พระยาเจืองหาญ หรือวีรบุรุษ สองฝั่งโขง

                                                                                                                                                                                                                                               เมื่อทัพหลวงของเจ้าพระยาเจืองหาญ กับเจ้าเมืองยองพักอยู่ที่เมืองสองแคว ปางยาง (พิษณุโลก) นั้นได้รับข่าวด้วยกองทหารม้าเร็วจากนครหลวงเชียงรุ่งว่า ห้อ  แกว เวียดนาม จากเมืองเกี่ยวจี หรือเมือวิเทหราชยกทัพใหญ่เข้าตียึดเอาอาณาจักรสิบสองจุนไตย  แห่งเมืองแกน เมืองลายเจ้าแล้วมีแผนการจักเข้ารบบุกอาณาจักรไตยลื้อเมืองแสนหวีฟ้าเชียงรุ่ง  ดังนั้นสมเด็จเจ้าพระยาเจืองหานจัดแจงให้สมเด็จเจ้ามหาไชย นำกองทหารเมืองโยนกดูแลรักษาความสงบเรียบร้อย   หัวเมืองเหนือของพวกลวะ ขอม  แล้วตัวพระองค์กับเจ้าหลวงเมืองยองจึ่งยกกองทัพจากเมืองสองแคว เมืองปางยาง ถึงเมืองล่มสักแบ่งเป็นสองสาย   ขึ้นไปทางเมืองเลย  เชียงคาน และเมืองลำภู  เมืองอุดร  หนองคาย แล้วเข้ารบตีเมืองศรีศัตตนาคนหุกแห่งอาณาจักรขอมเจนละ อย่างรุนแรงประมาณหนึ่งเดือน  เจ้าแผ่นดินขอมเหนือ พระยาเจนละรบต่อต้านไม่ไหว  จึงสระเมืองศรีศัตตนาคนหุก  แตกทัพพ่ายหนีล่องตามแม่น้ำของ (โขง)  ไปทางเมืองเขมรนั้น,  เจ้าพระยาเจืองหาญยึดครองได้เมืองดศรีศัตตนาคนหุกแล้วก็มาเปลี่ยนชื่อเรียกใหม่ว่า เมืองล้านช้าง  เวียงจันทร์เสีย  แล้วยกให้เจ้ายี่คำเรือง (บุตรชายองค์ที่ 3 ของเจ้าพระยาเจืองหาน)  ขึ้นเป็นเจ้าหลวงเมืองแกวเสีย,  สมเด็จเจ้าพระยาเจืองหาน จัดแจงการเรียบร้อย เมืองแกวแล้ว  ก็ตกแม่นเมื่อยามเข้าพรรษาหรือต้นฤดูฝน  จึงยกกองทัพกลับคืนมาถึงเวียงหลวงเชียงรุ่งอย่างแสนยากลำบากมากๆ   ต่อจากนั้นประมาณสองปี ตรงกับในปี ค.ศ. 1170  เจ้าหลวงเมืองยองนำกองทหาร 5,000 คน ร่วมกับกองทัพสมเด็จเจ้าพระยาเจืองหาญเชียงรุ่ง  และยกข้ามน้ำคงที่ท่าก่อ ท่ายางเข้าไปช่วยเจ้าฟ้าไตยกอง เมืองหนอง  เมืองหาย (เมืองนาย)  เมืองยองห้วย  รบฟื้นขับไล่ข้าศึกม่านเมืองปูก่ำแตกออกจากอาณาเขตไตยก่อง (หรือป่อง) แห่งเมืองกุ่มเกา  หรือเมืองนายได้อย่างชัย  จากนั้นเจ้าพระยาเจืองหาน  ยกทัพผ่านมาทางเมืองหริภุญชัย  และมอบท้าวขุนพร้อมกองทหาร 3,000 คนให้ เจ้าลาวเยื่อเรือง (ราชบุตรองค์โต)  สร้างกินเมืองเวียงเพิง (น่าจะเป็นเวียงพิงค์ เชียงใหม่ปัจจุบัน)  เพื่อสอดส่งอดูแลหัวเมืองเหนือของพวกลวะ ขอม แล้ะวสมเด็จเจ้าพระยาเจืองหานกับเจ้าหลวงเมืองยอง ยกทัพหลวงผ่ายเวียกาหลง  เวียงมางสาย (เม่งราย)  เชียงแสน กลับคืนสู่เมืองยอง  เชียงรุ่งในปลายปีนั้น ฯ