ฝากความคิดเพื่อความเข้าใจง่ายๆ ถึงการประเมินการเรียนรู้ที่เน้นผู้เรียนเป็นสำคัญ
การพูดถึงการประเมินจะไม่พูดถึงการจัดการเรียนรู้ไม่ได้เลย จึงเสนอแนวการจัดการเรียนรู้ที่เน้นผู้เรียนเป็นสำคัญว่า
"เป็นการเรียนรู้ที่ผู้เรียนยอมรับว่าเป็นบทบาทของตนเอง ครูก็ยอมรับว่าเป็นบทบาทของนักเรียน ส่วนครูมีหน้าที่สนับสนุนให้ผู้เรียน
1. ค้นหาสิ่งที่อยากจะเรียนด้วยตนเอง และครูควรยอมรับและตอบสนองความอยากรู้อยากเห็นนั้นอย่างเหมาะสม สิ่งที่ได้คือ "สาระที่จะเรียนรู้"
2. ให้ผู้เรียนคิดหาวิธีการหาความรู้(เก็บข้อมูล)ในสิ่งที่ต้องการเรียนรู้มาด้วยตนเอง หรือร่วมกันคิดเป็นกลุ่ม สิ่งที่ได้ ก็คือ "แผนการเรียนรู้" อาจมีการพิจารณาร่วมกับครูเพื่อปรับแนวทาง หรือแผนการเรียนรู้ของนักเรียนให้เหมาะสม ปฏิบัติได้มากที่สุด
3. สนับสนุนให้นักเรียนได้ปฏิบัติตามแนวทางหรือแผนที่ตนเองคิดอย่างเต็มความสามารถ พร้อมกับการสำรวจ สังเกต บันทึกข้อมูลทุกอย่างที่ปฏิบัติ และการเปลี่ยนแปลงที่เกิดขึ้น
วิเคราะห์ สังเคราห์ ข้อมูลที่ได้เพื่อสร้างองค์ความรู้เล็กๆ ที่น่าจะทำได้ พร้อมกับฝึกสรุปการเรียนรู้ที่ได้ทั้ง ความคิดเบื้องต้นของการอยากเรียนรู้เรื่องนั้นๆ วิธีการเรียนรู้ วิธีการนำข้อมูลมาจัดกระทำในรูปแบบใด และน่าจะสรุปได้อย่างไร?
4. ฝึกหัดการเขียนสรุปผลและรายงานโดยอาศัยย่อหน้าสุดท้าย ก่อนถึงข้อ 4 นี้ ปรับแก้ร่วมกับครูภาษาไทย คณิตศาสตร์ วิทยาศาสตร์ สังคมฯ ที่เกี่ยวข้อง ซึ่งเป็นการเรียนรู้แบบบูรณาการ ไม่ใช่การสอนแบบบูรณาการ
คราวนี้ ก็น่าจะต้องประเมินผลได้แล้ว
การประเมินผลที่ดีต้องประเมินโดยตรง ไม่ใช่ใช้แบบทดสอบอันเป็นการประเมินโดยอ้อม ที่เราเรียกกันว่า "ประเมินตามสภาพจริง" งัย ซึ่งมีดังนี้
ก. ประเมินตามที่ตาผู้ประเมินมองเห็น หรือสัมผัสได้โดยตรงหรือแอบดู ที่เรียกกันว่า <b>การสังเกต</b> ซึ่งมักใช้ประเมินเพื่อ <b>ตรวจผลงาน วิธีการทำงาน และการทำงานร่วมกับผู้อื่น หรือการปฏิบัติต่อผู้อื่นในการทำงาน</b>
ข. ประเมินตามที่ได้ยินจากปากของผู้เรียนเอง โดยตรง หรือแอบฟัง มักเรียก <b>การสัมภาษณ์</b> ประเด็นสัมภาษณ์ควรเป็นคำถามที่ต้องใช้สติ และปัญญา ระดับสูงกว่า ความจำ การสังเกต การสำรวจ เพื่อดึงศักยภาพทางเหตุ และผล ความสัมพันธ์ของเหตุและผล ผลกระทบที่เหมาะสม และไม่เหมาะสมจากงานที่ปฏิบัติ การประพฤติปฏิบัติของตนเองและกลุ่ม เป็นต้น
