เล่นเพื่อเรียนรู้

          ตอนนี้เจ้าลูกชายจอมซนของเรา (ด.ช.ต้นหนาว) อายุเกือบสองขวบครึ่ง กำลังเคลื่อนที่ได้อย่างรวดเร็ว ช่างพูด ช่างคุย ช่างสังเกต สามารถพูดจาโต้ตอบราวกับผู้ใหญ่ตัวน้อย เวลาเกือบทั้งวันของเขาดูเหมือนวุ่นวายอยู่ตลอด ทำให้ภาระคนเป็นแม่อย่างเราพลอยสาละวนอยู่กับการอำนวยความสะดวกและดูแลความปลอดภัยของเจ้าตัวเล็กเพราะยิ่งเคลื่อนที่ได้เร็วเท่าไร ความเสี่ยงต่ออุบัติภัยก็มีมากขึ้นเท่านั้น

          เวลาทั้งวันที่วุ่นวายของต้นหนาว ส่วนใหญ่หมดไปกับการเล่น ซึ่งการเล่นของต้นหนาวมีหลายรูปแบบ ทั้งการเล่นของเล่นประดามีที่บรรดาญาติผู้ใหญ่ ที่รักพากันซื้อหามาให้ จนตอนนี้จำนวนของเล่นเฉพาะที่ใช้เล่นอยู่เป็นประจำมีถึง 2 กล่องใหญ่กับ 1 ตะกร้า ทั้งนี้ยังไม่นับตุ๊กตุ่นตุ๊กตา และของเล่นบางส่วนที่แม่แอบเอาไปให้เด็กรุ่นน้อง ๆ คนอื่นอีกมากโข

          เราสังเกตว่า ต้นหนาวไม่ค่อยชอบเล่นของเล่นที่ต้องใส่ถ่านและมีเสียงดัง จำพวก เครื่องบิน รถบังคับ กีตาร์ เปียโน ซึ่งส่วนใหญ่จะกองอยู่ก้นกล่อง เขาจะรู้สึกตื่นเต้น ชอบใจในช่วงที่ได้มาใหม่ ๆ  อาจเพราะของเล่นพวกนี้ ทำงานซ้ำ ๆ เดิม ดูไปดูมาก็เลยเบื่อ ของเล่นชิ้นโปรดของต้นหนาวแปรเปลี่ยนไปตามความสนใจในช่วงนั้น ๆ 

          ช่วงอายุขวบครึ่ง ต้นหนาวมีความสนใจมากกับการตัดหญ้าด้วยเครื่องตัดหญ้าแบบที่ใช้สะพายไหล่ ยามที่เห็นคนงานของเทศบาล ปู่หรือพ่อกำลังตัดหญ้า เขาจะเฝ้าดูอย่างจริงจัง ของใกล้มือมากชิ้น ถูกสมมุติให้เป็นเครื่องตัดหญ้า ทั้งไม้กวาด ไม้แขวนผ้า แม้กระทั่งแคน จนปู่ต้องนำไม้มาประกอบเป็นเครื่องตัดหญ้าของต้นหนาวโดยเฉพาะ

          พอย่างเข้าสู่หน้าฝนปีที่ผ่านมา เกิดไข้เลือดออกระบาดในเขตอำเภออุ้มผาง ทำให้เจ้าหน้าที่ของโรงพยาบาลอุ้มผางเร่งฉีดพ่นหมอกควันเพื่อกำจัดยุงลาย แม้ตอนแรกจะรู้สึกตื่นกลัวกับเสียงดังของเครื่องพ่น แต่ความอยากรู้อยากเห็น ประกอบกับชอบใจที่มีควันพวยพุ่งออกมามากมาย ทำเอาต้นหนาวติดตามดูคนพ่นหมอกควันแทบทุกสถานที่ สักพักก็มีเครื่องพ่นของตนเองที่จินตนาการเอาจาก กีตาร์ หมอนข้าง ร่ม เศษโฟม เวลาเล่นต้องทำเสียงบรื้อๆ เหมือนเวลาที่เจ้าหน้าที่พ่นหมอกควัน

          ตอนกลางปี ที่บ้านของปู่กับย่ามีการก่อสร้างรั้วรอบบ้าน ต้นหนาวชอบอกชอบใจที่มีผู้คนเยอะแยะวุ่นวายอยู่กับเครื่องมือมากมาย เครื่องมือช่างของปู่และพ่อชิ้นที่ไม่เป็นอันตรายนักและได้รับการควบคุมอย่างใกล้ชิดจึงถูกนำมาเล่น เช่น เหล็กฉาก ตลับเมตร ค้อนอันเล็ก ๆ สายยางวัดระดับ ไขควง คีม ต้นหนาวสามารถเรียกชื่อได้ถูกต้องทั้งหมดและมักจะหวงของทุกชิ้น ไม่ยอมให้ใครเอาไปใช้ จนเกิดศึกเล็ก ๆ กับปู่และพ่อบ่อย ๆ เมื่อมีโอกาสออกไปที่จังหวัดตาก เราจึงซื้อชุดเครื่องมือช่างของเด็กเล่น มีหมวก เข็มขัดพร้อมอุปกรณ์ครบ ปรากฏว่าเล่นของเด็กได้ไม่นานก็เบื่อ

