การประกันคุณภาพการศึกษาภายในสถานศึกษา

การประกันคุณภาพการศึกษาภายในสถานศึกษา

                จากคำกล่าวที่ว่า  “ผลการประเมินภายนอกสถานศึกษาขั้นพื้นฐาน  พบว่า  มีหลายมาตรฐานและหลายตัวชี้วัดอยู่ในเกณฑ์ต่ำ  จากการศึกษาสาเหตุและปัญหาพบว่า  ปัญหาส่วนหนึ่งเกิดจาก  ครูและบุคลากรของสถานศึกษาไม่มีความรู้ความเข้าใจเกี่ยวกับการประกันคุณภาพการศึกษา”

                เมื่อครูและบุคลากรของสถานศึกษาไม่มีความรู้ความเข้าใจเกี่ยวกับการประกันคุณภาพการศึกษา  ก็ควรที่จะให้ความรู้  พัฒนาการคิด  สร้างความเข้าใจ  ซึ่งโลกปัจจุบันมีการเปลี่ยนแปลงและการแข่งขันในเรื่องของคุณภาพโดยเฉพาะความเจริญก้าวหน้าทางด้านเทคโนโลยีที่เข้ามามีบทบาทสำคัญในชีวิตประจำวันของมนุษย์      สิ่งที่จะทำให้มนุษย์เราอยู่รอดได้ในสังคมปัจจุบัน มีความจำเป็นอย่างยิ่งที่จะต้องพัฒนาคุณภาพของมนุษย์ในทุกๆ ระดับ โดยเฉพาะอย่างยิ่งเรื่องการศึกษาซึ่งเป็นรากฐานสำคัญของการดำเนินชีวิตของเด็กและเยาวชนตลอดจนประชาชน ให้มีความรู้ ความสามารถ และทักษะในการดำรงชีวิตอยู่ในสังคมได้อย่างมีความสุขพร้อมรับกับการเปลี่ยนแปลงในทุกๆด้าน

                สถาบันการศึกษาเป็นสถาบันที่สองรองจากสถาบันครอบครัวที่เป็นแหล่งพัฒนาคนให้มีความรู้ออกไปใช้ชีวิตในสังคม   การจัดการศึกษาเพื่อพัฒนาผู้เรียนให้มีคุณภาพเป็นเรื่องจำเป็นที่รัฐจะต้องดำเนินการ โดยจะต้องให้การศึกษาที่มีคุณภาพแก่ประชาชน  เพื่อทำให้ศักยภาพที่มีอยู่ในตัวผู้เรียนได้รับการพัฒนาอย่างเต็มที่  รู้จักคิดวิเคราะห์   รู้จักแก้ปัญหา มีความคิดริเริ่มสร้างสรรค์ รู้จักเรียนรู้ด้วยตนเองและสามารถปรับตัวให้ทันกับการเปลี่ยนแปลงที่เกิดขึ้นอย่างรวดเร็ว มีจริยธรรม คุณธรรม รู้จักพึ่งตนเองและสามารถดำรงชีวิตอยู่ในสังคมได้อย่างเป็นสุข  ซึ่งถ้าสถาบันการศึกษาหรือโรงเรียนสามารถดำเนินการตามเป้าหมายดังกล่าวได้บรรลุ คือการให้ความสำคัญกับ           การประกันคุณภาพการศึกษา

การประกันคุณภาพการศึกษา หมายถึง การดำเนินการเกี่ยวกับการกำหนดมาตรฐานคุณภาพการศึกษาและกระบวนการตรวจสอบหรือการประเมินว่าเป็นไปตามมาตรฐานคุณภาพการศึกษามากน้อยเพียงไร (Murgatroyd,Stephen and Morgan,Colin  1994 : 45)

เมอร์กาทรอยด์ และ มอร์แกน (Murgatroyd & Morgan 1994) ได้จำแนกลักษณะเด่นของการประกันคุณภาพทางการศึกษาไว้ 5 ประการ

1.  มาตรฐานการศึกษากำหนดโดยผู้เชี่ยวชาญภายนอก

2.  มาตรฐานเขียนในรูปของความคาดหวังที่โรงเรียนจะต้องบรรลุถึง

3.  มาตรฐานต้องสามารถประเมินได้โดยใช้เกณฑ์ที่เป็นปรนัย

4.  มาตรฐานต้องใช้อย่างเสมอภาค ไม่มีการยกเว้นโดยปราศจากเหตุผลสมควร

5.  การประกันคุณภาพการศึกษาจะประกอบด้วยการตรวจสอบและทบทวน (Audit and

Review) การทดสอบด้วยแบบ ทดสอบมาตรฐาน และการประเมินคุณภาพการศึกษา

การประกันคุณภาพการศึกษา มีความสำคัญ 3 ประการ คือ

1.   ทำให้ประชาชนได้รับข้อมูลคุณภาพการศึกษาที่เชื่อถือได้ เกิดความเชื่อมั่นและสามารถตัดสินใจเลือกใช้บริการที่มีคุณภาพมาตรฐาน

