เขียนประวัติศาสตร์สร้างสุขชุมชน....ฉบับประชาชนคนวังอ่าง
โดย
ประสิทธิชัย หนูนวล, เสณี จ่าวิสูตร,
ศิลป์เรืองศักดิ์ สุกใส, ทรงวุฒิ พัฒแก้ว,อารียา เรืองประดิษฐ์
เริ่มต้นกิจกรรมแนวสร้างเสริมคุณภาพชีวิต อย่างไรก็ตามอาจกล่าวได้ว่ากิจกรรมของวังอ่างเริ่มต้นกิจกรรมแนวสร้างเสริมคุณภาพชีวิตอย่างจริงจังคือช่วงรอยต่อจากการรวมตัวเรียนรู้เรื่องสิทธิชุมชนกับการไม่เอาอ่างเก็บน้ำ โดยจุดเริ่มต้นของการทำกิจกรรมอยู่ที่บ้านลาไม และขยายสู่หมู่บ้านอื่นๆในเวลาต่อมา และกิจกรรมซึ่งมีความสำคัญต่อการสร้างคุณภาพชีวิตของชาววังอ่างก็คือกิจกรรมแผนสุขภาวะชุมชน ซึ่งมีการทำในระดับพื้นที่ตำบลและอาจถือได้ว่าเป็นการเปิดพื้นที่ทางความคิด สร้างรูปธรรมกิจกรรมและเชื่อมร้อยคนเข้ามาทำงานร่วมกันในระดับตำบล หลายคนบอกตรงกันว่านี่เป็นสิ่งที่เปิดมิติการพัฒนาแบบใหม่ของชุมชน จากการร่วมมือร่วมแรงของชุมชน และทุกฝ่ายร่วมกันขับเคลื่อนงานทั้งในระดับตำบลและระดับหมู่บ้านก่อให้เกิดกิจกรรมเสริมสร้างคุณภาพชีวิตที่น่าสนใจยิ่ง พบว่าความพยายามเหล่านี้ได้มาอย่างไม่ง่ายดาย ทั้งนี้เพราะต้องผ่านวันเวลาของการเคี่ยวกรำทางความคิด การรวมคน รวมทั้งขั้นตอนการปฏิบัติทั้งหมดล้วนแลกมาด้วยความพยายามและความร่วมแรงร่วมใจของคนทั้งในระดับหมู่บ้านและระดับตำบลแต่ทุกคนก็พูดตรงกันว่า ทุกอย่างที่เกิดขึ้นจะเป็นรากฐานที่สำคัญสำหรับการเสริมสร้างคุณภาพชีวิตและเป็นทางออกยามเผชิญวิกฤติโดยเฉพาะวิกฤติทางเศรษฐกิจ ซึ่งรายได้ส่วนใหญ่ของชุมชนขึ้นอยู่กับราคายางพารา ซึ่งจากความพยายามที่ผ่านมานั้นแต่ละหมู่บ้านได้คิดกิจกรรมที่เหมาะกับความต้องการของสมาชิกดังนี้ หมู่ที่ 1 บ้านวังอ่าง กิจกรรมปุ๋ยหมักชีวภาพ/น้ำชีวภาพ , เลี้ยงปลาในกระชัง , เพาะเห็ด , น้ำยาอเนกประสงค์ ( ใช้เอง) , อบรมการพัฒนาคุณภาพผลไม้ , ลดการใช้สารเคมี หมู่ที่ 2 บ้านลาไม เป็นพื้นที่ชุ่มน้ำ ทำให้การปลูกยางได้คุณภาพไม่ดี จึงหันมาปลูกข้าว กิจกรรมจากการระดมปัญหาของหมู่บ้านปัญหาสิ่งแวดล้อมเป็นปัญหาที่สำคัญเป็นอันดับแรก จึงมีการไปศึกษา- ดูงานที่ อ.พะโต๊ะ จ.ชุมพร (2 ครั้ง) แล้วนำมาปรับใช้กับหมู่บ้านเกิดกิจกรรมที่เน้นการลดรายจ่ายของครอบครัว (เศรษฐกิจพอเพียง) เช่น การเผาถ่านใช้เอง , ทำน้ำยาอเนกประสงค์ , เตาถ่านประหยัดพลังงาน ,น้ำส้มควันไม้ ,แปลงสาธิตนาข้าวชีวภาพ , นบกั้นน้ำ แผนกิจกรรมที่จะทำต่อไป เน้นเรื่อง การสร้างอาหาร ซึ่งต้องเริ่มจากแหล่งน้ำ ( ห้วย-หนอง-คลอง-บึง ) ที่มี โดยมีงบจาก สปสช.