แนะนำผู้สนใจติดตามชมรายการ One World โลกใบเดียวกัน ตอน กิจกรรมบำบัดความล้ากับ Snozelen ช่องทีวีไทย วันที่ 18 และ 25 ก.ย. นี้ เวลา 15.30 น.

ผมนัดพบกรณีศึกษาซึ่งเคยถูกวินิจฉัยเป็นโรคซึมเศร้า...ได้ลองพยายามจัด Self-management  6 สัปดาห์ละ 1 ชม. แต่เมื่อประเมินผลซ้ำพบว่า กรณีศึกษาคิดทบทวนและวางแผนกิจกรรมเพื่อเพิ่มความมั่นใจได้ไม่เกิน 30% ในการทำงานที่สมดุลกับการใช้เวลาว่าง โดยเบี่ยงเบนความรู้สึกย้ำคิดย้ำทำการจัดการสภาวะโรคซึมเศร้า

กรณีศึกษาได้ตัดสินใจ "ลาพักร้อน" หลังจากที่ไม่มีความคิดนี้เลย และลองเปลี่ยนบรรยากาศในการทำกิจวัตรประจำวัน เช่น ตื่นนอนมาในห้องนอนที่อยู่ติดกับทะเล มีโอกาสทบทวนความสุขของตนเอง จากนั้นผมแนะนำให้กรณีศึกษาค้นหา "กิจกรรมที่มีคุณค่าและความหมายต่อการจัดการความคิดของตนเอง" มาให้ครบ 10 กิจกรรมและนัดมาเล่าสู่กันฟังว่า หลังจากคิดและทำกิจกรรมด้วยใจแล้ว...เกิดการรับรู้และตระหนักถึงการจัดการตนเองได้อย่างไร...

กรณีศึกษา: ผมไม่สามารถคิดกิจกรรมได้...ยังคงนอนไม่หลับแม้ว่าจะไปทะเล...ไม่มีโอกาสได้อยู่กับตนเอง...ไม่ได้ทำกิจกรรมที่เคยวางแผนว่าจะทำให้ผ่อนคลาย...เปลี่ยนตัวยากับคุณหมอท่านเดิม เพราะคุณหมอท่านใหม่ไม่ค่อยแนะนำมากนัก...คุณหมอท่านเดิมเพิ่มขนาดยาและแนะนำว่าป้องกันโรค Bipolar เลยไม่แน่ใจว่ายังซึมเศร้าอยู่หรือไม่อย่างไร...คุณหมอท่านนี้คิดว่า จะไม่ทำจิตบำบัดให้ถ้าผมยังควบคุมตนเองไม่ได้ คอยพึงพิงผู้อื่นให้เกิดกำลังใจหรือเป็นที่ปรึกษาทางอารมณ์

ดร.ป๊อป: ผมเคยแนะนำให้คุณเช็คตัวเองผ่านแบบสอบถามโรคซึมเศร้าและพบว่า "ไม่มีอาการของโรคนี้แล้ว" ขอให้ค่อยๆ ทบทวนว่า ณ ปัจจุบัน คุณกำลังเกิดสภาวะใดที่คิดว่า "ยังควบคุมตนเองไม่ได้"

กรณีศึกษา: คิดว่าตนเองคิดกังวลมากขึ้น นอนไม่หลับ และบางครั้งก็ร้องไห้ออกมาเวลาอยู่ครเดียว อยากมีเพื่อนคอยฟังและให้กำลังใจตนเอง สับสนว่าจะทำงานได้อย่างไร

ดร.ป๊อป: ผมจะลองเพิ่มเทคนิคทางกิจกรรมบำบัดจิตสังคมร่วมกับ Meta-Cognitive Training & Motivational Interview คือ การฝึกคุณคิดทบทวนจากกิจกรรมที่ต้องวิเคราะห์และเชื่อมโยงกับทักษะการทำกิจกรรมการดำเนินชีวิตอย่างเป็นระบบ และคิดทบทวนย้อนกลับว่า "คุณรับรู้ด้านบวกและด้านลบอย่างไรในการนำไปพัฒนาความรู้ความเข้าใจในการจัดการความล้าทางความคิด (เช่น คิดหลายเรื่องเชิงลบ) ซึ่งส่งผลต่อความล้าทางจิต (เช่น สับสน วิตกกังวล) และความล้าทางกาย (เช่น นอนไม่หลับ หรือ หลับไม่ลึก หรือ ไม่อยากไปทำงาน) หากยังคงมีความล้าทั้งหมดนี้ก็จะเพิ่มระดับความวิตกกังวลสะสมถึงความเครียดที่จัดการไม่ได้ ทำให้บางครั้งควบคุมอารมณ์เชิงบวกลบไม่ได้ อาจตามมาด้วยอาการทางจิตต่างๆ จนแปรปรวนหรือซึมเศร้าได้อีกครั้ง...เมื่อฟังเช่นนี้คิดและเข้าใจว่าอย่างไร 