2.   ป้องกันการจัดการศึกษาที่ไม่มีคุณภาพ ซึ่งจะเป็นการคุ้มครองผู้บริโภคและเกิดความเสมอภาคในโอกาสที่จะได้รับการบริการการศึกษาที่มีคุณภาพอย่างทั่วถึง

3.   ทำให้ผู้รับผิดชอบในการจัดการศึกษามุ่งบริหารจัดการศึกษาสู่คุณภาพและมาตรฐานอย่างจริงจัง  ซึ่งมีผลให้การศึกษามีพลังที่จะพัฒนาประชากรให้มีคุณภาพอย่างเป็นรูปธรรมและต่อเนื่อง

การประกันคุณภาพการศึกษาจึงเป็นการบริหารจัดการและการดำเนินกิจกรรมตามภารกิจปกติของสถานศึกษาเพื่อพัฒนาคุณภาพของผู้เรียนอย่างต่อเนื่อง ซึ่งจะเป็นการสร้างความมั่นใจให้ผู้รับบริการการศึกษา ทั้งยังเป็นการป้องกันการจัดการศึกษาที่ด้อยคุณภาพและสร้างสรรค์การศึกษาให้เป็นกลไกที่มีพลังในการพัฒนาประชากรให้มีคุณภาพสูงยิ่งขึ้น

การสร้างความมั่นใจซึ่งเป็นแกนหลักของการประกันคุณภาพประกอบด้วยองค์ประกอบ

สำคัญหลายประการอันได้แก่

1.  การวางแผนป้องกันไม่ให้ปัญหาเกิดขึ้นตั้งแต่ขั้นของการออกแบบการกำกับดูแล ตรวจสอบและทบทวนเพื่อการปรับปรุง แก้ไขในทุกขั้นตอนของการผลิตซึ่งต่างจากรูปแบบการประเมินแบบเก่าที่เน้นการตรวจจับเมื่อปัญหาสำคัญในขั้นผลผลิต ได้เกิดขึ้นแล้ว

2.  การนำองค์ความรู้ทางวิทยาศาสตร์ที่ทันสมัยอันได้แก่รูปแบบ กรรมวิธี และ เทคนิควิธี

ที่เป็นนวัตกรรมที่มีหลักฐานทางทฤษฎีและผลการวิจัยเชิงประจักษ์ที่น่าเชื่อถือรองรับไปประยุกต์ใช้ในขั้นตอน ต่างๆในกระบวนการผลิต ทั้งนี้เพื่อให้เกิดความมั่นใจอย่างมีเหตุผลว่า การดำเนินงานตามขั้นตอนต่างๆ ทั้งระบบจะนำไปสู่เป้าหมายที่กำหนดไว้อย่างน่าไว้วางใจ และจะมีความผิดพลาดคลาดเคลื่อนในวงจำกัดที่น้อยที่สุด

การประกันคุณภาพในบริบทของการปฏิรูปการศึกษาซึ่งมีมาตรฐานเป็นแกนนำการสร้าง

ความมั่นใจจะเริ่มต้นตั้งแต่ การกำหนดมาตรฐานในระดับเป้าหมายการศึกษาของชาติ โดยการนำข้อมูลสารสนเทศและองค์ความรู้เชิงทฤษฎีและ เชิงประจักษ์ที่ทันสมัยและน่าเชื่อถือเกี่ยวกับสภาพทางเศรษฐกิจ สังคม และวัฒนธรรมของประเทศมาใช้ในกระบวนการ สร้างวิสัยทัศน์ เกี่ยวกับสังคมไทยในอนาคตในฐานะทีเป็นสมาชิกของสังคมโลกยุคโลกาภิวัตน์ ซึ่งจะใช้เป็นกรอบและ แนวทางในการกำหนดมาตรฐานการศึกษาของชาติที่เหมาะสมกับกาลสมัยและทันเหตุการณ์ การเปลี่ยนแปลงใน สังคมโลก และสามารถนำไปพัฒนาเป็นหลักสูตรสถานศึกษา ซึ่งจะใช้เป็นแนวทางจัดการเรียนการสอนในสถานศึกษา ต่อไป

 

