ยุทธศาสตร์การพัฒนาสถานศึกษา

 

การจัดทำยุทธศาสตร์การพัฒนาสถานศึกษา
                                                                  
                                                                                                                                  วิไลวรรณ  ภูมิโคกรักษ์*

 

                  ระเบียบกระทรวงการคลังว่าด้วยการตรวจสอบภายในของส่วนราชการ พ.ศ. 2542  กำหนดไว้ว่า  “รัฐบาลมีนโยบายปฏิรูประบบราชการ  โดยกำหนดแผนปฏิรูประบบบริหารภาครัฐไปสู่ระบบการบริหารจัดการภาครัฐแนวใหม่  ที่เน้นการทำงานโดยยึดวัตถุประสงค์ และการบริหารงานที่เน้นผลสัมฤทธิ์ โดยให้ความสำคัญกับผลผลิต ผลลัพธ์  และความคุ้มค่าของการใช้จ่ายเงิน….”
                จากประสบการณ์เกี่ยวกับการตรวจสอบแผนกลยุทธ์ แผนปฏิบัติการประจำปีของสถานศึกษา  พบจุดอ่อนหลายประการ  เช่น  แผนปฏิบัติการไม่ตอบสนองนโยบายระดับต่าง ๆ  หรือไม่สอดคล้องกับสภาพปัจจุบันปัญหาของสถานศึกษา  ซึ่งยังมองไม่เห็นทิศทางในการพัฒนาสถานศึกษาที่ชัดเจน จึงไม่ทราบได้ว่าสถานศึกษาประสบความสำเร็จได้อย่างไร  การใช้จ่ายเงินเพียงพอ เหมาะสม และคุ้มค่าหรือไม่  ดังนั้น สถานศึกษาจึงจำเป็นต้องปรับตัวเองเพื่อรองรับการตรวจสอบจากทุกฝ่ายที่เกี่ยวข้อง เพื่อการบรรลุเป้าหมายของนโยบาย จุดเน้นในระดับต่าง ๆ นั่นเอง  สิ่งสำคัญที่จะชี้ให้เห็นว่าสถานศึกษา ได้มีการกำหนดทิศทางในการพัฒนาที่ชัดเจนก็คือ การจัดทำยุทธศาสตร์การพัฒนาสถานศึกษา  ไว้เป็นกรอบในการดำเนินงานในสถานศึกษา  ซึ่งการจัดทำยุทธศาสตร์จำเป็นต้องอาศัยความเชี่ยวชาญ หรือผู้รู้  เพื่อช่วยให้ยุทธศาสตร์ฉบับนั้น  ตอบสนองนโยบาย จุดเน้นในระดับต่าง ๆ  อีกทั้งมีความครบถ้วน สมบูรณ์ยิ่งขึ้น  ผู้เขียนในฐานะผู้ตรวจสอบภายใน  ได้พบจุดอ่อนดังกล่าว จึงได้เสนอมุมมองบางประการที่จะเสริมเติมเต็มในด้านการจัดทำยุทธศาสตร์ให้แก่สถานศึกษา ไว้ประกอบการพิจารณา ดังนี้

                  

1.  การวางแผนยุทธศาสตร์

                การวางแผนยุทธศาสตร์ประกอบด้วย 3 ขั้นตอน ดังนี้

                1) การวางแผน ( Strategic Formulation)

                2)  การนำแผนไปปฏิบัติ (Implementation)

                3) การติดตามและประเมินผล (Evaluation & Control)

การวางแผน

Strategic Formulation

การนำแผนไปปฎิบัติ  Implementation

 

การติดตามและประเมินผล  (Evaluation & Control)

 

 

 

 

               

 

                                                      กระบวนการวางแผนกลยุทธ์

 

 

* นางวิไลวรรณ  ภูมิโคกรักษ์  ตำแหน่งเจ้าหน้าที่ตรวจสอบภายใน สำนักงานเขตพื้นที่การศึกษาชัยภูมิ เขต 2

 

 

 

 

กระบวนการวางแผนกลยุทธ์

 

ฐานของการวางแผน	ทิศทางของสถานศึกษา	วางแผน	การนำไปปฎิบัติ	การติดตาม และประเมินผล
1. ประเมินสภาวะ     แวดล้อมภายนอก 2. ประเมินผลการ     ดำเนินงานด้าน     ต่าง ๆ ของ     สถานศึกษา	1. วิสัยทัศน์ 2. ภารกิจ 3. เป้าหมาย 4. วัตถุประสงค์	1. แผนกลยุทธ์ 2. แผนปฎิบัติการ 3. โครงการ	1. การมอบหมายงาน 2. การตรวจสอบ      ประสิทธิภาพ 3. การนำแผนและ        โครงการไปปฎิบัติ	1. ติดตามผลการ     ดำเนินงาน
ปัจจุบันการดำเนินงานของสถานศึกษา เป็นอย่างไร	ในอนาคตต้องการพัฒนาไปอย่างไร	ทำอย่างไรถึงจะไปให้ถึงเป้าหมาย	ใครมีหน้าที่ทำอะไร บ้าง	ทำได้ตามที่ต้องการหรือไม่

                               
                     1) การวางแผน  ( Strategic Formulation)  คือการตัดสินใจเพื่ออนาคตของสถานศึกษาว่า ปัจจุบันอยู่ที่จุดใด  อนาคตต้องการจะไปที่ใด  ทำอย่างไรถึงจะไปถึงเป้าหมายที่ต้องการ  ทำให้ได้แผนและโครงการที่จะนำไปสู่การปฏิบัติ