และ<b>โดยเฉพาะความรู้สึกที่แท้จริงต่อทุกสิ่งในกระบวนการเรียนรู้ของผู้เรียน</b> มักใช้สำหรับค้นหา ความคิด ความเข้าใจ วิธีการทำงานเมื่อเทียบกับที่วางไว้ การจะนำไปใช้ แม้แต่การประเมินผลงานของตนเองตามการรับรู้ของเขาเมื่อเทียบกับเป้าหมายที่เขาหรือกลุ่มของเขาได้วางไว้
ค. ประเมินตามที่สัมผัสได้จริง ก็เป็น <b>การตรวจผลงาน</b> ที่เขาหรือกลุ่มของเขาปฏิบัติสำเร็จ หรือกระตุ้นให้ประเมินตนเอง หรือประเมินกันเองในกลุ่ม ในสองประเด็น คือ <b>มีอะไรที่ดีแล้ว และมีอะไรที่ยังไม่ดี และจะแก้ไขอย่างไร เพื่อให้ผู้เรียนได้พัฒนาตนเองตลอดเวลา</b> ก็จะเป็นประโยขน์ยิ่งขึ้น
ง. สังคมมิติ เพื่อตรวจสอบคุณธรรมจริยธรรบางประการในการปฏิบัติงานร่วมกันเป็นกลุ่ม หรือผลกระทบที่จะมีต่อผู้เรียนอื่นในการปฏิบัติงานของแต่ละกลุ่ม
วิธีการประเมินเหล่านี้ ก็<b>ต้องนำไปใช้ในทุกกิจกรรมของกระบวนการปฏิบัติงานของผู้เรียน</b> ซึ่งไม่จำเป็นต้องไปออกแบบทดสอบ มาสอบวัด เพราะแบบทดสอบมีกระบวนการมากมาย และตอบได้ไม่ตรงประเด็น
การสัมภาษณ์น่าจะได้ผลดีและตรงกว่าแบบทดสอบ และเป็นกระบวนการที่มุ่งผลอย่างเดียวกัน แต่ต่างกันในการปฏิบัติ ต่างที่ความสะดวก และความพร้อมที่จะนำมาใช้ และการตรวจให้คะแนน เท่านั้น
ดังนี้น การประเมินที่เน้นผู้เรียนเป็นสำคัญ จึงเป็นการประเมินให้ตรงกับสภาพจริง ว่า นักเรียนคิดจะทำอะไร คิดจะทำอย่างไร ทำได้อย่างเหมาะสม มีทักษะหรือไม่? ผลออกมาเป็นอย่างไร ตรงกับที่ต้องการไหม? เขาจะแก้ปัญหาอย่างไร? ผลงานจะดีขึ้นไหม? เรียนรู้วิธีการแก้ปัญหาหรือไม่?
และหากครูประเมินตาม ประเด็นในย่อหน้าก่อนนี้ คะแนนที่ได้ก็จะเป็นการประเมินที่อิงพัฒนาการ ไม่ใช่การประเมิน จาก 0 เสมอ เหมือนการใช้แบบทดสอบ
จึงช่วยให้คะแนนสะท้อนสภาพจริง คือ ทำได้ถูกต้อง ดี ตามเวลา ก็ต้องใด้ผลสัมฤทธิ์ดี ใครทำถูกต้อง และดี แต่ไม่ตามเวลา ก็อาจจะย่อหย่อนลงไป และยังรู้ว่านักเรียนคนใดทำงานช้า อีกด้วย นี่คือการประเมิน ที่เน้นผู้เรียนเป็นสำคัญ
ซึ่งจะสอบสอดคล้องกับ พรบ. ที่ว่า "การประเมินควรเป็นส่วนหนึ่งของกระบวนการเรียนรู้" อย่างยิ่ง
