หนานเกียรติ
เกียรติศักดิ์ หนานเกียรติ ม่วงมิตร

Humanized Educare : บทเรียนและความรู้ (๔)


ผลที่ได้รับจากการจัดเวทีแลกเปลี่ยนดังกล่าว คงมิใช่เกิดขึ้นลอย ๆ ด้วยความบังเอิญ แต่ผมคิดว่าผลเหล่านี้มาจากความสอดคล้อง ลงตัวของปัจจัยเงื่อนไขหลายประการ

ประการที่สี่ “ปัจจัยที่ส่งผลต่อความสำเร็จของเวที”

 

    ในตอนที่แล้ว ผมได้กล่าวถึง ความสำเร็จของเวทีแลกเปลี่ยนนี้ว่ามีอะไรบ้าง

    เท่าที่ผมรับรู้และสัมผัสได้ ผมเห็นความสำเร็จของเวทีนี้อย่างน้อย ๔ ประการ ได้แก่ เวทีสร้างสุข เวทีสร้างความรู้ เวทีสร้างเครือข่ายฯ และเวทีสร้างความเชื่อมั่นและกำลังใจ

    ผลที่ได้รับจากการจัดเวทีแลกเปลี่ยนดังกล่าว คงมิใช่เกิดขึ้นลอย ๆ ด้วยความบังเอิญ แต่ผมคิดว่าผลเหล่านี้มาจากความสอดคล้อง ลงตัวของปัจจัยเงื่อนไขหลายประการ

 

   ประการแรก การเตรียมงาน

    ตามที่ผมเล่าไว้ใน Humanized Educare : บทเรียนและความรู้ (๑) ว่า ทีมงานให้ความสำคัญกับการเตรียมงานเป็นอย่างมาก เรียกได้ว่ากระทำอย่างประณีต

   การเตรียมการที่ดี ทั้ง ประเด็น/โครงสร้างคำถาม สื่อประกอบ ผู้นำกระบวนการ ผู้บันทึก การซักซ้อมความเข้าใจในทีมงาน มีส่วนอย่างยิ่งที่ทำให้เวทีลื่นไหลและประสบความสำเร็จ

   โดยเฉพาะประเด็น/โครงสร้างคำถาม ที่กำหนดขึ้นมาจากการเห็นสภาพจริงในพื้นที่ ข้อมูล/ความรู้จากการแลกเปลี่ยนในเวทีสองครั้งที่ผ่านมา รวมทั้งประเด็นที่ทีมงานต้องการสังเคราะห์เป็นองค์ความรู้ การมีคำถามเหล่านี้ทำให้การพูดคุยมีทิศทาง สามารถลงลึกและขยายกว้างได้ หลายคำถามทำให้เกิดเรื่องเล่าที่น่าสนใจ หลายคำถามช่วยตอกย้ำให้เจ้าของเรื่องเล่าชัดเจนต่อความรู้ของตนเองมากขึ้น เข้าใจปัจจัยเงื่อนไขที่ส่งผลต่อการทำงานของตนเองดียิ่งขึ้น หลายคำถามสร้างการเรียนรู้ให้ผู้เข้าร่วมได้อย่างหลากหลายและน่าสนใจรวมทั้งการสร้างแรงบันดาลใจ

 

   ประการที่สอง ความสามารถของผู้นำกระบวนการ

    ผมมีโอกาสได้สังเกตการทำงานของผู้นำกระบวนการแลกเปลี่ยนเพียงคุณเอก - จตุพร วิศิษฏ์โชติอังกูร ท่านเดียว แต่คาดว่าลักษณะและความสามารถน่าจะใกล้เคียงกัน จึงสามารถทำให้วงพูดคุยเป็นเวีทีแลกเปลี่ยนเรียนรู้อย่างแท้จริง สร้างได้ทั้งความรู้ ความสุข และความเชื่อมั่น

    การนั่งสังเกตุการณ์อยู่นอกวงของผม นอกจากจะชื่นชมต่อบรรดาเรื่องเล่าทั้งหลายแล้ว ผมยังอดชื่นชมผู้ทำกระบวนการแลกเปลี่ยนไม่น้อย และกล่าวได้ว่าการทำหน้าที่นั้นเป็นปัจจัยที่ส่งผลต่อความสำเร็จข้างต้น

    ผู้ดำเนินกระบวนการทำอะไรบ้าง...