กรณีศึกษา: เข้าใจว่าตนเองไม่ป่วย แต่ยังกังวลอยู่เรื่อยๆ จะทำอย่างไรดี

ดร.ป๊อป: ลองทบทวนและเล่าถึง วิธีการจัดการความล้าทางความคิดที่ผ่านมาว่าทำอย่างไร หรือคิดว่าอยากทำอะไรที่ตนเองมีความผ่อนคลาย สบาย และมีความสุข

กรณีศึกษา ค่อยๆ เล่าว่าได้ลองทำหลายๆ อย่าง โดย ดร.ป๊อป พูดคุยอย่างเป็นกันเอง พร้อมแลกเปลี่ยนเรียนรู้ให้เขามั่นใจว่า คิดกิจกรรมได้ดีและมีเป้าหมายผ่อนคลาย...จะพบว่า กรณีศึกษาท่านนี้ได้ปิ้งแว๊ปคิดกิจกรรมด้วยใจได้มากกว่า 10 รูปแบบ และมีแรงบันดาลใจที่จะทำเพื่อพัฒนาความคิดและความสุขในการดำเนินชีวิตของตนได้อย่างดี

กิจกรรมข้างต้น เช่น ทานข้าวเย็นกับพ่อแม่ เขียนกระดานให้กำลังใจตนเอง ติดรูปสมัยเป็นนักเรียน-นักศึกษา เพื่อสะท้อนความสุขที่เคยมีประสบการณ์ ร้องเพลงคาราโอเกะ กล้าที่จะนำกิจกรรมที่ทำงาน เปลี่ยนสิ่งแวดล้อมในการพักผ่อน โทรคุยกับเพื่อนสนิท พับนก สวดมนต์ มนตราบำบัด ปลูกต้นไม้ เป็นต้น

ผมเลยเสนอแนะกรณีศึกษาให้นำกิจกรรมข้างต้นมาลองสังเคราะห์เชิงกิจกรรมบำบัด ได้แก่

  • เลือกกิจกรรม 1 รูปแบบมาทำด้วยความสุขใจ บันทึกว่าคิดจะทำเมื่อใด และรู้สึกเบื่อเมื่อใด แล้วจึงนำรายการกิจกรรมอื่นๆ มาเลือกทำต่อ ในกรณีเกิดความคิดวิตกกังวลจนอ่อนล้าหรือเครียดในช่วงเวลาใดๆ 
  • เลือกกิจกรรม 3 รูปแบบมาทำอย่างต่อเนื่องเป็น "วงจรคลายใจ" คิดสร้างสรรค์ว่าจะทำขั้นตอนใดๆ ตามลำดับของกิจกรรมที่หลากหลาย
  • พยายามเลือกดูภาพธรรมชาติ ไพ่รูปภาพ หรือสื่อสองมิติ ที่ทำให้เรามองสื่ออย่างลึกซึ้ง อยู่กับความคิดของตนเองอย่างค่อยเป็นค่อยไป สลับกับทำสมาธิหรือการผ่อนคลายกล้ามเนื้ออย่างเป็นลำดับตามลมหายใจ จากนั้นจินตนาการถึงรูป 2-4 รูปว่าสื่อสารอะไรกับเรา และเชื่อมโยงกับชีวิตที่มีคุณค่าได้อย่างไร ยกตัวอย่าง รูปไพ่ Queen กับ รูปไพ่ Jack ที่มีหัวบนล่าง เชื่อมโยงเรื่อง การให้กำลังใจจาก Queen สู้ Jack หากไม่มี Queen ตัว Jack เองก็มีสองใจ คือ คิดให้กำลังใจด้วยตนเองให้เหนือกว่าคิดท้อแท้ใจ
  • เนื่องจากการฟื้นฟูสมรรถภาพทางจิตสังคมของไทยยังไม่มีระบบกิจกรรมบำบัดที่ดี เช่น Daycare of Leisure Management เลยแนะนำให้กรณีศึกษาทบทวนตนเองก่อนนอนว่า วันนี้รู้สึกทำกิจกรรมอะไร อย่างไร ที่มีเป้าหมายพัฒนาคุณค่าและความสุขแก่ตนเอง