แม้กระนั้นสภาพที่กล่าวถึงก็ดำเนินมาอย่างต่อเนื่องยาวนาน เป็นลักษณะพิเศษของตลาดสด หรือเป็นเสน่ห์อย่างหนึ่งของตลาดสดที่ดูเผินๆดั่งไร้ระบบขาดระเบียบ แต่หากดูให้ลึกมันก็เป็นระบบและมีระเบียบใน"แบบของมัน"อยู่

เช้าวันนี้ไปจ่ายกับข้าวที่ตลาดเช้ายะลากับท่าน ผบ.ทบ. หรือผู้บังคับบัญชาที่บ้าน (ตลาดเช้านี่ภาษามลายูถิ่นเรียกว่า เกอดาปาฆี - keda pagi ถ้าภาษามาเลย์กลางจะออกเสียงเป็น เกอดัยปาฆีหรือปาซัรปาฆี - kedai pagi หรือ pasar pagi ) คำหลังนี่ออกเสียงคล้ายๆกับคำในหลักศิลาจารึกพ่อขุนรามคำแหง คือคำว่า "ปสาน" (แต่ไม่ยืนยันนะครับ เพียงแต่ฟังเสียงแล้วพ้องกัน) อีกชื่อหนึ่งของตลาดเช้าคือตลาดสดเข้าใจได้ว่าเพราะมีของสดขายจึงได้ชื่อนี้ ที่จริงมีอีกตลาดหนึ่งอยู่ฝั่งตรงข้ามกับตลาดเช้าคือตลาดเสรี หรือกือดาเสรีแต่ได้ถูกยุบเลิกไปแล้ว

ตลาดเช้าหรือตลาดสดนี่กล่าวได้ว่าเป็นตลาดพื้นฐานแบบชาวบ้านๆก็ว่าได้ แม้ว่าจะมีการสร้างอาคารจัดเป็นสัดส่วน ซึ่งก็มีพ่อค้าแม่ค้าเข้าไปอยู่เต็มแล้ว แต่ก็ไม่เพียงพอต่อความต้องการของพ่อค้าแม่ค้าอื่นๆ ก็เลยมีการจับจองพื้นที่ล้นออกมาจนถึงริมถนน พ่อค้าแม่ค้าที่พอมีทุนหน่อยก็สร้างเพิง (มีทั้งเพิงหมาแหงน๑ เพิงแขนนาง๒ และเพิงพะ๓) ที่ทุนน้อยหน่อยก็เช่าร่มอย่างเดียวถ้ามีโต๊ะก็วางสินค้าบนโต๊ะ ที่ไม่มีโต๊ะก็ปูพลาสติกวางของขายบนดินกันเลย (หรือที่เรียกว่า แบกะดิน) ก็มีเยอะครับ และก็มีชาวบ้านที่ออกมาตลาดแต่พาสินค้ามาขายด้วยส่วนใหญ่จะเป็นพวกผักริมรั้วผลไม้ในสวนเล็กๆน้อยๆ ขายของหมดก็ไปซื้อกับข้าวกลับบ้าน แม่ค้าพ่อค้าประเภทนี้จะขายของถูกครับเพราะเกษตรกรนำของจากสวนมาขายเอง ไม่ผ่านพ่อค้าคนกลาง

หลังจากแม่บ้านไปจ่ายกับข้าวผมก็นั่งรอ มองดูความเคลื่อนไหวในตลาด ซึ่งค่อนข้างคึกคัก แม้ว่าจะมีฝนตกปรอยๆ คนก็มาจับจ่ายซื้อของกันหนาตา เพราะไม่กี่วันก็จะเป็นวันอีดิลอัฎฮาหรือวันรายอหะยีแล้ว คนเลยออกมาตลาดกันมากเป็นพิเศษ

พ่อค้าแม่ค้าที่มาขายของมีทุกเพศวัยครับ ไม่แน่ใจว่ามีการศึกษาวิจัยเกี่ยวกับการค้าขายในตลาดเช้าหรือตลาดสดหรือเปล่า แต่เท่าที่ดูนี่มีเงินหมุนเวียนมากพอสมควร การเข้ามาหาริซกี (ปัจจัยยังชีพ) ในตลาดสดนี่ไม่ต้องมีวุฒิไม่ง้อปริญญาครับ ขอเพียงมีสินค้าที่ลูกค้าต้องการก็เริ่มงานได้แล้ว ง่ายๆ พื้นฐานที่สุด บางคนไม่มีความรู้อะไรเลยแค่มีรถเข็นก็รับจ้างเขาขนของได้แล้ว บางคนที่มีเงินหน่อยก็นำรถจักรยานยนต์ไปต่อพ่วงที่เรียกกันว่า "โชเล่" ก็เข้ามารับจ้างขนสินค้า

ตลาดสดจึงเป็นสถานที่ๆให้โอกาสสำหรับคนอีกหลายๆคนได้มีอาชีพเลี้ยงครอบครัวโดยเฉพาะคนระดับล่าง ชาวบ้านและคนที่ไม่ได้เรียนสูงอะไรมากนักรวมถึงคนที่ขาดแคลนทุนทรัพย์

อย่างไรก็ตามการวางขายสินค้าแบบแบกะดินที่ใช้ด้านข้างของถนนก็ทำให้พื้นทีสำหรับการจารจรเหลือน้อยลงส่งผลให้การจารจรติดขัดพอสมควร มีทั้งจักรยานยนต์ โช่เล่ รถเข็น และคนเดินเท้าเต็มไปหมด แม้กระนั้นสภาพที่กล่าวถึงก็ดำเนินมาอย่างต่อเนื่องยาวนาน เป็นลักษณะพิเศษของตลาดสด หรือเป็นเสน่ห์อย่างหนึ่งของตลาดสดที่ดูเผินๆดั่งไร้ระบบขาดระเบียบ แต่หากดูให้ลึกมันก็เป็นระบบและมีระเบียบใน"แบบของมัน"อยู่

แต่หากจะถามว่ามีสิ่งใหม่ๆเกิดขึ้นบ้างมั้ยในตลาดเช้าที่เป็นพัฒนาการต่างไปจากอดีต อืม...ก็พอมีครับ แต่นานๆ มาทีหนึ่ง  มาแล้วก็เป็นที่รู้กันทั้งประเทศ ในฐานะที่ตลาดเช้าเป็นตลาดพื้นฐานของชาวบ้าน นอกจากเป็นแหล่งทำมาค้าขายสินค้าแล้ว ตลาดสดสำหรับหลายครอบครัวยังเป็นแหล่งแสวงหาริซกีหรือปัจจัยยังชีพที่ใช้เลี้ยงดูครอบครัว ไม่อยากให้เปลี่ยนตลาดสดเป็นสนามรบเลย สงสารคนจนๆนะครับ

๑ เรียกสิ่งปลูกสร้างชนิดชั่วคราวประกอบด้วยหลังคาปีกเดียวเอียงลาด

๒ เหมือน ๑ แตกต่างตรงมีแขนนางค้ำตอนหน้า

๓ เรียกในกรณีที่ปลายข้างหนึ่งของเพิงพิงอยู่กับสิ่งก่อสร้างหลัก