ผญา คือ ปรัชญา

                      ๏ ข่อหนึ่งนั้นฝันว่าอุสุภา

เห็นหมู่งัวบักเทิกสีแดงๆแล่นมาสุดส่าว

   เสียงคำรามฮ้องดังมาคือฟ้าแล่ง

แล่นมาคนละด้านทะยานเข่าใส่กัน

ฟ้ามืดคื้มดินไงเป็นผงสักกะโยงกะยางปกขูดแก่วดินควนกุ้   

คือสิชนกันแท้บ่อผันแปรเป็นอื่น

                                        ๏ ข่อที่สองนั้นฝันเห็นหมู่มวลรุกขา

เป็นดอกผลผลาตั้งแต่เยาว์ยังน้อย

กกบ่อทันฝังแน่นสังจีจูมดอก

ฮากบ่อทันยั่งพื้นสังมาปิ้นป่งใบ

ข่อนี้ได้คือหมู่สตรีม

                          ๏ ข่อที่สามฝันเห็นงัวแม่ง้องขอกินนมนำลูก

เอาหัวมุดเข้าท้องงัวน้อยเกิดเมื่อวาน

มันก็ทะยานโตนเต้นเบ็ดหนีจากพ่อแม่

ส่วนว่างัวแม่ง้องทะยานเต้นแล่นนำ

เป็นอัศจรรย์แท้บ่อเคยเห็นตั้งแต่เก่า

                         ๏ ข่อที่สี่ฝันเห็นอาชาไนยม้าโตเดียวสองปาก

ฝ่ายดากทางก้นขี่มีแท้ป่องเดียว

ปากหนึ่งเคี้ยวปากหนึ่งชอนสับ

ปากหนึ่งกินทั้งงับบ่ออิ่มเต็มเล็มเกลี้ยง

เพิ่นเผดียงหัวข้ออุปไมยให้ผู้เพิ่นได้เป็นใหญ่

ในสมัยข่างหน้าพุ้นบ่อมีตั้งอยู่เที่ยงธรรม

                                     ๏ ข่อที่ห้าองค์พระบาทแจ่มเจ้าเนาว์แท่นบัลลังค์

ฟังเสียงดนตรีขับกล่อมระบำรำฟ้อน

ท้าวก็นอนคืนฝั้นฝันเห็นประหลาดต่าง

ฝันเห็นงัวบักด่างตั้งแต่ยังน้อยๆเขาห่างใส่ไถ

แนวงัวบ่อเคยใส่ไถกะบ่อทันเป็น

มันก็พาไถเข็ญแล่นไปตำตอไม้

ไถก็หักทั้งง้อนกะดอนเลยก้นขี่ทั่ง

ลงได้นั่งย่องย่อตอไม้ทั่งขา

 

