ธรรมอันเป็นที่ตั้งแห่งความไม่เสื่อม เป็นไปเพื่อความเจริญอย่างเดียว เพื่อให้เกิดคุณประโยชน์ และเกิดความสามัคคีในสังคม

วันนี้ขอนำคำสองคำที่ได้เรียนรู้จากการร่วมแลกเปลี่ยนเรียนรู้ ณ. รพ.แห่งหนึ่งใน จังหวัด ขอนแก่น ค่ะ หลายๆ ท่านอาจจะเคยได้ยินสองคำนี้มาบ้างนะคะ แต่สำหรับพอลล่าแล้ว เพิ่งจะเคยได้ยินเป็นครั้งแรกเลยค่ะ ท่านผอ.รพ.นี้ท่านกล่าวว่า เราทำงานโดยอาศัยหลักของ

อปริหานิยธรรมเพื่อสร้างการมีส่วนร่วมและก่อให้เกิดการพัฒนาอย่างต่อเนื่องและยั่งยืน เพื่อความกระจ่าง เลยมาค้นหาความหมายของอปริหานิยธรรม เพื่อเรียนรู้และเชื่อมต่อแนวคิดของการพัฒนาของรพ.แห่งนี้ค่ะ

อปริหานิยธรรม คือ ธรรมอันเป็นที่ตั้งแห่งความไม่เสื่อม เป็นไปเพื่อความเจริญอย่างเดียว เพื่อให้เกิดคุณประโยชน์ และเกิดความสามัคคีในสังคม  จะมีแต่ความเจริญ มีความสามัคคี เป็นปึกแผ่นแน่นหนา

อปริหานิยธรรม 7 ประการ ประกอบด้วย

1.หมั่นประชุมกันเป็นประจำ เพราะการประชุมกันบ่อยๆ เป็นการระดมมันสมอง รวมความสามารถที่ทุกคนมี นำมาแก้ไขปรับปรุงข้อบกพร่อง ส่งเสริมพัฒนาหมู่คณะให้มีความเจริญในด้านต่างๆ

2.พร้อมเพรียงกันประชุม พร้อมเพรียงกันเลิกประชุม และพร้อมเพรียงกันปฏิบัติกิจของหมู่คณะ มีความรับผิดชอบร่วมกัน ดำเนินไปอย่างพร้อมเพรียง และเมื่อถึงตอนทำงานก็ต้องทำงานของส่วนรวมให้ดี

3.ปฏิบัติตามกฎข้อบังคับ ทุกคนที่เป็นสมาชิกของสังคมจะต้องถือระเบียบข้อบังคับเพื่อปฏิบัติอย่างเสมอภาคกัน และเป็นเหตุส่งเสริมให้การปกครองการบริหารเกิดผลดี มีประสิทธิภาพ

4.เคารพนับถือผู้ใหญ่ เชื่อฟังคำสอนของท่าน ความเป็นผู้ใหญ่กับความเป็นผู้น้อยเป็นสิ่งที่เกี่ยวข้องสัมพันธ์กันอย่างแยกไม่ออก เพราะการปกครอง การบริหารจำเป็นต้องมีผู้นำและผู้ตาม หน้าที่ปกครอง หน้าที่สั่งการ เป็นต้น เป็นเรื่องที่ผู้ใหญ่หรือผู้นำจำต้องปฏิบัติ

5.ไม่ลุแก่อำนาจความอยาก ความเห็นแก่ตัว ถ้าใครปฏิบัติได้ดังนี้ย่อมทำให้สังคมมีระเบียบวินัยดีขึ้น สามารถดำรงรักษาสิ่งที่มีคุณค่าของสังคมไว้ได้ยั่งยืน จะไม่ก่อให้เกิดความสูญเสียด้านเศรษฐกิจ และการปกครอง เป็นต้น

6.รักสันติภาพ ขัดเกลาจิตใจอยู่เสมอ

7. ให้การอารักขาพระภิกษุสงฆ์หรือผู้ทรงศีล เป็นการจัดการให้ความอารักขา บำรุง คุ้มครอง อันชอบธรรม แก่บรรพชิต ผู้ทรงศีลทรงธรรมบริสุทธิ์ ซึ่งเป็นหลักใจและเป็นตัวอย่างทางศีลธรรมของประชาชน เต็มใจต้อนรับและหวังให้ท่านอยู่โดยผาสุก