การประกันคุณภาพการศึกษาเกี่ยวข้องกับการดำเนินการที่สำคัญ 3  ขั้นตอนดังนี้

                1.  การควบคุมคุณภาพ  (Quality  Control )   เป็นการกำหนดมาตรฐานคุณภาพการศึกษาเพื่อให้สถานศึกษาตลอดจนหน่วยงานที่เกี่ยวข้องใช้เป็นเป้าหมายและเป็นเครื่องมือในการพัฒนาซึ่งหลักปฏิบัติทั่วไปมาตรฐานจะกำหนดโดยองค์คณะบุคคล ผู้เชี่ยวชาญ หรือ ผู้มีประสบการณ์ (Murgatroyd,Stephen and Morgan,Colin  1994 : 45) 

2.   การตรวจสอบคุณภาพ (Quality Audit)เป็นการตรวจสอบและติดตามผลการดำเนินการจัดการศึกษาว่าเป็นไปตามมาตรฐานคุณภาพการศึกษาที่กำหนดขึ้นมากน้อยเพียงไร และมีขั้นตอนการดำเนินการที่จะทำให้เชื่อถือได้หรือไม่ว่าการจัดการศึกษาจะเป็นไปอย่างมีคุณภาพ

3.  การประเมินคุณภาพ (QualityAssessment) เป็นการประเมินคุณภาพของสถานศึกษาโดยบุคลากรของสถานศึกษาหรือโดยหน่วยงานที่กำกับดูแลในเขตพื้นที่และหน่วยงานต้นสังกัดในส่วนกลางที่มีหน้าที่กำกับดูแลสถานศึกษา 

ทั้งนี้ การตรวจสอบและประเมินคุณภาพนี้จะกระทำอย่างเป็นระบบ โดยมีกฎเกณฑ์และแนวทางการดำเนินการที่ชัดเจน มีการนำผลการประเมินในทุกขั้นตอนมาใช้เพื่อการวางแผน ออกแบบ และการปฏิบัติเพื่อให้เกิดการ ปรับปรุงพัฒนาคุณภาพอย่างต่อเนื่อง (Continuous Improvement)   

ประโยชน์ที่ได้จากการประกันคุณภาพการศึกษา

1.       ผู้เรียนและผู้ปกครองมีหลักประกันและความมั่นใจว่าสถานศึกษาจะจัดการศึกษา

ที่มีคุณภาพเป็นไปตามมาตรฐานที่กำหนด

2.                ครูได้ทำงานอย่างมืออาชีพ มีการทำงานที่เป็นระบบ โปร่งใส มีความรับผิดชอบที่

ตรวจสอบได้ มีประสิทธิภาพ และเน้นคุณภาพ ได้พัฒนาตนเองและผู้เรียนอย่างต่อเนื่องทำให้เป็น ที่ยอมรับของผู้ปกครองและชุมชน

3.       ผู้บริหารได้ใช้ภาวะผู้นำและความรู้ ความสามารถในการบริหารงานอย่างเป็นระบบ

และมีความโปร่งใส เพื่อพัฒนาสถานศึกษาให้มีคุณภาพ เป็นที่ยอมรับและนิยมชมชอบของ

ผู้ปกครองและชุมชน ตลอดจนหน่วยงานที่เกี่ยวข้อง ก่อให้เกิดความภาคภูมิใจและเป็นประโยชน์ต่อสังคม

4.                กรรมการสถานศึกษาได้ทำงานตามบทบาทหน้าที่อย่างเหมาะสม เป็นผู้ที่ทำประโยชน์ 

และมีส่วนพัฒนาสถานศึกษาและคุณภาพทางการศึกษาให้แก่เยาวชนและชุมชนร่วมกับผู้บริหารและครู สมควรที่ได้รับความไว้วางใจให้มาเป็นกรรมการสถานศึกษา

5.       หน่วยงานที่กำกับดูแล ได้สถานศึกษาที่มีคุณภาพและศักยภาพในการพัฒนาตนเอง

 ซึ่งจะช่วยแบ่งเบาภาระในการกำกับ ดูแลสถานศึกษา และก่อให้เกิดความมั่นใจในคุณภาพทางการศึกษาและคุณภาพของสถานศึกษา