          ต้นหนาวครบสองขวบเมื่อปลายปีที่ผ่านมา ความสนใจเริ่มเปลี่ยนมาสู่เรื่องราวที่ใกล้เคียงกับชีวิตจริง เนื่องจากมีคุณป้าเป็นพยาบาลและเพื่อนคู่หูที่ถูกอกถูกใจก็เป็นคุณน้าพยาบาล ทำให้ต้นหนาวมีโอกาสไปที่โรงพยาบาลอุ้มผางบ่อย ได้เห็นคุณหมอกำลังรักษาคนไข้และได้ดูวีซีดีตอนที่แม่ผ่าตัดคลอดตัวเองออกมา จึงเกิดความใฝ่ฝันอยากจะเป็น “คุณหมอหนาว” ของเล่นที่โปรดปรานช่วงนี้จึงเกี่ยวกับอุปกรณ์การแพทย์ และถูกใจชุดเครื่องมือแพทย์ที่แม่ซื้อให้เป็นพิเศษ

          นอกเหนือจากรูปแบบการเล่นกับของเล่นแล้ว ต้นหนาวยังชอบเล่นกับตัวเอง ตอนที่เริ่มพูดได้ใหม่ ๆ เขามักจะเดินไปที่กระจกพูดโต้ตอบกับตนเองอยู่เป็นนานสองนาน ตอนนี้ยามอารมณ์ดี ๆ จะร้องเพลง ฮัมเพลงไปด้วยเล่นของเล่นไปด้วย บางครั้งก็พูดจาสมมุติว่ากำลังเป็นคุณหมอบ้าง เป็นช่างบ้าง เป็นคนขับรถ ขับเฮลิคอปเตอร์บ้าง

          การเล่นกับคนอื่นเป็นทักษะที่กำลังอยู่ระหว่างการพัฒนา ปีที่แล้ว ต้นหนาวยังเล่นกับเด็กอื่น ๆ ไม่เป็น ใครเข้าบ้านมาหยิบของเล่น เขาจะหวงไม่ให้จับหรือเล่นแม้แต่อย่างเดียว เราอาศัยการ์ตูนในวีซีดีอธิบายเรื่องราวของการแบ่งปัน หากไม่ให้เพื่อนเล่นของเล่นก็จะไม่มีคนเล่นด้วย ซึ่งก็ได้ผลเฉพาะกับเด็กบางคนที่ถูกอกถูกใจเท่านั้น ต้นหนาวชอบเล่นกับเด็กที่โต

กว่า รุ่นอายุ 4-5 ขวบขึ้นไปจนถึงเด็กโต หลายคนแซวว่า คงเพราะเด็กเล็กรุ่นราวคราวเดียวกันหรือเด็กที่เล็กกว่าซึ่งต้นหนาวเรียกว่า เด็ก ๆ มักจะพูดกันไม่ค่อยรู้เรื่อง

          คนที่ต้นหนาวชอบเล่นด้วยอีกกลุ่มหนึ่ง คือ บรรดาลุงป้าน้าอาที่โดยมากจะตามใจและยอมเป็นลูกไล่ สามารถสวมบทบาทตามที่ต้นหนาวต้องการ แต่คนโปรดที่สุดก็คือ แม่ เราจึงมีโอกาสเล่นบทบาทสมมุติมากมายตามแต่จินตนาการของลูก บางวันที่เขาอยากเป็นคุณหมอ แม่ก็จะเป็นคนไข้ วันไหนต้นหนาวเป็นตำรวจก็จะตามจับแม่ที่เป็นผู้ร้าย วันที่ลูกอยากเป็นพระเอก ก็จะมีโอกาสเป็นนางเอก เป็นต้น

          ดังนั้น เมื่อเล็งเห็นความสำคัญของการเล่น หน้าที่คนเป็นแม่จึงต้องสนับสนุนและเลือกสรรทั้งของเล่น วิธีการเล่นและผู้ร่วมเล่นเพื่อให้เขาเติบโตและมีพัฒนาการที่สมวัย โดยสอดแทรกการเรียนรู้อย่างสนุกสนาน หลายครั้งยามที่พ่อกับแม่ต้องไปทำงานในหมู่บ้าน ต้นหนาวจะติดตามเข้าไป ทำให้มีโอกาสเล่นกับพี่ ๆ ชาวปกาเกอญอ ได้เล่นน้ำในลำห้วยเป็นการสัมผัสกับธรรมชาติอย่างใกล้ชิด

          ตอนที่เทศบาลตำบลอุ้มผางจัดงานวันเด็กปี 2552 เราพาต้นหนาวเข้าร่วมกิจกรรมด้วยเพื่อส่งเสริมการพัฒนาความสัมพันธ์กับผู้คนหมู่มาก ต้นหนาวตระเวนตามซุ้มต่าง ๆ ได้รับแจกขนมกับของเล่นมากมาย ที่ชอบที่สุดคือ ได้กินไอติมฟรีหลายอัน กิจกรรมที่สนใจเป็นพิเศษ ได้แก่ การระบายสีตุ๊กตาปูนปลาสเตอร์ ซุ้มของน้า ๆ จากโรงพยาบาลอุ้มผาง รถถังจากค่ายทหาร และอาวุธยุทโธปกรณ์จากค่ายตำรวจตระเวนชายแดน

          พฤษภาคม ที่จะถึงนี้ ต้นหนาวอายุครบเกณฑ์รับฝากของศูนย์พัฒนาเด็กเล็กเทศบาลตำบลอุ้มผาง ช่วงนี้เราจึงชักจูงและเชื่อมโยงให้เขารู้สึกกระตือรือร้นที่จะไปโรงเรียนร่วมกับเพื่อน ๆ รุ่นเดียวกันหลายคน เรื่องราวการไปโรงเรียนของต้นหนาวคงสนุกสนานไม่เบา เอาไว้เราจะเก็บมาเล่าให้ท่านผู้อ่านฟังในโอกาสต่อไปนะคะ