สิ่งที่สะท้อนแนวคิดนี้ ส่อเค้ามาตั้งแต่การนำองค์กรของผู้นำองค์กรแห่งนี้ ที่ท่านได้นำแนวคิดนี้มาใช้ ท่านนำเสนอแนวคิดนี้ในการ opening การเยี่ยมของเรา ซึ่งแสดงว่าท่านได้ใช้ธรรมะนี้อยู่เสมอ การนำของท่านที่ผู้นำสูงสุด มีความยุติธรรม และสร้างคุณค่า ให้อำนาจตัดสินใจแก่บุคลากรทุกระดับโอกาสให้แสดงความคิดเห็นในเวทีต่างๆ ให้ทำในสิ่งที่รัก ทำให้มีความสุข เปิดโอกาสให้เลือกงานที่ชอบ ทำให้เกิดความรักสามัคคีในองค์กร มีวัฒนธรรมองค์กรที่สร้างความผูกพันต่อบุคลากรในองค์กร เช่น ทุกคนยกมือไหว้ทักทายทุกเช้า  การเคารพในผู้อาวุโส การประชุมประจำเดือน และมีเวทียกย่องชมเชยในการทำความดี มีนโยบายสร้างจิตสำนึกให้รักองค์กร เป็นโรงพยาบาลวิถีพุทธ รพ.ต้นแบบศีลห้า และการบริการด้วยหัวใจความเป็นมนุษย์  นอกจากการพัฒนาในบุคลากรซึ่งก่อให้เกิดการพัฒนาการดูแลผู้ป่วย ในโรคที่สำคัญ โรคที่เป็นความเสี่ยงสูง อย่างครอบคลุมและพยายามตอบสนองความต้องการของประชาชน นำความต้องการของประชาชนมาจัดบริการ โดยการเพิ่มศักยภาพการให้บริการของรพ.ในด้านต่างๆ เช่นการมีแพทย์เฉพาะทาง การขยายเวลาการให้บริการในคลินิกต่างๆ เป็นต้น

นอกจากนี้ ในการทำงานกับชุมชน โรงพยาบาลแห่งนี้ได้มีแนวคิดพัฒนาสุขภาพชุมชน กำหนดให้มีพยาบาลชุมชนในแต่ละหมู่บ้าน มีการอบรมพยาบาลชุมชนอย่างต่อเนื่อง  มีการจัดพยาบาลชุมชนพี่เลี้ยงเน้นการมีส่วนร่วมในชุมชนมาตั้งแต่ ปีพ.ศ. 2540 โดยใช้แนวคิดอปริหานิยธรรมนี้ ซึ่งเน้นการร่วมคิดร่วมทำงานกับองค์กรและเครือข่ายต่างๆในชุมชน ด้วยการประชุมปรึกษาหารือและแลกเปลี่ยนเรียนรู้ร่วมกันทุกเดือนอย่างสม่ำเสมอตลอดมาถึงปัจจุบัน  มีการร่วมกลุ่มเจ้าหน้าที่ที่ทำงานเชิงรุกร่วมกับชุมชน จัดตั้งเป็นคณะกรรมการชุมชน เรียกว่ากลุ่ม 25 น. ร่วมประชุมแลกเปลี่ยนเรียนรู้เพื่อวางแผนการทำงานสุขภาพชุมชนร่วมกับชุมชน เกิดโครงการและเครือข่ายต่างๆ โดยมีพยาบาลชุมชนประจำหมู่บ้านหรือทำงานร่วมกับเจ้าหน้าที่สถานีอนามัย ผู้นำชุมชน อสม. จนเกิดเครือข่ายการทำงานร่วมกับชุมชนต่างๆ ได้แก่

          มูลนิธิ.....พัฒนาคุณภาพชีวิต ซึ่งประกอบด้วยตัวแทนชุมชนในอำเภอ ร่วมปรึกษาหารือเพื่อพัฒนาบริการของโรงพยาบาลให้ตรงตามความต้องการของประชาชน เช่น การจัดหาแพทย์เฉพาะทางมาตรวจรักษาและผ่าตัดทีรพ.โดยใช้งบประมาณของมูลนิธิ