    เกริ่นนำเข้าสู่เรื่องและเชื่อมโยงไปสู่คำถาม เชื้อเชิญให้เกิดการเล่าเรื่องและแลกเปลี่ยนความรู้และความเห็นในเวทีพูดคุย สร้างบรรยากาศในวงพูดคุยให้ผ่อนคลาย สรุปและขมวดเรื่องเล่าของแต่ละคนและเชื่อมโยงไปสู่ประเด็นถัดไป การตั้งคำถามให้คนเล่าได้ทบทวนและไตร่ตรองประสบการณ์ของตนเอง

    ลักษณะของผู้นำกระบวนการที่เห็นเป็นอย่างไร...

    มีข้อมูลที่เกี่ยวกับเรื่องเล่าของแต่ละคนในระดับที่พอจะตั้งคำถามเชิงลึกได้ แน่นอนมีความสามารถในการตั้งคำถามและสรุปประเด็น รวมทั้งการเชื่อมโยงเนื้อหา/ประเด็น ซึ่งเป็นเครื่องมือสำคัญของการพูดคุย อีกทั้งยังมีอารมณ์ขันมีทักษะในการทำให้บรรยากาศในวงพูดคุยเป็นกันเอง สบาย และผ่อนคลาย ไม่เคร่งเครียด

 

   ประการที่สาม เวทีและการออกแบบ

    การออกแบบเวทีแลกเปลี่ยนเรียนรู้ มีส่วนสำคัญต่อการส่งผล/ความสำเร็จของเวที เป็นการออกแบบที่มีทั้งเนื้อหาและวิธีการสอดคล้องกับลักษณะและความรู้ของผู้เข้าร่วม เนื้อหาการพูดคุยแลกเปลี่ยน ที่แม้เนื้อหาจะสามารถแยกย่อยในแต่ละช่วงแต่ละตอนได้ แต่ก็เชื่อมโยงเป็นเรื่องราวที่ต่อเนื่องกัน มีการสลับบรรยากาศเพื่อเติมเต็มและผ่อนคลายมิให้การพูดคุยเคร่งเครียดเกินไป

    การออกแบบเวทีแลกเปลี่ยนเรียนรู้นี้ ใช้ปัจจัยประกอบหลายประการ เช่น ความรู้ความเข้าใจเบื้องต้นเกี่ยวกับผู้คนและเรื่องเล่าของเขารวมทั้งบริบทที่เกี่ยวข้อง การรู้จักและเข้าใจลักษณะของผู้เข้าร่วมแต่ละคนอย่างเพียงพอ (ซึ่งทั้งสองประการนั้นได้มาจากการลงพื้นที่สัมผัสกับปรากฏการณ์จริงในแต่ละโรงเรียน รวมทั้งการจัดเวทีก่อนหน้าทั้งสองครั้ง)

    นอกจากนั้นการให้ความสำคัญกับการเรียนรู้ที่ไม่เป็นทางการของผู้เข้าร่วม เป็นเรื่องที่ทีมงานให้ความสำคัญ ทำให้การแลกเปลี่ยนเรียนรู้ระหว่างกันมีมิติที่หลากหลาย กว้างขวางมากขึ้น (ไม่อาจพบได้ในการประชุมทั่วไป)

