‘ห้า’ หมายถึง คน 5 กลุ่ม
กลุ่ม 1-คนไร้เอกสารพิสูจน์ทราบตัวบุคคล
คนไม่มีบัตรหรือเอกสารแสดงตนอะไรเลย สังคมไทยถูกแนะนำให้รู้จักคนกลุ่มนี้ว่าหมายถึง คนไร้รัฐ เพราะคนกลุ่มนี้ไม่ถูกบันทึกข้อมูลส่วนบุคคลในทะเบียนราษฎรของรัฐใดในโลก ไม่มีเอกสารพิสูจน์ทราบตัวบุคคลที่ออกโดยรัฐใดเลย ไม่มีเลขประจำตัวประชาชน 13 หลัก มองผ่านสถานะทางทะเบียนราษฎร คนกลุ่มนี้จึงเป็นคนไร้สถานะทางทะเบียนราษฎร สถานะบุคคลตามกฎหมายที่ตามมาก็คือคนกลุ่มนี้ถูกถือว่าเป็นคนต่างด้าวและคนเข้าเมืองผิดกฎหมายในรัฐไทย (มาตรา 57 พ.ร.บ.คนเข้าเมือง 2522) รวมถึงเป็นคนต่างด้าวและเข้าเมืองผิดกฎหมายในทุกรัฐในโลก
แนวทางการพัฒนาสถานะบุคคลสำหรับคนกลุ่มที่ 1 ..ต้องขจัดความไร้รัฐ
· คนกลุ่มนี้จะต้องได้รับการขจัดความไร้รัฐ กฎหมาย (มาตรา 38 แห่ง พ.ร.บ. ทะเบียนราษฎร 2534 แก้ไขเพิ่มเติม 2551) ยุทธศาสตร์การจัดการปัญหาสถานะและสิทธิของบุคคล (ตามมติคณะรัฐมนตรี 18 มกราคม 2548) และระเบียบสำนักทะเบียนกลางว่าด้วยการจัดทำทะเบียนสำหรับบุคคลที่ไม่มีสถานะทางทะเบียน 2548 กำหนดให้กรมการปกครองจะต้องจัดให้มีทะเบียนประวัติสำหรับคนซึ่งไม่มีสัญชาติไทย ทางปฏิบัติก็คือ คนไร้เอกสารพิสูจน์ทราบตัวบุคคลจะต้องได้รับการสำรวจและบันทึกในแบบพิมพ์ประวัติบุคคลที่ไม่มีสถานะทางทะเบียน (ท.ร. 38 ก.) และ ถือบัตรประจำตัวบุคคลที่ไม่มีสถานะทางทะเบียน (ขึ้นต้นด้วยเลข 0)
· กรณีเด็ก เพื่อป้องกันและแก้ไขปัญหาเด็กไร้เอกสารพิสูจน์ตน
- เด็กทุกคนที่เกิดที่โรงพยาบาล พ่อ-แม่-ญาติของเด็กจะต้องทวงถามหนังสือรับรองการเกิด (ท.ร.1/1) จากสถานพยาบาล และจะต้องนำ ท.ร. 1/1 ไปยื่นต่ออำเภอเพื่อขอแจ้งเกิด ซึ่งจะทำให้เด็กได้รับการจดทะเบียนการเกิดและได้รับสูติบัตร
- เด็กทุกคนที่เกิดนอกโรงพยาบาล ทั้งที่เกิดที่บ้านหรือนอกบ้าน ดูแลควรแจ้งการเกิดของเด็กต่อผู้ใหญ่บ้านหรือกำนัน เพื่อรับใบรับแจ้งการเกิด (ท.ร. 1 ตอนหน้า) และจะต้องนำท.ร. 1 ตอนหน้าไปยื่นต่ออำเภอเพื่อขอขอแจ้งเกิด ซึ่งจะทำให้เด็กได้รับการจดทะเบียนการเกิดและได้รับสูติบัตร
- เด็กที่เกิดจากพ่อ-แม่ไทย รวมถึงเด็กที่เกิดจากพ่อและแม่ซึ่งมีสิทธิอาศัยถาวร จะได้รับสูติบัตรประเภทท.ร. 1 (กรณีแจ้งเกิดภายใน 15 วัน) ท.ร. 2 (กรณีแจ้งเกิดเกิน 15 วัน)
