การจัดประสบการณ์เพื่อพัฒนาการเรียนการสอน
สาระสังคมศึกษาศาสนาและวัฒนธรรม
โดยวัฎจักรการเรียนรู้ 4 MAT
กฤษดาภรณ์ นิยมพันธุ์
ครูชำนาญการพิเศษโรงเรียนเมืองสุรินทร์
สำนักงานเขตพื้นที่การศึกษาสุรินทร์ เขต 1
การศึกษาเป็นหัวใจของการพัฒนา “คน” อันเป็นทรัพยากรที่ทรงคุณค่าของสังคมให้มีคุณภาพและมีคุณลักษณะที่พึงประสงค์ สามารถดำรงอยู่ในสังคมได้อย่างเป็นสุข ทันต่อการเปลี่ยนแปลงที่เกิดขึ้นตามยุคสมัย การศึกษาจึงต้องเป็นพลวัตร นั่นคือต้องปรับเปลี่ยนให้ทัน สอดคล้องกับกระแสการเปลี่ยนแปลงของประเทศชาติและสังคมโลกอยู่ตลอดเวลา
ข้าพเจ้าได้ปฏิบัติหน้าที่การสอนมาเป็นเวลาหลายปีและได้ค้นพบว่าการใช้สื่อหรือนวัตกรรมในการสอนจะทำให้นักเรียนมีความกระตือรือร้นที่จะเรียนตื่นเต้นที่จะเข้ากลุ่ม ผลสัมฤทธิ์ก็สูงขึ้นและการสอนสาระสังคมศึกษา ศาสนาและวัฒนธรรมก็มีความสำคัญอย่างยิ่ง โดยสามารถนำไปปฏิบัติใช้ในชีวิตประจำวันมากที่สุดนั่นคือการพัฒนาคุณภาพชีวิตความเป็นอยู่ให้เป็นมนุษย์ที่สมบูรณ์ ส่งผลการพัฒนาความเจริญและความสงบสุขของสังคมอันเป็นที่พึงปรารถนาของทุกคน
ฉะนั้นในแนวทางปฏิบัติของครูจึงต้องพยายามค้นคว้าหาวิธีการจัดกิจกรรมการเรียนการสอนที่ส่งเสริมการเรียนรู้ของผู้เรียน วางแผนการจัดกิจกรรมการเรียนรู้โดยเปิดโอกาสให้ผู้เรียนได้ฝึกทักษะและนำไปปฏิบัติในชีวิตจริงและข้าพเจ้าได้ทดลองใช้ยุทธวิธีให้ผู้เรียนใช้กระบวนการประมวลสิ่งที่เรียนมาจากการทำกิจกรรมต่างๆจัดระบบระเบียบความรู้สรุปเป็นองค์ความรู้ด้วยตนเองเพราะกระบวนการเรียนที่ผู้เรียนใช้เป็นเครื่องมือวิธีการสร้างความรู้นี้จะช่วยให้ผู้เรียนค้นหาความรู้อื่นๆอีกมากมายด้วยตัวเองรวมทั้งการออกแบบกิจกรรมการเรียนรู้ให้เหมาะสมกับการเสริมสร้างศักยภาพการเรียนรู้ของนักเรียนให้เจริญได้ถึงขีดสุด ถ้านักเรียนสามารถพัฒนาศักยภาพด้วยการพัฒนาสมองทั้งสองซีกนักเรียนก็จะดึงอัจฉริยภาพที่มีอยู่ในตัวมาใช้ในการพัฒนาตนเอง ในการจัดกิจกรรมการเรียนการสอนการเรียนรู้โดยวัฏจักรการเรียนรู้ 4 MAT การจัดการเรียนรู้มีกิจกรรมดังต่อไปนี้การสร้างประสบการณ์ เป็นการจัดกิจกรรมเพื่อกระตุ้นความสนใจและจูงใจให้นักเรียนอยากเรียน โดยเน้นการพัฒนาสมองซีกขวาของนักเรียน โดยใช้เพลง การเคลื่อนไหว การวาดรูป การจินตนาการ และสร้างผังมโนมติ เพื่อสะท้อนประสบการณ์ เปิดโอกาสให้นักเรียนได้สะท้อนความรู้ความคิดและประสบการณ์เน้นการพัฒนาสมองซีกซ้ายของนักเรียน