    ในการดำเนินการพูดคุย มีทั้งการพูดคุยในวงใหญ่ การพูดคุยในกลุ่มย่อย การทำกิจกรรมกลุ่มเพื่อผ่อนคลายบรรยากาศ มีการสลับให้ชมวิดิทัศน์ เป็นช่วง กิจกรรมทั้งหมดจัดได้สอดคล้องต่อเนื่องเชื่อมโยงระหว่างกันอย่างแนบเนียน จึงไม่มีช่วงเวลาใดที่เกิดอาการสะดุด หรือเป็นท่อน ๆ

   

   ประการที่สี่ ตัวจริงเสียงจริงคนเล่าเรื่อง

    เรื่องราว เรื่องเล่าและความรู้ในวงพูดคุยอาจจะไม่เป็นที่น่าสนใจ หากเรื่องเหล่านั้นเป็นเรื่องพื้น ๆ ทั่วไป เป็นความรู้มือสอง เป็นความรู้จากตำรา หรือจดจำเขามาเล่าอีกที

    ในตรงกันข้าม เวทีแลกเปลี่ยนเรียนรู้คราวนี้ ได้นำเอาตัวจริงเสียงจริง ผู้เป็นเจ้าของเรื่องเล่าที่เกิดจากการลงมือทำงานด้วยตนเองมาบอกเล่าถ่ายทอด แต่ละเรื่องเล่าล้วนเป็นเรื่องราวที่น่าสนใจ มีชีวิตชีวา และไม่ธรรมดา

    การเล่าโดยเจ้าของเรื่อง ทำให้คนฟังที่ได้รับรู้เรื่องราว เหมือนได้เข้าไปอยู่ในบรรยากาศนั้น ยิ่งมีผู้ดำเนินการคอยซักถาม รวมทั้งการเปิดโอกาสให้ผู้เข้าร่วมได้แลกเปลี่ยนแบ่งปันกันอย่างเสรี ก็ทำให้การฟังเรื่องราวเหล่านั้นน่าสนใจยิ่งขึ้น

    เพราะความน่าสนใจของเรื่องราว ทำให้การแลกเปลี่ยนเรียนรู้เป็นไปอย่างเพลิดเพลิน การพูดคุยเป็นไปอย่างออกรส ทั้งในเวทีที่เป็นทางการ และการพูดคุยแบบไม่เป็นทางการ

 

   ประการที่ห้า สัมพันธภาพและความคุ้นเคยของผู้เข้าร่วม

    การที่เวทีแลกเปลี่ยนเรียนรู้คราวนี้ลื่นไหล ไม่ติดขัด ปัจจัยสำคัญประการหนึ่งคือ ผู้เข้าร่วมทั้งผู้บริหาร ครูผู้ปฏิบัติงาน กระทั่งทีมงานมีความรู้จักและคุ้นเคยเป็นทุนเดิมอยู่แล้ว

    คุณเอก – จตุพร วิศิษฏ์โชติอังกูร รู้จักผู้บริหารและคุณครูจากทุกโรงเรียน เนื่องจากการลงไปพบปะ พูดคุย ทำความรู้จักและเข้าใจเรื่องราวของโรงเรียนถึงในพื้นที่มาแล้ว

    ทีมงานกับผู้เข้าร่วม เคยพบปะเจอะเจอ ทำกิจกรรมร่วมกันมาครั้งนี้เป็นครั้งที่สาม เช่นเดียวกับผู้เข้าร่วมที่พบปะพูดคุยกันครั้งนี้เป็นครั้งที่สาม

    การรู้จักคุ้นเคยกัน ทำให้เวทีแลกเปลี่ยนฯ ไม่เสียเวลาในการสร้างความคุ้นเคย อีกทั้งเนื้อหาในคราวนี้เป็นการเก็บตกและต่อยอดจากเวทีครั้งก่อน ก็ทำให้เวลาลื่นไหลมากขึ้น

    การจัดเวทีแลกเปลี่ยนเรียนรู้ในลักษณะนี้ สัมพันธภาพที่แนบแน่นของผู้เข้าร่วมส่งผลโดยตรงต่อการแลกเปลี่ยนเรียนรู้ ซึ่งกล่าวได้ว่าผู้เข้าร่วมแต่ละคนมีความคุ้นเคยกันเป็นอย่างดี จึงกล้าที่จะเล่า รับฟังอย่างใส่ใจ ฯลฯ