          กลุ่มเพื่อน..... ทำงานเรื่องโรคเอดส์ ร่วมกับผู้ติดเชื้อเอดส์และครอบครัว

          เกิดเครือข่ายสังฆประชาพัฒนาชุมชน ซึ่งประกอบด้วยคณะสงฆ์อำเภอ สำนักงานเขตพื้นที่การศึกษาเขต 4 ขอนแก่น สภาวัฒนธรรมอำเภอและตัวแทนชุมชนอื่นๆ แลกเปลี่ยนเรียนรู้ด้านวัฒนธรรมและปัญหาสังคม เช่น โครงการวัดปลอดสุรา จนสามารถผลักดันกฎหมายห้ามขายและดื่มสุราในวัด

          ร่วมกับองค์กรปกครองส่วนท้องถิ่นพัฒนาโครงการพยาบาลชุมชนเพื่อชุมชนของชุมชนโดยชุมชน

        เกิดเครือข่ายแนวร่วมยุติความรุนแรงเด็กและสตรี  เกิดศูนย์พึ่งได้แห่งแรกในระดับอำเภอต่อมาขยายเครือข่ายสู่ระดับจังหวัด

          เกิดประชาคมรักษ์ลุ่มน้ำ ประกอบด้วยคณะสงฆ์ องค์กรภาครัฐ บริษัทเอกชนและประชาชน เพื่ออนุรักษ์สิ่งแวดล้อม (ดิน น้ำ ป่า) ในพื้นที่อำเภอ เป็นต้น

          พอลล่ายังมีโอกาสได้ไปเรียนรู้ที่ชุมชน ตำบลสะอาด ซึ่งเป็นชุมชนเข้มแข็ง มีแกนนำในด้านต่างๆ ที่มาจากการเข้าไปมีส่วนร่วมของรพ.ทำให้เกิดความเข้มแข็งและทิศทางที่ชัดเจนขึ้น โดยมีแนวคิดของเศรษฐกิจพอเพียงมาใช้ พัฒนาจากปัญหาของชุมชน เช่นจากที่เคยใช้ยาฆ่าแมลงสูง ทำเกษตรไม่สำเร็จ ยากจน ประชาชนมีระดับของสารเคมีในเลือดสูงมาก รพ.จึงนำข้อมูลมาสู่ชุมชน เกิดการลดการใช้สารเคมีในการทำเกษตร ปลูกผักสวนครัวปลอดสารพิษ นำไปขายในรพ.สร้างรายได้ให้กลุ่ม ประธานกลุ่มเศรษฐกิจพอเพียง เป็นมะเร็งลำไส้ใหญ่ ปัจจุบันแข็งแรงดี สามารถปลูกผัก และพืชได้ นอกจากนี้ยังมีแกนนำผูสูงอายุ กลุ่มสมุนไพร แกนนำเยาวชน กลุ่มผู้ป่วยเบาหวาน กลุ่มสวัสดิการ การออมทรัพย์ ในกลุ่มมีการประชุมพบปะกันเสมอ รพ.มีส่วนในการสนับสนุน องค์ความรู้ เช่นอบรม วปอ. แนะนำพันธุ์พืช และชื่นชมให้กำลังใจแกนนำและชุมชน เพื่อให้เกิดความเข้มแข็งอย่างต่อเนื่อง พบว่าผู้ป่วยเบาหวานสามารถดูแลตนเองได้ รู้จักวิธีการคุมอาหาร การออกกำลังกาย

พี่พยาบาลชุมชนที่รับผิดชอบ บอกกับเราว่า ชุมชนที่นี่ เราทำงานกับแบบ “อุ้มลุ่ม” คือร่วมด้วยช่วยกัน ทำไปด้วยกันนั่นเองค่ะ อย่างเช่นวันนี้ทุกคนมารวมตัวกันทำอาหาร แสดงผลงานของชุมชน ผลิตภัณฑ์ต่างๆ  และร่วมบอกเล่าการทำงานของตนเองอย่างมีความสุขค่ะ และนี่คือ สุขภาวะของพวกเขาค่ะ