พระพุทธศาสนาสมัยธนบุรีถึงรัตนโกสินทร์ตอนต้น ( ร.4 )
ในปี พ.ศ. 2310 พระเจ้าตากสินขึ้นครองราชย์ ณ กรุงธนบุรี มีการสร้างวัดเช่นวัดบางยี่เรือเหนือ ( วัดราชคฤห์ ) และรวบรวมพระคัมภีร์ไตรปิฏกใหม่ โดยให้คัดลอกใหม่ เป็นต้น
ในปี พ.ศ. 2325 พระพุทธยอดฟ้าจุฬาโลกขึ้นครองราชย์ ทรงสร้างเมืองใหม่คือกรุงเทพ ฯ ทรงสร้างวัดพระแก้ว วัดสุทัศน์ วัดสระเกศ ทรงให้จัดทำสังคายนาครั้งที่ 9 ณ วัดมหาธาตุ ทรงเปิดเรียนพุทธธรรมในวัง
ในปี พ.ศ. 2352 พระพุทธเลิศหล้านภาลัยขึ้นครองราชย์ ทรงบูรณปฏิสังขรณ์วัดวาอารามต่าง ๆ เช่นวัดอรุณ วัดสุทัศน์ ทรงส่งพระสมณทูต 8 รูปไปสืบศาสนาวงศ์ที่เกาะศรีลังกา ขากลับนำต้นโพธิกลับมาปลูกที่วัดมหาธาตุ 1 ต้น วัดสุทัศน์ 1 ต้น วัดสระเกศ 1 ต้น ในปี พ.ศ. 2363 ทรงจัดงานวิสาขบูชาครั้งแรกในกรุงเทพ ฯ
ทรงจัดการเรียนสายพระบาลีเป็น 3 ชั้นคือ เปรียญตรี-โท-เอกเป็น เป็นเปรียญธรรม 9 ประโยค
ในปี พ.ศ. 2367 พระนั่งเกล้าขึ้นครองราชย์ ทรงสร้างวัดเฉลิมพระเกียรติ วัดเทพธิดา วัดราชนัดดาราม ( เป็นวัดที่ผมเคยอาศัยอยู่ ) ทรงให้จารึกคำสอนรวบรวมไว้ที่วัดพระเชตุพน ฯ วัดราชโอรส เริ่มเปิดโรงเรียนหลวงครั้งแรกเพื่อสอนภาษาไทย
ช่วงนี้เจ้าฟ้ามงกุฎได้ผนวชเป็นพระภิกษุ เมื่อปี พ.ศ. 2367 พำนัก ณ วัดมหาธาตุ สอบได้เปรียญธรรม 5 ประโยค ย้ายไปพำนัก ณ วัด สมอราย ( วัดราชาธิวาส ) ในปี พ. ศ. 2372 ทรงอุปสมบทใหม่ตั้งคณะธรรมยุติกนิกายขึ้นในปี พ.ศ. 2376 ได้ย้ายที่พำนัก ณ วัดบวรนิเวศ ตั้งเป็นศูนย์กลางของคณะสงฆ์ฝ่ายธรรมยุติสืบต่อมา
ในปี พ.ศ. 2394 พระจอมเกล้าขึ้นครองราชย์ ทรงสร้างวัดบรมนิวาส วัดโสมนัสวิหาร วัดปทุมวนาราม เป็นต้น ทรงบูรณะพระปฐมเจดีย์ ทรงจัดให้มีพิธีมาฆบูชาครั้งแรกใน พ. ศ. 2394 ทรงเปิดประเทศสู่สากล ทรงส่งพระโอรสไปเรียนเมืองนอก ทรงรับรองอุปถัมภ์พระพุทธศาสนาฝ่ายมหายานครั้งแรกในประเทศไทย เป็นคณะสงฆ์ญวนนั้นเอง.