                         ๏ ข่อที่หกเห็นโถถาดเกี้ยงเป็นแผ่นทองแดง

ออกเป็นแสงแววๆแผ่นทองแกมแก้ว

ฝันเห็นแนวหมาเฮี้ยนเรียงกันขึ้นไปนั่ง

องค์พระฟังคักแล้วกะเลยแง้มหน่ายหัว

ความฝันนี้ได้แก่ฝูงบาปใบ้เป็นใหญ่ในกรุง

ฝูงคณาแนวขุนสิต่ำลงเป็นน้อย

                       ๏ ข่อเจ็ดพระกะฝันพ้อชายหนึ่งแข็งแรง

พอตะวันแดงๆค่ำลงแลงค้อย

มันกะงอยชานฝั่นหนังริ้วเฮ็ดเชือกข่าว

พอได้ยาวแล้วโค้งลงไว้ตะลางเฮือน

ทางส่วนหนึ่งอยู่พุ้นหมาผัดแลนมากัด

พ่อใหญ่แม่ใหญ่เอ๊ย๏

                               ๏ ข่อที่แปดฝันเห็นเมฆตั้งเค้าเป็นโงนฝนริน

คนกะเอาไหหินต่งแลดูน้ำ

ตามเดิมนั้นไหน้อยสิเต็มก่อนไหใหญ่

คาวนี้เกิดเป็นไปบาดว่าไหใหญ่ล้นไหน้อยผัดบ่เต็ม

สุดที่เลือกแล้วเล่มมีเต็มท้องทางคด

พระก็ทงๆทดสั่นมาจาต้าน

กาลจักมาภายหน่าฝูงเสนาชั้นอามาตย์ผู่ใหญ่

                        ๏ ข่อที่เก้านั้นองค์พระบาททอนท้าวช่างประหลาดความฝัน

อัศจรรย์ในใจจั่งใด๋บ่อเคยพ้อ

ขอพระทรงธรรมเจ้าสรญาณตรัสส่องแน่ถ้อน

ฝันว่าหนองบวกกลางขุ่นขอกใส

มีทั้งมวลดอกไม้เดียรดาษของหอม

ชอมเบิ่งวังเวินหลวงเคิ่งกลางจนขุ่น

ความฝันนี้ได้แก่ฝูงขุนข้าเสนาชั้นผู่ใหญ่

ใจบ่อใสหลอกเลี้ยวเที่ยวส่อแต่ไพร่เมือง

                                    ๏ ข้อสิบองค์พระบาทแจ่มเจ้าฝันประหลาดเหลือหลาย

ฝันเห็นฝูงคนชายก่อไฟหุงข้าว

พอเมื่อเตาไฟฮ้อนฟืนทอนเฮืองฮุง

หม้อข้าวหุงเดือดกุ้มสุมเข่าใส่เตา

บาดว่าเหลียวเบิ่งข้าวลางบ่อนบ่อทันสุก

ลางบ่อนแปวไฟลุกจี่ลนดำปี้

 

                                                             ๏  ข่อที่สิบเอ็ดนั่นพระกะฝันเห็นท่อนไม้แก้วแก่นจันทร์แดง

                                    ของมีราคาแพงค่าสูงแสนตื้อ

                                    เขากะเอาไปซื้อขายกินแลกไก่

                                    เอาจันทร์แดงยัดไว้กะเซอกะซ่าน้อย ๆแขนห้อยเทียวขาย

                                    อัยนนี้แหล้วเพิ่นว่าภายหน้าพุ้นใกล้ข่อนศาสนาพุทธ

                                                   มนุษย์มีโลภามืดมัวเมากลุ้ม

                                    ชุมผู้ถือศีลสร้างเป็นจัวเจ้าหัวบ่าว

                                    เห็นผู้สาวแล้วเอิ้นเชิญเว้าดั่งสหาย

                                    ออกจากหั่นสงฆ์สิเป็นผู้ฮ้ายขายศาสนาพุทธ

                                                                 ๏  ข่อสิบสองนั่นพระยาใหญ่ปัสเสน

                                    ช่างฝันเห็นนิมิตเมื่อนอนตอนเช้า

                                    ฝันเห็นหมากนั้าเต้าหล่นจมลงสมุทรใหญ่

                                    เลยบ่อใหลล่องขึ้นจมพื้นหลดบ่อฟู

                                                         ๏ ข่อสิบสามอีกข่อหนึ่งนั้นฝันว่าหินอยู่น้ำก้อนใหญ่มันฟู

                                    เบิ่งมันฟูในของลองลงในน้ำ

                                    ลองลงไปใต้อุปไมยสองข่อสมกันเป็นข่อหนึ่ง

                                    หมากน้ำเต้าของมันฟูผัดเล่าจมลงน้ำ

บาดว่าหินใหญ่ฟ้งลอยน้ำดั่งสะโน

                     ๏ ข่อที่สิบสี่ข่อหนึ่งนั้นฝันว่าเอี่ยนอยู่น้ำแหนงหน่ายวังตม

หนีไปชมภูผาป่าดอนนอนลี้

เสียงชะนีมันไห่แขนยอยไฮแขนจ่อง

อีกอย่างหนึ่งฝันว่าคองบวกน้ำแหนงหน่ายวังตม

ฝันเห็นงูเห่าก้มลงขาบคณากบ

จงอางยอคอนบเขียดจะนานำไหว้

ฝูงหมู่ทำธารฮ้ายขอเป็นสหายเสี่ยว

 

                        ๏ ข่อที่สิบห้าฝันว่าหงษ์เข่ากลั้วนอนฮ่วมฮังกา

ศาสนาโคดมล่วงไปภายช้อย

อันว่าฝูงสาวน้อยสกุนังแนวหน่อ

สิได้ก้มหน่าหม่อมงอนง้อต่อผู่ชาย

ในคาวนั้นจักมีโจรผู่ฮ้ายยาดหม่อมชิงนาง

สาวสนมในปางสิแล่นนำชายชู้

เหมือนดั่งงูเขียวไห้อยากนอนคอนช้อนไก่

โอ๊ยชอมไปหลายหากสิพ้อจอนั้นต่อกุนว่าสั้น

                   ๏ ข่อที่สิบหกฝันว่าเสือโคร่งข่นเข่าคัวคณาสัตว์

ฝูงหมู่กวางฟานลัดแล่นชนโตนค้าย

กาลสิมาภายหน่าคนพวกมหาราชาทางประเทศใหญ่ๆ

สิมาได้ย่อนย่อนำก้นไพร่พล

แอกสิได้พาดก้นหนีจากคอควาย

คือดังกวยตาแหลวสิห่างมอนลืมหม้อน

คงนครไถไว้บ่อมีใจลวบล่าย

พระเจ้าทายบอกไว้ในพื้นศาสนา