แผนยุทธศาสตร์ในการพัฒนาการศึกษา

          การศึกษาเป็นเครื่องมือสำคัญที่จะพัฒนาคนให้มีคุณภาพแต่ในปัจจุบันสภาพการจัดการศึกษาพบว่ายังมีคุณภาพที่ต่ำ      ไม่สนองความต้องการของผู้เรียน  สังคมประเทศชาติและก้าวไม่ทันกระแสโลกาภิวัฒน์   กระทรวงศึกษาธิการจึงได้กำหนดนโยบายการปฏิรูปการศึกษา 4ด้าน ได้แก่การปฏิรูประบบบริหาร และการจัดการ      ปฏิรูปหลักสูตร กระบวนการเรียนการสอนและการพัฒนาวิชาชีพครูและบุคลากรทางการศึกษา โดยใช้ยุทธศาสตร์การกระจายอำนาจการมีส่วนร่วม การประกันคุณภาพ   การเน้นผู้เรียนเป็นศูนย์กลางและการใช้แผนยุทธศาสตร์เพื่อมุ่งเน้นสู่การศึกษาเป็นเลิศผู้เรียนมีคุณภาพการทำโรงเรียนให้มีคุณภาพทั้งปัจจัยนำเข้า   กระบวนการ และ ผลผลิตจะเป็นจุดเริ่มต้นของคุณภาพการศึกษา     อย่างไรก็ตามปัจจัยดังกล่าวโรงเรียนไม่ได้เป็นผู้กำหนดทั้งหมด         แต่ส่วนที่โรงเรียนสามารถกำหนดเองได้คือปัจจัยด้านกระบวนการเรียนการสอนและการบริหารและการจัดการ          ผู้บริหารโรงเรียนที่มีวิสัยทัศน์กว้างไกล   จะสามารถบริหารและจัดการการใช้ทรัพยากรที่มีอยู่ได้     และสามารถจัดทรัพยากรสนับสนุนการจัดกิจกรรมการเรียนการที่เน้นผู้เรียนเป็นศูนย์กลาง   ซึ่งเป็นยุทธศาสตร์สำคัญของการปฏิรูปได้อย่างมีประสิทธิภาพ การดำเนินการดังกล่าว        ผู้บริหารโรงเรียนจำเป็นต้องมีเครื่องมือที่จะนำมาใช้กำหนดทิศทางการปรับปรุงและพัฒนาการจัดการศึกษาให้บรรลุเป้าหมายได้  รวมทั้งการวางระบบและกำหนดกลไกการทำงานที่มีประสิทธิภาพ เครื่องมือดังกล่าวคือแผนยุทธศาสตร์นั่นเอง

             แผนยุทธศาสาตร์เป็นแผนเชิงรุกหรือบูรณาการกระบวนการต่างๆ      โดยเน้นวิธีการเฉพาะเพื่อให้บรรลุวัตถุประสงค์ของหน่วยงานเป็นแผนที่เกิดจากการมีส่วนร่วมของผู้มีส่วนเกี่ยวข้อง   เป็นเครื่องมือสำคัญของผู้บริหารหรือหน่วยงานเพื่อใช้ในการบริหารและจัดการตามภารกิจของหน่วยงานได้อย่างมีประสิทธิภาพ  ถ้าเป็นโรงเรียนมักจะเรียกว่าแผนปรับปรุงโรงเรียน

การวางแผนยุทธศาสตร์เป็นเครื่องมือในการบริหารโรงเรียน 

            การการวางแผนเป็นจุดเริ่มต้นของการบริหารคุณภาพ   การจัดทำแผนต้องรวบรวมข้อมูลให้ได้มากที่สุด และเป็นจริงที่สุดเพื่อนำมาใช้เป็นข้อมูลในการทำแผนเริ่มยุทธศาสตร์         เริ่มต้นจากการวิเคราะห์สถานภาพปัจจุบัน และศักยภาพของหน่วยงานกำหนดภาพอนาคต เป้าหมายและวิธีการที่จะบรรลุวัตถุประสงค์  โดยเน้นความพึงพอใจของผู้รับบริการเป็นหลักและเน้นกระบวนการปรับปรุงอย่างต่อเนื่อง          

ขั้นตอนของการวางแผนยุทธศาสตร์

             แผนยุทธศาสตร์   มีขั้นตอนการวางแผนดังนี้

             1.ทบทวนภารกิจของโรงเรียน    เพื่อให้ทราบว่าโรงเรียนมีขอบข่ายงานและภาระหน้าที่อะไรบ้าง         และสามารถทราบว่ามีอะไรเป็นงานหลัก งานรอง และงานสนับสนุน     รวมทั้งได้ทราบผลการดำเนินงานที่ผ่านมา

2.วิเคราะห์สถานภาพปัจจุบัน  มีเทคนิคการวิเคราะห์หลายวิธีที่สำคัญ      เช่นการวิเคราะห์สภาพแวดล้อมของหน่วยงาน การวิเคราะห์ความคาดหวัง/ความต้องการของผู้มีส่วนเกี่ยวข้อง เป็นต้น