6.       ชุมชนและสังคมประเทศชาติ ได้เยาวชนและคนที่ดี มีคุณภาพและศักยภาพที่จะ

ช่วยพัฒนาองค์กร ชุมชน และสังคมประเทศชาติต่อไป

7.       ผู้รับบริการได้รับความพึงพอใจจากการให้บริการของหน่วยงาน 

ในระดับสถานศึกษาการประกันคุณภาพจะครอบคลุมถึงการสร้างความมั่นใจโดยการใช้ข้อมูล

สารสนเทศและองค์ความรู้และการวางแผนป้องกันปัญหาที่จะเกิดตั้งแต่ในขั้นการออกแบบกระบวนการเรียนการสอนให้สอดคล้องกับมาตรฐานการเรียนรู้ตามหลักสูตร การบริหารหลักสูตร การติดตาม ตรวจสอบและทบทวนเป็นระยะๆ เพื่อให้มีการแก้ไข ปรับปรุงคุณภาพอย่างต่อเนื่อง การประเมินคุณภาพผลผลิต การจัดทำรายงาน และนำเสนอข้อมูลการประเมินสำหรับ การตัดสินใจในระดับต่างๆ และ สำหรับการวางแผนพัฒนาคุณภาพของสถานศึกษาในระยะต่อไป

หลักการสำคัญของการประกันคุณภาพการศึกษาภายในสถานศึกษาระบบการศึกษาขั้นพื้นฐาน

การประกันคุณภาพการศึกษาครอบคลุมถึงมวลกิจกรรมและภารกิจทางวิชาการและทางการบริหารการจัดการที่มี การวางแผนล่วงหน้า และมีการประสานสัมพันธ์อย่างเป็นระบบ เพื่อที่จะสร้างความมั่นใจทีสมเหตุสมผลว่าผู้เรียน จะมีความรู้ ความสามารถ และ คุณลักษณะที่พึงประสงค์ตามมาตรฐานการศึกษาที่ได้กำหนดไว้

 

ประกันคุณภาพอย่างไร

ควรดําเนินงานดานการประกันคุณภาพฯ โดยมีเปาหมายเพื่อสรางความเปนเลิศทางวิชาการทั้งดานการเรียนการสอน การวิจัย การบริการวิชาการแกสังคม และการทํานุบํารุงศิลปวัฒนธรรม อันจะนําไปสูการสรางความมั่นใจแกสังคมวาไดจัดการศึกษาอยางมีคุณภาพและผลิตบัณฑิตที่มีคุณภาพ โดยกําหนดวัตถุประสงคของการดําเนินงานดานการประกันคุณภาพการศึกษา ดังนี้

1.       พัฒนาระบบและกลไกการประกันคุณภาพการศึกษาภายในใหมีประสิทธิภาพ

2.       ควบคุมปจจัยที่มีผลตอคุณภาพการศึกษาใหมีมาตรฐาน

3.       ติดตาม ตรวจสอบ และประเมินผลการดําเนินงานการควบคุมคุณภาพปจจัยอย่างเปนระบบและตอเนื่อง

4.       ใหทุกส่วนงานนําผลการประเมินมาใชในการปรับปรุง พัฒนาหนวยงาน เพื่อใหบรรลุผลตามเปาหมายที่กําหนด

5.       พัฒนาระบบการประกันคุณภาพการศึกษาใหพรอมสําหรับการตรวจสอบคุณภาพ (quality audit) และการประเมินคุณภาพ (quality assessment) โดยหนวยงานภายนอก

 

และให้นักเรียนมีส่วนร่วมในงานประกันคุณภาพการศึกษา  คือ

1.       ให้ความร่วมมือในการจัดทำข้อมูลที่เกี่ยวข้องกับนักศึกษา เช่น การสำรวจความพึงพอใจของนักศึกษาต่อคุณภาพการสอน , การให้ข้อมูลในด้านการประกอบอาชีพหลังจบการศึกษา เป็นต้น

2.       ในการจัดกิจกรรมที่ส่งเสริมการศึกษาต่างๆ ประธานฝ่ายกิจกรรมนักศึกษาควรมีระบบและกลไกในการดำเนินงาน เช่น เขียนแผนและจัดทำงบประมาณในการดำเนินงาน รวมทั้งมีการประเมินผลหลังเสร็จสิ้นการดำเนินงาน เป็นต้น

3.       เข้าร่วมกิจกรรมต่างๆของสถาบัน เช่น กิจกรรมทางวิชาการ กิจกรรมกีฬา หรือ กิจกรรมส่งเสริมศิลปวัฒนธรรม เป็นต้น

 

จะเห็นว่าที่กล่าวถึงการดำเนินงานระบบประกันคุณภาพการศึกษาภายในสถานศึกษา   ถ้ามีการตรวจสอบหลักฐานการดำเนินงาน  การแต่งตั้งคณะทำงาน   ดูเหมือนว่าสถานศึกษาทุกแห่งมีระบบประกันคุณภาพการศึกษา  แต่ดำเนินการได้มากน้อยไม่เท่ากันซึ่งเป็นระบบประกันที่ตายไม่มีชีวิต