- เด็กที่เกิดจากพ่อแม่มีสิทธิอาศัยชั่วคราว จะได้รับสูติบัตรประเภท ท.ร. 3
- เด็กของบุคคลที่ถือบัตรเลข 0 จะได้รับการออกสูติบัตรประเภท ท.ร. 031
- เด็กที่เกิดจากพ่อแม่ที่เป็นแรงงานสัญชาติพม่า ลาวหรือกัมพูชาที่มีใบอนุญาตทำงานข้ามชาติที่ขึ้นทะเบียนขอรับใบอนุญาต จะได้รับการออกสูติบัตรประเภท ท.ร. 03
- กรณีเด็กที่แจ้งเกิดเกินกำหนด, เด็กแรกเกิดหรือเด็กไร้เดียงสาที่ถูกทอดทิ้ง, เด็กเร่ร่อน หรือเด็กที่ไม่ปรากฏบุพการีหรือบุพากรีทอดทิ้ง เมื่อไปแจ้งการเกิดต่อสำนักทะเบียนอำเภอ จะได้รับการออกใบรับแจ้งการเกิด (ท.ร. 100) ให้เพื่อใช้เป็นเอกสารการเกิด ในระหว่างที่การพิสูจน์สถานะการเกิดและสัญชาติเพื่อนำไปสู่การออกสูติบัตรที่ตรงกับข้อเท็จจริงของเด็ก
กลุ่ม 2-คนสัญชาติไทยที่ถูกบันทึกเป็นคนต่างด้าว
คนกลุ่มนี้เป็นคนมีสัญชาติไทย อาจโดยหลักสายโลหิตหรือโดยผลของกฎหมายที่บังคับใช้ในแต่ละช่วงเวลา ทว่ากลับถูกบันทึกและกำหนดเลขประจำตัวในเอกสารทะเบียนราษฎรว่าเป็นคนต่างด้าว สาเหตุนั้นอาจเป็นเพราะพวกเขาไม่ได้ไปแจ้งเกิด ขาดหลักฐานการแจ้งการเกิด ไม่ได้ดำเนินการเพื่อเพิ่มชื่อในทะเบียนบ้านประเภทคนไทย (ท.ร. 14) เมื่อมีการจัดทำทะเบียนประวัติและบัตรประจำตัว คนกลุ่มนี้กลับได้รับการบันทึกชื่อและรายการบุคคลในแบบพิมพ์ประวัติ หรือทะเบียนบ้านคนต่างด้าวที่มีสิทธิอาศัยชั่วคราว (ท.ร. 13), หรือทะเบียนประวัติแรงงานสามสัญชาติ (ท.ร. 38/1), แบบพิมพ์ประวัติบุคคลที่ไม่มีสถานะทางทะเบียน (ท.ร. 38 ก.) และถือบัตรประจำตัวคนซึ่งไม่มีสัญชาติไทย มีเลขประจำตัว 13 หลัก (อาจขึ้นต้นด้วยเลข 6, 7, 00) หรือถือบัตรประจำตัวบุคคลที่ไม่มีสถานะทางทะเบียน (ขึ้นต้นด้วยเลข 0)
ในชีวิตประจำวัน-คนกลุ่มนี้คือคนไร้สัญชาติ ในแง่ข้อกฎหมายและสถานะทางทะเบียนราษฎร-คนกลุ่มนี้คือคนสัญชาติไทย ในระหว่างที่รอการลงรายการสัญชาติไทยใน ท.ร. ๑๔ พวกเขาจะเป็นคนต่างด้าวในทะเบียนราษฎรของรัฐไทย ถูกถือเป็นคนต่างด้าวและเป็นคนเข้าเมืองผิดกฎหมาย แม้การส่งตัวพวกเขาออกนอกประเทศไทยจะทำไม่ได้ หากเราพิสูจน์ได้ว่า เขาเป็นคนสัญชาติไทย แต่เราก็ไม่แน่ใจว่า มีชาวเขากี่คนที่เราตามไปพิสูจน์สัญชาติไทยให้ได้ไม่ทันเวลา และถูกส่งตัวออกไปนอกประเทศไทย อย่างไรก็ดี สำหรับบางคนในกลุ่มนี้อาจมีสิทธิอาศัยชั่วคราวหรือถาวรในรัฐไทย