             การวิเคราะห์สภาพแวดล้อม      ประกอบด้วยการวิเคราะห์สภาพแวดล้อมภายใน คือ จุดแข็ง และจุดอ่อน  ซึ่งเป็นสภาพปัจจัยภายในหน่วยงาน ได้แก่ คน เงิน วัสดุ          อุปกรณ์ การจัดการ การจัดทรัพยากรและอื่น ๆ   การวิเคราะห์สภาพแวดล้อมภายนอก คือ         โอกาส ซึ่งเป็นสภาพภายนอกที่ทำให้โรงเรียนมีโอกาสพัฒนาให้ก้าวหน้าได้ อุปสรรค      เป็นสภาพภายนอกที่เหนี่ยวรั้งหรือกีดขวางการปรับปรุงและพัฒนาโรงเรียน เช่น     การเมือง เศรษฐกิจ เทคโนโลยี วัฒนธรรม ชุมชน และอื่น ๆ 

             การวิเคราะห์ความคาดหวัง/ความต้องการของผู้มีส่วนเกี่ยวข้อง เป็นลักษณะการวิเคราะห์ที่มุ่งเน้นให้ความสำคัญกับผู้ที่มีส่วนได้ส่วนเสียกับผลการจัดการศึกษาของโรงเรียน  เนื่องจากคุณภาพคือความพอใจของผู้รับบริการ          ดังนี้ความต้องการและความคาดหวังของผู้รับบริการจึงมีความสำคัญในการกำหนดทิศทางการปรับปรุงและพัฒนาโรงเรียน ผู้รับบริการหรือผู้มีส่วนเกี่ยวข้องมี 2 ประเภท ได้แก่

              1. ผู้รับบริการภายใน คือผู้บริหาร ครูและบุคลากรในโรงเรียน
              2. ผู้รับบริการภายนอก อันดับแรก คือผู้เรียน อันดับสองคือผู้ปกครอง/ชุมชน    หน่วยงานที่รับผู้จบการศึกษาเข้าทำงานหรือศึกษาต่อ และอันดับสาม คือ รัฐบาลประเทศชาติ/สังคม  

              3.กำหนดวิสัยทัศน์ ภารกิจ เป้าหมาย/ ตัวชี้วัด 

                    วิสัยทัศน์ หมายถึง การมองภาพอนาคตของผู้นำและสมาชิกในหน่วยงาน    และการกำหนดจุดหมายปลายทางที่ชัดเจน ท้าทาย มีพลังและมีวามเป็นไปได้     ทั้งนี้อยู่บนพื้นฐานของค่านิยมและความเชื่อขององค์ด้วย เป็นขั้นตอนที่สำคัญที่จะสะท้อนอนาคตของหน่วยงาน

                    ภารกิจ เป็นสิ่งที่จะทำให้การดำเนินงานของหน่วยงานบรรลุจุดหมายปลายทาง ตามที่กำหนดในวิสัยทัศน์ โดยกำหนดขอบข่ายงานและบทบาทหน้าที่ของผู้รับผิดชอบ

                    เป้าหมาย/ตัวชี้วัด         เป็นจุดหมายปลายทางที่หน่วยงานต้องการปรับปรุงและพัฒนาไปในอนาคตโดยมีตัวชี้วัดความสำเร็จที่สามารถวัดได้

               4.กำหนดกลยุทธ์สู่ความสำเร็จ     เป็นยุทธวิธีหรือวิธีการที่จะทำให้เกิดผลตามเป้าหมายและสอดคล้องกับวิสัยทัศน์และภารกิจที่กำหนดไว้

               5. จัดทำแผนปฏิบัติงานและโครงการ           เป็นการนำกลยุทธ์มากำหนดเป็นแผนงาน /โครงการ        และงบประมาณที่ต้องใช้ดำเนินการในแต่ละปี มีตัวชี้วัดความสำเร็จที่ชัดเจนและแต่ละแผนงาน /      โครงการสามารถนำไปปฏิบัติได้

               6.ดำเนินการตามแผน   เป็นการนำแผนสู่การปฏิบัติ โดยมีกิจกรรม ขั้นตอนการดำเนินงานและผู้รับผิดชอบตามที่กำหนดในแผนงาน / โครงการ

               7.ประเมินผลและรายงาน         เป็นขั้นตอนที่จะทำให้ทราบว่าโรงเรียนได้มีการนำแผนปฏิบัติหรือไม่  มากน้อยเพียงใด มีอุปสรรคและปัญหาอะไรที่ต้องปรับปรุงแก้ไข   บรรลุตามวัตถุประสงค์หรือไม่    มีผลต่อคุณภาพของผู้เรียนอย่างไรบ้าง นอกจากนี้จะต้องรายงานให้กับผู้มีส่วนเกี่ยวข้อง         เช่น นักเรียน    ผู้ปกครอง ครู คณะกรรมการโรงเรียน/ชุมชน และหน่วยงานที่โรงเรียนสังกัด เพื่อรับทราบผลการดำเนินงานตามที่กำหนดในแผนด้วย

              จากขั้นตอนการวางแผนยุทธศาสตร์จะพบว่าเป็นการบูรณาการทั้งในเชิงแนวคิด    ค่านิยมและความเชื่อของหน่วยงาน และการวิเคราะห์สถานภาพที่เป็นจริงของหน่วยงานด้วย   นอกจากนี้ยังเน้นการมีส่วนร่วมของผู้มีส่วนเกี่ยวข้องในการกำหนดทิศทางการปรับปรุงและพัฒนาโรงเรียน    ตามคาดหวังและความต้องการเพื่อให้ผู้รับบริการมีความพึงพอใจ