 

   ประการที่หก สถานที่และการอำนวยความสะดวก

    ห้องประชุมในการจัดเวทีแลกเปลี่ยนฯ เป็นห้องประชุมชนาดใหญ่ แม้ว่าจะมีการจัดกลุ่มย่อย ๒ กลุ่ม ความกว้างของห้องที่ทำให้การจัดวงพูดคุยมีระยะที่ห่างกันพอประมาณ เสียงจากการพูดคุยในกลุ่มมิได้รบกวนกัน นอกจากนั้นเพดานของห้องที่สูง จึงทำใฟ้อยู่ในบรรยากาศที่สบาย ผ่อนคลาย ไม่รู้สึกกดทับเหมือนอยู่ในห้องประชุมทั่วไป

    นอกจากนั้นการจัดสภาพแวดล้อมภายในห้องประชุม ยังจัดให้มีบรรยากาศแบบสบาย ไม่เป็นทางการมากนัก ก็ยิ่งทำให้การพูดคุยน่าสนใจยิ่งขึ้น

    สื่อต่าง ๆ ที่เตรียมไว้ โดยเฉพาะสื่อวิดิทัศน์ และกิจกรรมกลุ่ม ก็ทำให้บรรยากาศที่ประชุมไม่จำเจ

    วิดิทัศน์ที่นำเสนอเป็นระยะ นอกจากจะเป็นการเปลี่ยนบรรยากาศแล้ว ยังเป็นการเล่าเรื่องอีกรูปแบบหนึ่ง ทำให้คนเข้าใจภาพของแต่ละฌรงเรียนมากขึ้น รวมถึงการสร้างความภาคภูมิใจแก่เจ้าของเรื่องได้ไม่น้อย

    กิจกรรมกลุ่ม ซึ่งได้เตรียมไว้อย่างเหมาะสมและสอดคล้องกับเนื้อหาของการพูดคุย ก็ช่วยผ่อนคลายบรรยากาศของการพูดคุยได้ และบางช่วงเป็นการกระตุ้นก่อนการพูดคุย ในทุกกิจกรรมสร้างความสนุกสนานเพลิดเพลินควบคู่ไปความข้อคิดความรู้ที่แฝงอยู่ในกิจกรรมนั้น

   

หมายเลขบันทึก: 307186เขียนเมื่อ 20 ตุลาคม 2009 17:32 น. ()แก้ไขเมื่อ 20 มิถุนายน 2012 12:46 น. ()สัญญาอนุญาต: ครีเอทีฟคอมมอนส์แบบ แสดงที่มา-ไม่ใช้เพื่อการค้า-อนุญาตแบบเดียวกัน


ความเห็น (13)

ประเด็นที่เจอตัวจริง เสียงจริงนี้ชัดเจนมากครับ คุณครูและผู้บริหารเล่าปานกับว่า น้ำไหลมาจากน้ำตก จับประเด็นแทบไม่ทันครับ ขอบคุณครับ...

ขอเวลาเสร็จงานเขียนแล้วจะตามกวาดความรู้เรื่องนี้นะครับ

 

P สวัสดีครับ อ.ขจิต ฝอยทอง

ขอบคุณอาจารย์ที่แวะมาเยี่ยมครับ
ผมทิ้งระยะเวลาไว้หลายวันจึงมาเขียน ทำให้ตกหล่นไปหลายประเด็นครับ
แหะ แหะ งานเข้าเหรอครับ...

.................................................

