รังสีมีอันตราย เลือกใช้ให้เหมาะสม เมื่อจำเป็น อย่างมีคุณค่า และใช้ปริมาณรังสีที่น้อยที่สุดเท่าที่ทำได้ เพื่อให้ได้ภาพที่มีคุณภาพเหมาะสำหรับการนำไปใช้ในการรักษา

สวัสดีครับ

วันนี้ขอนำเสนอภาพการฝึกปฏิบัติการของนักศึกษาแพทย์ที่มาเรียนรู้ ฝึกปฏิบัติการถ่ายภาพรังสีบางส่วนกับผม

วัตถุประสงค์ปฏิบัติการนี้ คือ

1.เพื่อให้นักศึกษาได้เห็นคุณสมบัติของการเรืองแสงจากอุปกรณ์รับภาพที่ได้รับจากรังสีเอกซ์

2.เพื่อให้นักศึกษาทราบแนวคิดการลดปริมาณรังสีที่ใช้ในการตรวจทางรังสีวินิจฉัย

สิ่งที่ปฏิบัติการในวันนี้ คือ การฉายรังสีเอกซ์ให้ตกกระทบอุปกรณ์รับภาพที่เครือบสารเรืองแสงต่างๆ(ที่วางบนเตียงเอกซเรย์ในภาพ) เพื่อแสดงให้นักศึกษาได้เห็นว่า คุณสมบัติอย่างหนึ่งของรังสีเอกซ์ คือ การกระตุ้นให้สารบางชนิดเกิดการเรืองแสงขึ้นได้ และสารต่างชนิดกันจะมีการเรืองแสงที่แสงสีที่แตกต่างกัน

รังสีเอกซ์สามารถทำให้เกิดการเรืองแสง (fluorescence) เมื่อฉายกระทบวัตถุบางอย่าง เช่น แบเรียมแพลติโนไซอะไนด์ (barium platinocyanide) แคลเซียมทังสเตต (calciumtungstate) หรือ ซิงค์ซัลไฟด์ (zine sulphide) เพราะพลังงานจากรังสีเอกซ์จะเปลี่ยนรูปไปอีกเป็นแสงสว่างธรรมดาที่มองเห็นได้ด้วยตาเปล่า คือ แสดงออกมาเป็น แสงสีเขียวและ แสงสีน้ำเงิน

นิยาม

fluorescence หมายถึง ปรากฏการณ์การเรืองแสง เมื่อแสงที่เปล่งออกมา จะหมดลงทันทีที่หยุดการกระตุ้น

phosphorescence หมายถึง ปรากฏการณ์การสารเรืองแสงบางชนิด ที่ยังเปล่งแสงออกมาได้ชั่วระยะเวลาหนึ่ง เมื่อหยุดการกระตุ้นแล้ว 

Luminescence เป็นคำรวมที่ใช้เรียกปรากฏการณ์ในการเปล่งแสงทั้งสองแบบ

โดยพบว่า แสงสีเขียวที่ออกมาจากอุปกรณ์รับภาพไปนั้น สามารถทำปฏิกิริยากับฟิล์มเอกซเรย์ได้ไวมากกว่า แสงสีน้ำเงิน  ด้วยเหตุผลนี้อุปกรณ์รับภาพแสงสีเขียว ทำให้ช่วยลดปริมาณรังสีที่ใช้ในการตรวจวินิจฉัยได้

แต่ แสงสีน้ำเงิน ก็มีข้อดีกว่าแสงสีเขียว คือ สามารถทำให้ภาพที่เกิดขึ้นมีรายละเอียดที่ดีกว่า แสงสีเขียว

ดังนั้นในการใช้งาน นักรังสีเทคนิคมักเลือกใช้ ใช้อุปกรณ์รับภาพที่เครือบด้วยสารที่ให้ แสงสีเขียว สำหรับถ่ายภาพอวัยวะผู้ป่วยที่มีขนาดขนาด คนอ้วน เพื่อช่วยลดปริมาณรังสีที่ผู้ป่วยจะได้รับ ให้น้อยลง ลดความเสี่ยงภัยจากรังสีที่ผู้รับบริการอาจได้รับ 

ส่วนอวัยวะที่มีขนาดเล็ก ภาพต้องการรายละเอียดสูง มักใช้อุปกรณ์รับภาพที่เครือบด้วยสารที่ให้ แสงสีน้ำเงิน

แต่สิ่งที่สำคัญที่สุด คือ การใช้รังสีเอกซ์ เพื่อการวินิจฉัยนั้น ต้องคำนึงถึงความเหมาะสม ใช้รังสีให้น้อยที่สุดเท่าที่จะทำได้ เพื่อให้ได้ภาพที่มีคุณภาพดี สามารถนำไปใช้ในการวินิจฉัยและรักษาโรคได้ รวมถึงการลดการถ่ายภาพรังสีที่ไม่จำเป็น ลดการถ่ายภาพรังสีซ้ำซ้อน

ปลอดภัย ถูกต้อง ถูกใจ ได้มาตรฐาน และมีคุณภาพ