ช่วงปิดยาววันสงกรานต์ เป็นวันหยุดพักผ่อนที่แสนสำราญสำหรับผม    เพราะได้มีเวลาดูหนัง ที่เป็นหนังแผ่นดีวีดี หรืออยู่ใน harddisk ที่ อ. หมอปรีดา กรุณาให้มาเป็นระยะๆ    หนังเหล่านี้เป็นหนังธรรมชาติ ประวัติศาสตร์ หรือวัฒนธรรม   แต่ที่ผมชอบที่สุดเป็นหนังธรรมชาติ   โดยเฉพาะเรื่องป่าหรือชีวิตสัตว์    ส่วนมากเป็นหนัง BBC หรือ Discovery 

          สำหรับผม การดูหนังธรรมชาติ เป็นการศึกษาธรรมะ   ช่วยเป็นสติ เตือนให้เห็นความยิ่งใหญ่ของธรรมชาติ   และเห็นความเป็นเสมือนผงธุลีของตนเอง    เห็นว่าตัวเราเป็นเพียงจุดเล็กๆ ใน the connected nature   เตือนให้ทำตัวเป็นส่วนประกอบที่ดีของธรรมชาติ   พยายามมีส่วนสร้างสรรค์มากกว่าทำลาย

          เมื่อวานดูเรื่องการสำรวจป่าดิบของประเทศกายอานา ในทวีปอเมริกาใต้   ที่ดำเนินการโดยทีมนักชีววิทยาจากอังกฤษ   ผมหลงใหลบรรยากาศป่าดิบ บรรยากาศสายน้ำ บริสุทธิ์   แต่ไม่มีกำลังจะไปด้วยตนเอง เพราะจำกัดทั้งกำลังกายและกำลังเงิน   รวมทั้งในครอบครัวไม่มีคนชอบธรรมชาติแบบเดียวกัน   ผมจึงชื่นใจที่ได้มีโอกาสสนองความชอบส่วนตัวด้วยการดูหนังแทน   บอกตัวเองว่าได้มีโอกาสชื่นชมธรรมชาติสวยงามขนาดนี้   โดยตัวเองไม่ต้องฟันฝ่าความยากลำบาก    ได้ดูอย่างสบายในห้องแอร์ที่บ้าน    นับว่าเป็นบุญล้นเหลือในชีวิต

          นักชีววิทยาค้นพบสิ่งมีชีวิตพันธุ์ใหม่มากมาย   ทั้งที่เป็นพืชและสัตว์  ทั้งสัตว์บกและสัตว์น้ำ   ทั้งหมดนั้นอยู่ในน้ำจืด

          วันนี้ (๑๒ เม.ย.) ดูเรื่องทะเล คือเรื่องหมู่เกาะ กาลาปากอส ในมหาสมุทรแปซิฟิก    ที่เป็นหมู่เกาะที่เกิดจากภูเขาไฟ และอยู่ห่างจากแผ่นดินใหญ่หกร้อยไมล์ ตรงเส้นศูนย์สูตร   จึงมีสัตว์ชนิดที่แตกต่างจากที่อื่น เช่นเต่ายักษ์  กิ้งก่ายักษ์อีกัวน่าที่มีวิถีชีวิตที่แปลก   ชีวิตครอบครัวของนกยักษ์อัลบาทรอส   ชีวิตของกาน้ำที่บินไม่ได้แต่ว่ายน้ำจับปลาเก่ง ฉกาจฉกรรจ์ เป็นต้น
          ยิ่งกว่านั้น บริเวณหมู่เกาะกาลาปากอสยังเป็นจุดที่กระแสน้ำเย็นไหลมาบรรจบกับ กระแสน้ำอุ่น และมีอากาศผุดขึ้นมาจากใต้ทะเล มีผลให้เกิดความอุดมสมบูรณ์ของธาตุ อาหาร    มีสัตว์น้ำ มากมาย  เกิดป็นห่วงโซ่อาหาร มีความหลากหลายทางชีวภาพ    มีสัตว์ น้ำแปลกๆ มากมายที่เราไม่เคยเห็นมาก่อน   

          ผมหลงใหลความงามของภาพสถานที่ และปรากฏการณ์ธรรมชาติ    ชื่นชมความสามารถของช่างภาพที่ถ่ายภาพที่ไม่น่าเชื่อว่าจะถ่ายมาได้   และชื่นชมผู้บรรยายที่มีความรู้ดีมาก   ยิ่งหมู่เกาะนี้มีความสัมพันธ์กับ ชาร์ลส ดาร์วิน ด้วยแล้ว ยิ่งน่าสนใจสำหรับผม 

          ชาร์ลส ดาร์วิน เป็นผู้บันทึกตั้งข้อสังเกตความแตกต่างของจงอยปากนกฟิ้นช์ที่เกาะกาลาปากอส   หนังฉายให้เห็นนกฟิ้นช์ชนิดจงอยสั้นแข็งแรงเอาไว้ขบเปลือกลูกไม้    จงอยยาวแหลมเอาไว้กินเกสรดอกไม้   จงอยแหลมแข็งแรงสำหรับเจาะไม้หาหนอนกิน   จงอยไม่ยาวพอก็ไปหากิ่งไม้มาแยงจับหนอน   เป็นตัวอย่างของสัตว์ที่ฉลาดสร้างเครื่องมือไว้ใช้ได้   เป็นหลักฐานว่าไม่ใช่คนเท่านั้นที่สร้างเครื่องมือ   สัตว์อืนอีกหลายชนิดก็รู้จักสร้างเครื่องมือ   แม้แต่นกที่เป็นสัตว์ชั้นต่ำกว่าสัตว์เลี้ยงลูกด้วยนม ก็มีนกบางชนิดรู้จักสร้างเครื่องมือ 