(โครงการธนาคารอาหารปลอดภัย) , จากกรมทรัพยากรน้ำและสำนักงานสิ่งแวดล้อมจังหวัด ในการจัดสร้างนบกั้นน้ำ ซึ่งนบกั้นน้ำ จะเป็นตัวสร้างอาหาร เนื่องจากเมื่อมีน้ำผืนดินจะชุ่มชื้น ทำให้มีปลา-ผักเกิดขึ้น หมู่ที่ 3 บ้านหนองบัว มี 3 หย่อมบ้าน (บ้านขาม, หนองบัว ) กิจกรรมกองทุนข้าวสาร ( ลอยฟ้า) , ปุ๋ยหมัก , เลี้ยงปลาดุก , น้ำยาอเนกประสงค์ แผนกิจกรรมต่อไป พัฒนากองทุนหมู่บ้าน หมู่ที่ 4 บ้านท่าไทร มี 3 กลุ่มบ้าน ประชากรครึ่งหนึ่งนับถือศาสนาอิสลาม ( บ้านคลองใหม่) กิจกรรมน้ำหมักชีวภาพ ( เพิ่งเริ่ม 3-4 ครอบครัว) ปุ๋ยหมัก , ผักปลอดสารพิษ แผนกิจกรรมต่อไป ขยายกลุ่มผู้ใช้-ผลิตปุ๋ยหมักและผักปลอดสารพิษ หมู่ที่ 5 บ้านวังหอน กิจกรรมเน้นเรื่องสมุนไพร ซึ่งทุกครอบครัวต้องมีสมุนไพรอย่างน้อย 5 อย่าง สำหรับใช้ดูแล-รักษาสุขภาพของคนในครอบครัว ทุกครอบครัวจึงมีความรู้และเป็นแหล่งเรียนรู้สมุนไพรได้ ในระดับหมู่บ้านก็มี”สวนสมุนไพร” และศูนย์สุขภาพแพทย์แผนไทย, นอกจากนั้นยังมีการปลูกผักปลอดสารพิษ, ข้าวซ้อมมือ, น้ำยาล้างจานซึ่งที่ชุมชนบ้านวังหอนกลายเป็นแหล่งเรียนรู้ที่สำคัญในด้านสมุนไพร มีการจัดทำ โครงการส่งเสริมการแพทย์ทางเลือกแบบพอเพียงในชุมชน และโครงการวังหอนสุขภาพพอเพียง ด้วยการหนุนจากเจ้าหน้าที่อนามัยและภาคีอื่นๆหลายองค์กร แผนกิจกรรมต่อไป เก็บข้อมูลชุมชน , นบกั้นน้ำ หมู่ที่ 6 บ้านควนมิตร มีปัญหาสุขภาพ โรคอ้วน – เบาหวาน –ความดัน กิจกรรมเน้นด้านสุขภาพ ตรวจสุขภาพทุกวันที่ 10 ของเดือน , ออกกำลังกายทุกเย็น (แอโรบิค) ,น้ำยาอเนกประสงค์ใช้ภายในครัวเรือน , ผักปลอดสารพิษ แผนกิจกรรมต่อไป ขยายเรื่องเดิมให้เข้มแข็ง , นบกั้นน้ำ หมู่ที่ 7 บ้านควนแก้ว มี 3 หย่อมบ้าน ( ควนแก้ว , เกาะร้าว) กิจกรรมหัตถกรรมจากไม้ไผ่ ( เข่ง) , ปุ๋ยชีวภาพ หมู่ที่ 8 บ้านควนมีชัย กิจกรรม น้ำหมัก/ปุ๋ยหมักชีวภาพ , เตาถ่าน , เกษตรสี่ชั้น ( สวนสมรม) แผนกิจกรรมต่อไป นบกั้นน้ำ , ผักปลอดสารพิษ หมู่ที่ 9 บ้านไม้บ้อง เป็นพื้นที่ขาดน้ำ กิจกรรมทำน้ำยาอเนกประสงค์ , สบู่ ( จำหน่ายด้วย) , ปุ๋ยชีวภาพอัดเม็ดซึ่งผลิตไม่ทันกับความต้องการ แผนกิจกรรมต่อไป นบกั้นน้ำ , ปลูกผักชายคลอง , ประปาหมู่บ้าน กลุ่ม/องค์กรต่างๆ ที่มีในหมู่บ้าน กิจกรรมที่มี หมู่ที่ 1 2 3 4 5 6 7 8 9 กลุ่มออมทรัพย์ √ √ √ √ √ √ √ ธนาคารหมู่บ้าน √ √ กลุ่มสัจจะ √ กลุ่มเย็บผ้า”ท่าไทรพัฒนา” √