ขาดการเคลื่อนไหวที่ต่อเนื่อง  เป็นวงจรเล็ก ๆ ที่ดำเนินการตลอดเวลาจะเป็นระบบประกันคุณภาพสถานศึกษาที่มีชีวิต เช่น มีระบบติดตาม กำกับ  ดูแล  และรายงานผล  กิจกรรม/โครงการ  ที่ดำเนินการเพื่อพัฒนาคุณภาพสถานศึกษา  ได้แก่  กิจกรรมระบบดูแลช่วยเหลือนักเรียน   กิจกรรมพัฒนาผู้เรียน     (แนะแนว ลูกเสือ- เนตรนารี  ชมรม ชุมนุม)  กิจกรรมวิถีพุทธ  กิจกรรมพัฒนาสิ่งแวดล้อม กิจกรรม       อ.ย.น้อย  กิจกรรมเสริมสร้างและพัฒนาผู้เรียน ฯลฯ  และสำหรับกิจกรรมพัฒนาวิชาการ  เช่น  การสังเกตการสอนของครูด้วยกันเอง หรือ ของหัวหน้ากลุ่มสาระฯ  หัวหน้าระดับชั้น  กิจกรรมส่งเสริมนิสัยรักการอ่าน  กิจกรรมประกวดผลงานนักเรียน  กิจกรรมที่กล่าวมาทั้งหมดเป็นกิจกรรมเล็ก ๆ ให้ดำเนินการ  มีการสรุปผล   มีการประชุม    ปรับปรุง     แก้ไข กิจกรรม/โครงการ  ทำให้เห็นว่าทุก ๆ มัดของกล้ามเนื้อเล็ก/ใหญ่ทำงานอยู่ตลอดเวลา ทำให้เห็นการทำงานของระบบประกันคุณภาพเคลื่อนไหวอย่างมีชีวิตเป็นระบบที่ไม่ตาย  โดยอาจทำได้ดังนี้

                ๑.  ตรวจสอบว่ามีกิจกรรม/โครงการ เพียงพอ หรือเหมาะสมกับจุดที่ต้องการพัฒนา(จุดด้อย)  หรือยัง  ถ้าไม่มี  กำหนดกิจกรรม/โครงการเพิ่ม  ถ้ามีแล้วแต่หยุดนิ่งต้องรื้อฟื้นให้คืนชีพ

                ๒. ในทุกกิจกรรม/โครงการต้องมีคณะบุคคลหรือบุคคลรับผิดชอบในการดำเนินงาน   ตั้งแต่เริ่ม  กิจกรรม/โครงการ  จนถึงขั้นสรุปผลการดำเนินงาน พร้อมข้อ เสนอแนะในการดำเนินงานต่อ

                ๓.  จัดระบบ   เอกสาร  โครงการ  บันทึกการดำเนินงาน  บันทึกการประชุม  รายงานสรุปผลตลอดจนกรณีตัวอย่างผลงาน  ปริมาณของผู้เรียนที่ได้รับผลของการดำเนินงานตามกิจกรรม/โครงการ  รวมทั้งปัญหา อุปสรรค การดำเนินงาน

                ๔.           ถ้าเป็นสถานศึกษาขนาดเล็กต้องหลอมกิจกรรม/โครงการเข้าด้วยกันให้เหมาะสม เพราะมีบุคลากรน้อย  และขณะเดียวกันก็มีผู้เข้าร่วมกิจกรรมไม่มาก  จึงสามารถที่จะดำเนิน  กิจกรรม/โครงการได้เช่นเดียวกัน

บรรณานุกรม

รุ่ง  แก้วแดง ประกันคุณภาพการศึกษา ทุกคนทำได้ ไม่ยาก กรุงเทพมหานคร  สำนักพิมพ์วัฒนาพาณิช จำกัด 2544

สมคิด  พรมจุ้ย และสุพักตร์  พิบูลย์ การประกันคุณภาพภายในสถานศึกษา นนทบุรี สำนักพิมพ์มหาวิทยาลัยสุโขทัยธรรมาธิราช 2544

สำนักงานคณะกรรมการการศึกษาแห่งชาติ มาตรฐานการศึกษาเพื่อการประเมินคุณภาพภายนอก

                  ระดับการศึกษาขั้นพื้นฐาน กรุงเทพมหานคร  บริษัทพิมพ์ดี จำกัด 2544

                 . แนวทางการประกันคุณภาพภายในสถานศึกษา : เพื่อพร้อมรับการประเมินภายนอก

                  กรุงเทพมหานคร  บริษัทพิมพ์ดี จำกัด 2543