          ภรรยาไปเข้าหลักสูตรฝึกอบรมทางธรรมะกับลูกชาย   ผมจึงอยู่บ้านคนเดียว ๒ วัน ได้ดูหนังธรรมชาติสมใจ    อาศัยฝากท้องกับบ้านลูกสาวคนที่ ๒   หลังจากนั้นลูกสาวคนโตก็กลับบ้าน   เท่ากับผมย้ายจากอุปถัมภ์ของภรรยา มาเป็นอุปถัมภ์ของลูกสาว    ไม่ต้องสนใจเรื่องอาหารการกิน    เขาคอยมาตามไปกินด้วย

          หนังธรรมชาติสมัยนี้ถ่ายทำด้วยระบบ High Definition   ทำให้ภาพคมชัดและเป็นภาพสามมิติงดงามมาก   นี่คือข้อดีของความก้าวหน้าทางเทคโนโลยี    แต่มันก็มีข้อเสียที่ทำให้เราหัวสูงตาสูง    อยากดูหนังที่สวยงานยิ่งขึ้นไปเรื่อยๆ    โดยที่เทคโนโลยีก็ก้าวหน้าอย่างรวดเร็วพร้อมๆ กับราคา    ต้องคอยเตือนสติตนเองให้ยึดวิถีชีวิตที่พอเพียง    อย่าวิ่งไล่ตามเทคโนโลยีจนเกินไป

          สังคมในครอบครัวผมแปลกมาก   มีผมคนเดียวที่ชอบดูหนังธรรมชาติแบบชอบเป็นชีวิตจิตใจ   ในขณะที่ภรรยาชอบดูหนังเรื่องเป็นชีวิตจิตใจ   เมื่อไรได้ดูหนังชีวิตสัตว์ และเรื่องราวของธรรมชาติ ผมจะรู้สึกสงบเย็น   คล้ายๆ ผมดูหนังธรรมชาติเพื่อศึกษาธรรมะ    หรือเพื่อฝึกฝนจิตใจตนเอง   แต่ภรรยาดูหนังเรื่องเพื่อความบันเทิง หรือแก้เหงา    ภรรยาเขาบอกว่าผมเป็นคนบ้าประเภทหนึ่ง    คือไม่คิดหรือปฏิบัติอย่างคนทั่วไป  

          วันที่ ๑๓ ผมงัดเอาหนังที่เคยดูแล้วเมื่อกว่า ๑ ปีมาแล้ว เรื่องหิมาลัย เอามาดูใหม่ในระบบที่ภาพสวยกว่าเดิม   เท่ากับผมเปลี่ยนบรรยากาศธรรมชาติที่ชม จากป่าเขาแม่น้ำ เขตร้อนชื้น  ไปสู่หมู่เกาะและทะเล แล้วย้อนขึ้นเขาที่เต็มไปด้วยหิมะ   แต่เรื่องหิมาลัยนี้มีเรื่องราวของการเดินทางไปสู่ภูเขาหิมาลัย   ผ่านชีวิตของสังคมผู้คนที่แตกต่างหลากหลาย   เป็นการท่องเที่ยวเชิงวัฒนธรรมไปในตัว

          นึกออกแล้ว ผมเป็นคนที่กระหายการท่องเที่ยว แต่ไม่มีโอกาสได้ทำสมใจอยาก   การดูหนังธรรมชาติ ชีวิตสัตว์ และชีวิตของผู้คน จึงถูกใจผมมาก

          เรื่องชีวิตสัตว์ในป่า เซเรงเกติ ของอัฟริกา ทำให้ผมเข้าใจว่าสัตว์ที่ชีวิตยากเข็ญที่สุดคือสัตว์ผู้ล่าที่เราคิดว่ายิ่งใหญ่ คือสิงโต   เพราะเป็นสัตว์อยู่กับพื้นที่   ในหน้าแล้งอันทารุณลูกสิงโตส่วนใหญ่อดอาหารจนป่วยอ่อนแอและตาย    ในขณะที่สัตว์ผู้ถูกล่าคือควายป่า Wildebeest ที่อยู่เป็นฝูงใหญ่หลายพันตัว    ทั้งฝูงเคลื่อนที่ไปหาบริเวณทุ่งหญ้าที่มีฝนและมีหญ้าอุดมเรื่อยไป   ถูกสิงโตล่าไปบ้าง ถูกจรเข้ล่าไปตอนข้ามแม่น้ำบ้าง    แต่ก็เป็นส่วนน้อยเมื่อเทียบกับลูกสิงโตหนึ่งครอก ๖ ตัวเหลือเพียง ๒ ตัว  

          เท่ากับผมวนกลับมาดูหนังเรื่องป่าที่ฤดูกาลเปลี่ยนแปลงมากของอัฟริกา    และจ้าวทุ่ง เซเรงเกติ ตัวจริงคือ Wilderbeese ซึ่งมีจำนวนทั้งทุ่งถึง ๑.๕ ล้านตัว   ในฤดูกาลแห่งความอุดม สัตว์ผู้ล่ามีอาหารให้เลือกล่ามากมาย ทั้ง Wilderbeese, กวางเกเซล, ม้าลาย และอื่นๆ  

วิจารณ์ พานิช
๑๓ เม.ย. ๕๒