ตอนที่ ๑

          ย้ำอีกทีว่า ความคิดเห็นที่จะเสนอต่อไปนี้จะถูกต้องหรือไม่ต้องมีการพิสูจน์    เวลาจะตัดสิน  

          กกอ. อยากจะอนุมัติ โครงการจัดตั้งศูนย์ความเป็นเลิศทางวิชาการด้านความหลากหลายทางชีวภาพ อย่างยิ่ง   ผมเองก็สนับสนุนเต็มที่ ที่จะให้มีเงินสนับสนุนการวิจัยความหลากหลายทางชีวภาพในมหาวิทยาลัย

          แต่ผมไม่เห็นด้วยกับรูปแบบการจัดการโครงการตามที่เสนอ   เพราะใช้รูปแบบของศูนย์ความเป็นเลิศฯที่มีอยู่แล้วซึ่งเราเห็นแล้วว่า จะนำไปสู่สภาพการแบ่งเค้ก   ไม่มีการจัดการให้เกิดคุณภาพการวิจัยเข้มข้น   คือให้ทรัพยากรแบบให้ง่าย ขาดกระบวนการประกันคุณภาพที่เข้มข้น คือ peer review    แต่ใช้คณะกรรมการโครงการที่มาจากแต่ละมหาวิทยาลัยสมาชิกของศูนย์เป็นส่วนใหญ่    ซึ่งจะเข้ามาปกป้องผลประโยชน์ของสถาบันหรือแบ่งปันผลประโยชน์ ไม่ได้มี steering ทางวิชาการอย่างเข้มข้น แบบยึดวิชาการเป็นหลัก    ไม่ใช่การกำกับแบบการเมือง

          โครงการ BRT มีระบบบริหารแบบเน้นความเข้มข้นทางวิชาการ และมีระบบกำกับดูแลแบบเข้มข้นวิชาการ    จึงสร้างความรุ่งเรืองทางวิชาการด้านชีววิทยาและความหลากหลายทางชีวภาพในลักษณะ ได้ผลงานคุณภาพในราคาการลงทุนต่ำ    มีการจัดการกระตุ้นความคึกคัดทางวิชาการทั่วประเทศ เป็นเครือข่ายเปิดแบบ inclusive   จึงมีความสำเร็จสูงมาก แต่ใช้งบประมาณน้อย

          ผมได้ชี้ให้ที่ประชุม กกอ. เห็นว่า    หากอนุมัติโครงการภายใต้การจัดการแบบนี้    จะมีผลในระยะยาวทำให้คุณภาพงานวิจัยด้านความหลากหลายทางชีวภาพด้อยลงไป    เป็นการใช้เงินจำนวนมาก (๔๐๐ ล้าน ในเวลา ๕ ปี) สร้างผลงานวิชาการที่คุณภาพเลวลงกว่าในปัจจุบัน    เพราะเป็นรูปแบบการจัดการที่ไม่มีกลไกตรวจสอบคุณภาพที่เข้มงวดเพียงพอ    วงการวิชาการความหลากหลายทางชีวภาพจะเข้าสู่สภาพย่อหย่อนด้านคุณภาพ   เข้าทำนองหวังดี เป้าหมายดี แต่อนุมัติรูปแบบการจัดการที่จะนำไปสู่ความด้อยคุณภาพทางวิชาการ

          รูปแบบการบริหารศูนย์ฯ ที่เสนอมาเป็นแนว exclusive member    เป็นเครือข่าย แต่มีลักษณะเครือข่ายแบบปิด (exclusive network)    ต่างจากที่โครงการ BRT ใช้อย่างได้ผล ที่ใช้เครือข่ายแบบเปิด (inclusive network)   เน้นโอกาสเข้าถึงที่ผลงานหรือข้อเสนอโครงการที่มีคุณภาพ    ไม่ใช่ว่ามหาวิทยาลัยใดเข้ามาเป็นสมาชิกศูนย์แล้วก็สามารถอุ้มชูคน/โครงการที่ด้อยคุณภาพให้เข้าถึงงบประมาณได้    นี่คือจุดอ่อนของโครงการศูนย์ความเป็นเลิศฯ ทั้งหมดของ สบว./สกอ.

          ที่จริงกรรมการ กกอ. หลายท่านเสนอให้อนุมัติโครงการนี้    แต่ผมไม่ยอม เพราะถ้าอนุมัติเท่ากับยอมให้ใช้วิธีจัดการโครงการที่ผิด   และเท่ากับส่งสัญญาณไปยังโครงการศูนย์ความเป็นเลิศฯ อีก ๙ ศูนย์ที่อยู่ระหว่างเตรียมการประเมิน    ว่า กกอ. ยอมรับรูปแบบการจัดการของศูนย์แบบเดิม

          ผมคิดว่า ในการประเมินศูนย์ฯ ที่มีอยู่แล้ว ๙ ศูนย์นั้น   ควรประเมินรูปแบบการจัดการด้วย   ว่าควรปรับปรุงหรือเปลี่ยนแปลงอย่างไร 

          การสนับสนุนการวิจัยความหลากหลายทางชีวภาพในประเทศไทย มีประวัติของความสำเร็จของโครงการ BRT ในช่วง ๑๕ ปี   ต้องเอาความรู้ในการจัดการ BRT มาต่อยอดใช้ในโครงการใหม่ ด้วย    ไม่ใช่ยอมใช้วิธีจัดการของโครงการศูนย์ความเป็นเลิศฯ ที่ยังไม่ใช้ความสำเร็จที่แท้จริงนัก

วิจารณ์ พานิช
๗ ส.ค. ๕๒
ที่สนามบินระหว่างรอขึ้นเครื่องไปประชุม UKM 15 ที่ มน.