 

P สวัสดีครับ พี่บางทราย

ขอบคุณมากครับพี่
เป็นบันทึกที่ผมสรุปตามแบบของผมครับ
มาอ่านอีกทีพบว่าไม่ค่อยสมบูรณ์เท่าไร
แต่ไหน ๆ ก็เขียนแล้ว จึงนำมาแบ่งปันครับ 

 

ขอบคุณมากครับ สำหรับมุมมองของผู้สังเกตการณ์

ผมเพิ่งกลับมาจากบุรีรัมย์ได้สักพักใหญ่ๆครับ กระบวนการเรียนรู้ที่เราจัดให้กับน้อง นศ. เกษตร มข. กว่า ๔๐ ชีวิต นำโดย ดร.เเสวง รวยสูงเนิน  ประสบความสำเร็จและน่าประทับใจมากครับ ผมจะนำเรื่องราวเขียนเพื่อเเลกเปลี่ยนต่อไปครับ

สำหรับเวที การเเลกเปลี่ยนครั้งนี้ พี่หนานเกียรติได้สะท้อนมุมคิด มุมมอง ออกมาได้อย่างดี เก็บได้ทุกเม็ด สื่อได้ทุกอารมณ์

ผมกำลังวางแผนรายงานก้าวหน้า และ ฉบับสมบูรณ์ครับ บันทึกเหล่านี้จะเป็นส่วนหนึ่งของการ AAR ครับ

ขอบคุณอีกครั้งนะครับ

 

P สวัสดีครับ เอก - จตุพร วิศิษฏ์โชติอังกูร

แหะ แหะ มาไม่ให้สุ้มไม่ให้เสียง
สองชิ้นหลังมาผมเขียนไม่ค่อยออก เพราะมันไม่สด ปล่อยให้เวลาผ่านไปแล้วมาเขียน อารมณ์ความรู้สึกหายไปเยอะเลย
ได้บทเรียนครับ หากจะเขียนรีบ ๆ เขียนซะให้เสร็จตอนที่ยังสดใหม่อยู่
รออ่านการแบ่งปันเรื่องราวจากอีสานนะครับ

 

  • เขียนอย่างรู้รายละเอียดคนเดียวแบบพี่อีกคนแล้ว  มีคนเคยติงพี่ว่า
  • เขียนอะไรไม่รู้ ต้องให้เดา......พอมาอ่านๆดูที่เขียนไป...เออ..จริง
  • รวบรัดตามความเข้าใจของเราไวไปหน่อย......มาแลกเปลี่ยนประสบการณ์นะคะ
  • เป็นประสบการณ์หนึ่งของตัวเองที่ได้รับคำสะท้อนมาจากคนใกล้ชิดค่ะ
  • เห็นบอกว่าฝึกตัวเองอยู่ก็เลยเอามาเป็นของฝาก
  • ..........
  • รู้สึกเหมือนพี่เลย "มาอ่านอีกทีรู้สึกไม่สมบูรณ์เท่าไร" เขียนไปแล้ว ก็ขี้เกียจรื้อแก้ใหม่ เขียนแล้วเขียนเลย เหมือนกัน  น่าจะรู้สึกเหมือนกันเลยเนอะ
  • เวลาเขียนบางทีไม่มีอารมณ์จะเขียน.....แต่ก็เขียน....เวลาเขียนด้วยอารมณ์อย่างนี้ไม่เคยพอใจผลงานเขียนของตัวเองสักที  วันหลังเลยเอาใหม่  นั่งรำพึงก่อนจะเขียนเรื่องอะไร  ไม่นึกคำที่จะเขียนแล้ว  ลงมือพิมพ์ไปตามที่รำพึงถึงเรื่องราว รู้สึกกับเรื่องราวอยู่  ได้พบว่าดีแฮะ อ่านเองแล้วสนุกกว่า  เวลาพิมพ์ก็เพลินกว่าวิธีมานั่งนึกคำ
  • .........
  • สรุปว่าตามอ่านจบแล้วนะคะ 4 บันทึกรวด  ยังมันอยู่เลย  มีอีกหรือเปล่า
  • .........
  • เขียนต่ออีกน่า น่านะ

 

