การพยาบาลผู้ป่วยที่ได้รับยาทางจิตเวช

การพยาบาลผู้ป่วยที่ได้รับยาทางจิตเวช

ยารักษาอาการโรคจิตมี 4 กลุ่ม ได้แก่

u ยาระงับอาการทางจิต  (Antipsychotic drugs)

ข้อบ่งใช้                 -รักษาโรคจิตเภท (Schizophrenia)

                                -รักษาจิตหวาดระแวง (Paranoid)

การออกฤทธิ์         ยับยั้งการหลั่ง Dopamine

ฤทธิ์ข้างเคียง       ทำให้เกิดอาการ Extra pyramidal Syndromes (EPS)

                                ความดันโลหิตต่ำ ปัสสาวะคั่ง ท้องผูก ง่วงนอน ตาพร่ามัว สับสนมึนงง

ยาที่ใช้บ่อย            Chlorpromazine  (CPZ) , Haloperidol ( Hadol ) , Clozapine  ,  Perphenazine, Fluphenazine

การพยาบาล         1.  แนะนำผู้ป่วยให้เปลี่ยนอิริยาบถ ช้าๆ จากท่านอนเป็นท่านั่ง หรือยืน ถ้ามีอาการวิงเวียน              เพราะอาจหน้ามืด ล้มเกิดอุบัติเหตุได้

                                2.  Check V/S เพื่อประเมินสัญญาณชีพ

                                3.  ดูแลแนะนำให้ระมัดระวังอุบัติเหตุ เช่น การขึ้นลงบันได การออกกำลังการควรออกในท่าที่เหมาะสม

                                4.  ยาอาจทำให้มีปัสสาวะคั่ง เช่น Haroperidol ,Clozapine ควรสอบถามและประเมินการขับถ่ายปัสสาวะ ถ้ามีอาการให้รายงานแพทย์ทราบ

                                5.  ยาอาจทำให้มีความผิดปกติของหลอดเลือด เช่น Clozapine   ต้องติดตามผลการตรวจ WBC count และรายงานแพทย์ทราบถ้าผิดปกติ

                                6.  ระวังอาการชักในผู้ป่วยโรคลมชัก

                                7.  ผู้ที่มีอาการท้องผูก แนะนำให้รับประทานอาหารที่มีกากใยสูง ดื่มน้ำให้เพียงพออย่างน้อยวันละ 8 แก้ว ถ้ามีอาการมากให้รายงานแพทย์ทราบ

                                8.  ยาอาจทำให้แพ้แสง เช่น(CPZ)  แนะนำให้ผู้ป่วยระวังการถูกแสงแดดจ้า ให้สังเกตผิวแดง และคล้ำจากการโดนแสงแดด อาการคันมีตุ่มพอง   ถ้าพบให้รายงานแพทย์ทราบ

                                9.  ไม่ใช้ร่วมกับยาลดความดันโลหิต ยานอนหลับ

 

v ยาระงับอาการวิตกกังวล (Anti-anxiety drugs)

ข้อบ่งใช้                 ใช้รักษาอาการวิตกกังวล เครียด หวาดกลัว โรคพิษสุราเรื้อรัง ใช้เป็นยานอนหลับการออกฤทธิ์       กดการทำงานของ Cerebral cortex ช่วยคลายเครียด   กังวลใจ ช่วยให้หลับ            

ฤทธิ์ข้างเคียง       ง่วงนอน  กล้ามเนื้อทำงานไม่ประสานกัน ความดันโลหิตต่ำ เกิดอาการขาดยาถ้าหยุดยาทันที

ยาที่ใช้บ่อย            Diazepam (Valium),   Lorazepam   (Ativan) , Alprazolam  (Xannax)    

การพยาบาล         1.  ให้ความรู้ผู้ป่วยเรื่องอาการข้างเคียงของยา เช่น ยาจะกดการทำงานของระบบประสาทส่วนกลาง ทำให้มีอาการง่วงซึม ทำให้ความสามารถในการคิด จำและการตัดสินใจลดลง สมาธิลดลง การควบคุมแขนขาไม่สัมพันธ์กัน ไม่มีแรง

                                2.  ระแลระมัดระวังอันตรายต่างๆ หากผู้ป่วยต้องได้รับยากลับไปทานที่บ้าน แนะนำให้หลีกเลี่ยงการขับรถ การใช้ของมีคมเพราะยามีผลทำให้ง่วงนอน

