป ใครจะมา ใครจะอยู่ อยู่อย่างสุข ใครจะไป ไปอย่างทุกข์ ต้องรู้จุด รู้จริต รู้เท่าทัน...