เช่น ให้นักเรียนพูดหรือเขียนเพื่อบูรณาจากการสังเกตไปสู่มโนมติ(ความนึกคิด)เป็นการจัดกิจกรรมและแบบฝึกให้นักเรียนได้พัฒนาสมองซีกขวา โดยอาศัยการสังเกตและเชื่อมโยงความรู้ความคิดไปสู่มโนคติ เมื่อนักเรียนสามารถคิดและเกิดแนวคิดใหม่ครูจึงสร้างเสริมการเรียนรู้หรือข้อความรู้ โดยอาศัยสื่ออุปกรณ์ และเทคนิคการสอนต่างๆ ตามความเหมาะสม โดยครูเปิดโอกาสให้นักเรียนได้ปฏิบัติกิจกรรมเพื่อพัฒนาหรือเกิดมโนคติด้วยการลงมือปฏิบัติ ซึ่งเป็นการพัฒนาสมองซีกซ้ายของนักเรียน ในกิจกรรมนี้นักเรียนสามารถปรับแต่งการเรียนรู้ของนักเรียนเพื่อให้เข้าใจแจ่มชัดเพื่อวิเคราะห์และนำไปใช้ เพื่อการวิเคราะห์ วิจารณ์ หรือหาข้อเด่น ข้อด้อย และปรับปรุงให้สมบูรณ์ หรือประยุกต์ใช้ข้อความรู้ในสถานการณ์ใหม่อย่างอิสระด้วยตนเองซึ่งเป็นการพัฒนาสมองสมองซีกขวา ครูเปิดโอกาสให้นักเรียนได้ใช้สมองซีกซ้ายเพื่อการวิเคราะห์ วิจารณ์ หรือหาข้อเด่น ข้อด้อย และปรับปรุงให้สมบูรณ์ หรือประยุกต์ใช้ข้อความรู้ในสถานการณ์ใหม่อย่างอิสระด้วยตนเองนอกจากนั้นครูยังให้นักเรียนแลกเปลี่ยนประสบการณ์ เป็นขั้นที่เปิดโอกาสให้นักเรียนได้พัฒนาสมองซีกขวา โดยร่วมกันแลกเปลี่ยนข้อความรู้ที่พบ หรือแลกเปลี่ยนประสบการณ์ โดยอาจนำเสนอ ในรูปของหนังสือหน้าเดียว หนังสือเล่มเล็ก หนังสือเล่มใหญ่ จัดทำป้ายนิเทศ กระดาษปรู๊ฟ นิทรรศการ การแสดงบทบาทสมมติ หรือละคร เป็นต้น
การจัดกิจกรรมการเรียนรู้แบบ 4 MAT เป็นการจัดกิจกรรมการเรียนการสอนที่เน้นผู้เรียนเป็นศูนย์กลาง และเป็นการพัฒนาแนวคิดเกี่ยวกับการจัดกิจกรรมการเรียนรู้ อีกวิธีหนึ่งที่ทำให้ผู้เรียนเกิดการเรียนรู้ด้วยตนเอง ช่วยส่งเสริมให้ผู้เรียนมีคุณลักษณะเก่ง ดี มีสุข โดยลำดับขั้นตอนการเรียนรู้ที่มีลักษณะการเคลื่อนไหวตามวัฏจักรการเรียนรู้ ที่เลียนแบบสมองของมนุษย์ สามารถทำให้ผู้เรียนที่มีลักษณะการเรียนรู้ที่แตกต่างกัน มีศักยภาพของตนเองเพื่อให้เกิดการเรียนรู้อย่างรวดเร็ว นักเรียนและครูผู้สอนสามารถแลกเปลี่ยนความคิดซึ่งกันและกันได้ นักเรียนเกิดพฤติกรรมการเรียนรู้แบบร่วมมือร่วมใจ มีการจัดกิจกรรมที่หลากหลาย เกิดการเรียนรู้ตามสภาพจริง ทั้งนี้เพื่อให้บรรลุจุดมุ่งหมายที่ครูวางไว้ นั่นคือ ผู้เรียนเกิดคุณลักษณะเก่ง ดี มีความสุข จะส่งผลให้ผู้เรียนมีทัศนคติที่ดีต่อการเรียนและเกิดการเรียนรู้ได้อย่างต่อเนื่องไม่รู้จบ