แนวทางการพัฒนาสถานะบุคคลสำหรับคนกลุ่มที่ 2 ..ดำเนินการให้เป็นไทยโดยสมบูรณ์
ยื่นคำร้องเพื่อขอเพิ่มชื่อและรายการบุคคลในทะเบียนบ้านประเภทคนไทย (ท.ร. 14)
· โดยยื่นคำร้องตามข้อ 93-97 แห่งระเบียบสำนักทะเบียนกลางว่าด้วยการจัดทำทะเบียนราษฎร 2535 เพื่อนำไปสู่การจัดทำบัตรประจำตัวประชาชนไทย ได้รับการกำหนดเลขประจำตัว 13 หลัก (ขึ้นต้นด้วยเลข 5)
· ในกรณีเป็น “บุคคลบนพื้นที่สูง” ให้ยื่นคำร้องตามข้อ 15-16 แห่งระเบียบสำนักทะเบียนกลางว่าด้วยการพิจารณาลงรายการสถานะบุคคลในทะเบียนราษฎรให้แก่บุคคลบนพื้นที่สูง 2543 เพื่อนำไปสู่การจัดทำบัตรประจำตัวประชาชนไทย ได้รับการกำหนดเลขประจำตัว 13 หลัก (ขึ้นต้นด้วยเลข 8)
· โดยการแสดงตนและยื่นคำขอลงรายการสัญชาติไทยในทะเบียนราษฎร (ท.ร. 14) เพื่อนำไปสู่การจัดทำบัตรประจำตัวประชาชนไทย ได้รับการกำหนดเลขประจำตัว 13 หลัก (ขึ้นต้นด้วยเลข 8) ตามมาตรา 23 แห่ง พ.ร.บ. สัญชาติ 2508 แก้ไขเพิ่มเติมฉบับที่ 4 พ.ศ. 2551
องค์ประกอบของบุคคลตามมาตรา 23
1) เกิดในรัฐไทย
-
เกิดก่อนวันที่ 14 ธันวาคม 2515 ซึ่งถูกถอนสัญชาติไทยโดยผลแห่งประกาศคณะปฏิวัติฉบับที่ 337 ลงวันที่ 13 ธันวาคม 2515
-
เกิดตั้งแต่วันที่ 14 ธันวาคม 2515 – 25 กุมภาพันธ์ 2535 และเป็นผู้ไม่ได้สัญชาติไทยโดยผลแห่งประกาศคณะปฏิวัติฉบับที่ 337 (15 ธันวาคม 2515)
-
บุตรที่เกิดจากบุคคลกลุ่มที่ 1 และกลุ่มที่ 2 ที่เกิดตั้งแต่วันที่ 26 กุมภาพันธ์ 2535 จนถึงวันที่ 27 กุมภาพันธ์ 2551
2) อาศัยอยู่จริงในราชอาณาจักรไทย ติดต่อกันโดยมีหลักฐานทางทะเบียนราษฎร
3) มีความประพฤติดี หรือทำคุณประโยชน์ให้แก่สังคมหรือประเทศไทย
บุคคลทั้ง 3 กลุ่มดังกล่าวข้างต้น เป็นบุคคลที่มาตรา 23 กำหนดและรับรองให้มีสถานะเป็น “ผู้มีสัญชาติไทย” โดยมีผลตั้งแต่วันที่กฎหมายฉบับนี้มีผลบังคับใช้คือวันที่ 28 กุมภาพันธ์ 2551
ผมถือบัตรบุคลไม่มีสถาณะทางทะเบียน ที่ออกให้ตอนสำรวจคนไม่มีสถาณะทางทะเบียน แต่แม่ผมถือบัตรประชาชน บัตรของแม่อยู่ที่อำเภอฝาง แล้วบัตรผมอยู่ที่อ.ไชยปราการ จะทำยังไงผมถึงผมถึงจะเข้าไปอยู่ในทะเบียนบ้านแม่ได้