                       2) การนำแผนไปปฏิบัติ (Implementation)  เป็นการนำแผนและโครงการที่ได้ทำขึ้นจากการมีส่วนร่วมของผู้มีส่วนเกี่ยวข้องในสถานศึกษา  ไปปฏิบัติ มอบหมายให้บุคลากรรับผิดชอบ  ตรวจสอบความเป็นไปได้และการปฏิบัติจริง        
                     3) การติดตามและประเมินผล (Evaluation & Control)  เป็นขั้นตอนติดตามการปฏิบัติงานแต่ละขั้นตอน และประเมินผลการทำงานในแต่ละโครงการ

 

2.  กระบวนการวางแผนยุทธศาสตร์

 

คำถามที่  1	วิธีการ/เครื่องมือ	ผลลัพธ์
ปัจจุบันการดำเนินงานของสถานศึกษา เป็นอย่างไร (Where are we now?)	วิเคราะห์ - สภาวะแวดล้อมภายนอก - สภาวะแวดล้อมภายใน	S   จุดแข็ง (Strengths) W  จุดอ่อน (Weaknesses) O   โอกาส (Opportunities) T    อุปสรรค์ (Threats)

 

 

 

 

 

 

 

คำถามที่  2	วิธีการ/เครื่องมือ	ผลลัพธ์
ในอนาคตสถานศึกษาต้องการ พัฒนาไปที่ใด (Where do we want to be)	นำผลลัพธ์จาก SWOT เป็นข้อมูลพื้นฐานในการกำหนดทิศทางของสถานศึกษา	- วิสัยทัศน์ - พันธกิจ - เป้าประสงค์ - วัตถุประสงค์
คำถามที่  3	วิธีการ/เครื่องมือ	ผลลัพธ์
ทำอย่างไรจึงจะไปถึงจุดนั้น (How will we get there?)	- แผนกลยุทธ์ - แผนปฏิบัติการประจำปี - แผนงาน/โครงการ/กิจกรรม	- การติดตามและประเมินผล  - การวิเคราะห์แผนและโครงการ - การปรับปรุงและพัฒนาแผน    และโครงการ - การปรับปรุงโครงการ - ผลสำเร็จของแผนและโครงการ   ด้านประสิทธิภาพ/ประสิทธิผล

 

          1.2 การจัดทำยุทธศาสตร์การพัฒนาสถานศึกษา

                 เพื่อให้ยุทธศาสตร์ (แผนปฏิบัติการ/แผนกลยุทธ์) ของสถานศึกษา  เป็นยุทธศาสตร์ที่มีประสิทธิภาพ ซึ่งมีตัวชี้วัดคุณภาพ ดังนี้

                 1) เป็นยุทธศาสตร์ที่ตอบสนอง และสอดคล้องกับนโยบายระดับต่าง ๆ หรือสอดคล้องกับสภาพปัจจุบันปัญหาต่าง ๆ ของสถานศึกษา

2) เป็นยุทธศาสตร์ที่ไม่มีจุดอ่อนดังกล่าวข้างต้น

                 3) เป็นยุทธศาสตร์ที่มีการพิจารณาอย่างรอบคอบแล้วว่า จะ นำไปสู่การแก้ปัญหา ป้องกันปัญหา หรือพัฒนาบุคลากรในสถานศึกษาและนักเรียน เพื่อปรับปรุงวิธีการเรียนการสอน ซึ่งจะนำไปสู่การยกระดับคุณภาพตามมาตรฐานการศึกษา  เพื่อการบรรลุวัตถุประสงค์ และเป้าหมายของสถานศึกษา นั่นเอง

                  เพื่อให้ได้ยุทธศาสตร์ ตามตัวชี้วัดดังกล่าว  ผู้เขียนจึงขอเสนอแนวทางในการจัดทำยุทธศาสตร์การพัฒนา สถานศึกษา  โดยการนำข้อมูลต่อไปนี้มาใช้เป็นประเด็นประกอบการพิจารณาจัดทำยุทธศาสตร์ ดังนี้

                  1) นโยบายเศรษฐกิจพอเพียง

                  2) มาตรฐานการศึกษาชาติ
                  3) นโยบายกระทรวงศึกษาธิการ
                  4) นโยบายสำนักงานคณะกรรมการการศึกษาขั้นพื้นฐาน

                  5) นโยบายสำนักงานเขตพื้นที่การศึกษา
                  6) ข้อเสนอแนะของ สมศ. รอบที่แล้ว
                  7) ข้อเสนอแนะจากหน่วยงานอื่นหรือบุคคลภายนอกทั่วไป
                  8) สภาพปัญหาในการปฏิบัติงานของสถานศึกษา ทั้ง 4  งาน
                  9) ผลสัมฤทธิ์ทางการเรียนของนักเรียนทุกระดับชั้น
                10) ผลการดำเนินงานในรอบปีที่ผ่านมา

                 11) ข้อกำหนด/มาตรฐานของโรงเรียน SBM.

                 12) ข้อกำหนด/มาตรฐานของโรงเรียนในฝัน
                 13) ประเด็นอื่น ๆ  เช่น

                          - ผลการประเมินภายใน

                       - ผลการประเมินสภาพใด ๆ ของโรงเรียนที่เกี่ยวข้องกับมาตรฐานคุณภาพการศึกษาทั้ง 3  ด้าน
ที่สถานศึกษาหรือ ภาคีจัดทำขึ้น
                       - คำบอกเล่า  เป็นต้น              
                 14) สภาพแวดล้อมต่าง ๆ ที่เอื้อต่อการพัฒนาสถานศึก

[นายประจักษ์ ปานอินทร์]