                                3.  ดูแลไม่ใช้ยาร่วมกับยากดประสาท ยานอนหลับ สุรา            

                                4.  แนะนำผู้ป่วยที่ติดยาเนื่องจากต้องใช้ยาเป็นเวลานานและปริมาณสูง ไม่ให้หยุดยาเอง เพื่อป้องกันอาการขาดยา ควรให้แพทย์เป็นผู้ลดยาให้

 

w ยาระงับอาการซึมเศร้า  (Antidepressant drugs)

ข้อบ่งใช้                 ใช้รักษาผู้ป่วยอารมณ์ซึมเศร้า  ผู้ป่วย Bipolar disorder ระยะซึมเศร้า ผู้ป่วย anxiety  disorder

การออกฤทธิ์         มีฤทธิ์เพิ่มความเข้มข้นของ serotonin และ  norepinephrine  จึงยกระดับอารมณ์ให้ดีขึ้น    

ฤทธิ์ข้างเคียง       ชีพจรเต้นเร็ว  ความดันโลหิตเปลี่ยน ปากแห้ง หลงลืม ตาพร่ามัว ท้องผูก ปัสสาวะคั่ง คลื่นไส้ เบื่ออาหาร

ยาที่ใช้บ่อย            Amoxapine (Asendin) ,  Fluoxapine  , Diazepam ,Marprotiline, BuSpar

การพยาบาล         1.  ดูแลผู้ป่วยอย่างใกล้ชิดในช่วงแรก เนื่องจากยาจออกฤทธิ์เต็มที่เมื่อใช้ยาแล้ว 3-6 สัปดาห์ ควรเฝ้าระวังอาการซึมเศร้า โดยการสังเกตพฤติกรรม คำพูดที่สั่งลา ประเมินความคิดเกี่ยวกับการมีคุณค่าในตนเองต่ำ เพื่อป้องกันการฆ่าตัวตาย

                                2.   Check V/S เพื่อประเมินสัญญาณชีพ

                                3.  ติดตามผลข้างเคียงของยา ถ้ามีอากรการคลื่นไส้ อาเจียน ให้ทานอาหารทีละน้อย บ่อยๆครั้ง

                                4.  แนะนำป้องกันอันตรายจากอาการมึนงง หลงลืม

                                5.  ดูแลไม่ให้ดื่มแอลกอฮอล์ สูบบุหรี่ เพราะจะเสริมฤทธิ์ยาคลายกังวล

 

x  ยาระงับอาการคลุ้มคลั่ง (Anti-mania drug)

ข้อบ่งใช้                 ใช้รักษาผู้ป่วยโรคอารมณ์แปรปรวน (Mood disorder) โดยเฉพาะระยะ mania และรักษาอาการ chronic   aggressive 

การออกฤทธิ์         ทำให้เกิด  active   norepinephrine  ในสมองลดลง

ฤทธิ์ข้างเคียง       งุนงง ง่วงนอน เบื่ออาหาร กระหายน้ำ ปัสสาวะบ่อย อาการเป็นพิษเมื่อระดับ Lithium สูงเกิน 2 MEq/L

ยาที่ใช้บ่อย            Lithium carbonate   ,Lithium  citrate ,  Carbamazepine

การพยาบาล         1.  ควรทราบประวัติการเจ็บป่วยในอดีต และโรคประจำตัวของผู้ป่วย และผลการตรวจร่างการ ความดันโลหิต ตรวจเลือด ตรวจปัสสาวะ ตรวจการทำงานของต่อมไทรอยด์  หัวใจและไต เพราะจะต้องระมัดระวังในการให้ยา Lithium กับผู้ป่วยโรคหัวใจ   โรคไต   และโรค hypothyroid

                                2. ดูแลแนะนำให้ผู้ป่วยดื่มน้ำให้ได้  2,500  – 3,000 cc/วัน หรืออย่างน้อยวันละ 10 แก้ว

                                3. ห้ามทานยาขับปัสสาวะ

                                4. ถ้าผู้ป่วยท้องเสียควรงดยาชั่วคราว

                                5. ประเมินอาการผู้ป่วนหลังได้รับยา Lithium และติดตามผลตรวจเลือดสม่ำเสมอ

                                6. สังเกตอากรข้องเคียงของยา