Pสวัสดีครับ พี่ หมอเจ๊ คนสวย แซ่เฮ

แหะ แหะ พี่หมอครับ จริง ๆ สัญญาไว้ว่าจะเขียนทั้งหมด ๕ บันทึก บันทึกสุดท้ายจะเป็นเรื่องบทเรียนของตัวเองในแง่การจัดการความรู้ครับ
เป็นเพราะเวลามันเลยมาค่อนข้างไกล อารมณ์ บรรยากาศ ซีดจางลง
ไม่รู้บันทึกชิ้นสุดท้ายจะทำให้คนอ่านไป ซดน้ำ (เพราะฝืดคอ) ไปหรือเปล่า
ขอบคุณพี่หมอมาก ๆ เลยครับ

ผมขออนุญาตติดต่อผ่านหน้าบันทึกนี้นะครับ

  • ผมส่งรายชื่อให้กับกองทันตฯ แล้ว ช่วยเช็ครายละเอียดที่อยู่ และอื่นๆด้วยครับ
  • สำหรับการ BAR (KM ของ ทันตแพทย์) หากมีประเด็นไหนที่จะเพิ่มเติมเชิญได้เลยนะครับ

 

 

P เอก - จตุพร วิศิษฏ์โชติอังกูร ครับ

ข้อมูลเรื่องที่ติดต่อถูกต้องตามนั้นครับ

ประเด็น BAR ขอผมคิดต่ออีกหน่อยนะครับ พรุ่งนี้จะส่งเมล์ความคิดเห็นให้ครับ

สรุปงานเสวนา ๙ วิธีฟื้นฟูชาติ ที่ผ่านมาครับ

http://gotoknow.org/blog/plays-learns/307280

สวัสดีคะ กำลังจะทำวิจัยที่ต้องรวบรวมองค์ความรู้

ต้องจัดเวทีชาวบ้าน แบบนี้ต้องอาศัยการแลกเปลี่ยนเรียนรู้

จากบันทึกนี้บ่อยแล้วคะ จะเอาไปประยุกต์ใช้กับงานตัวเองด้วยคะ

เยี่ยมที่สุดเลยคะ

สวัสดีค่ะช่วงนี้งานเข้าจึงห่างไปค่ะ..แต่ก็ตามติดอ่านทุกบันทึก..เพื่อความรู้ต่อยอดค่ะ

 

P สวัสดีครับ ท่าน Man In Flame

สรุปงานเสวนา ๙ วิธีฟื้นฟูชาติ ที่ผ่านมาครับ
http://gotoknow.org/blog/plays-learns/307280

เข้าไปเยี่ยมชมมาแล้วครับ
ขอบคุณมากครับ

..............................................................

 

P สวัสดีครับ คุณ กรรณิการ์ วิศิษฏ์โชติอังกูร

สวัสดีคะ กำลังจะทำวิจัยที่ต้องรวบรวมองค์ความรู้
ต้องจัดเวทีชาวบ้าน แบบนี้ต้องอาศัยการแลกเปลี่ยนเรียนรู้
จากบันทึกนี้บ่อยแล้วคะ จะเอาไปประยุกต์ใช้กับงานตัวเองด้วยคะ
เยี่ยมที่สุดเลยคะ

ขอบคุณที่แวะมาเยี่ยมครับ
ผมรู้จักคุณกรรณิการ์ จากเอกแล้วครับ
วันนั้นเราคุยถึงนิดหน่อยครับ

.......................................................

 

P สวัสดีเจ้า คุณครู rinda

สวัสดีค่ะช่วงนี้งานเข้าจึงห่างไปค่ะ..แต่ก็ตามติดอ่านทุกบันทึก..เพื่อความรู้ต่อยอดค่ะ

ยินดีเจ้า...

 

พบปัญหาการใช้งานกรุณาแจ้ง LINE ID @gotoknow
ขอแนะนำ ClassStart
ระบบจัดการการเรียนการสอนผ่านอินเทอร์เน็ต
ทั้งเว็บทั้งแอปใช้งานฟรี