ตำนานนครหงส์ ลำโขงสวยสุดตา งามแก่งฟ้าแก่งจันทร์ ถ้ำแสงธรรมงามเรืองรอง ร่อนทองฝั่งนที ประเพณีลอยกระทง

ปากชม...อำเภอเล็กๆ  ในจังหวัดเลย  มีอะไรที่น่าศึกษาค้นหามากมาย  ตอนนี้กำลังประดิษฐ์ท่ารำชุดการแสดง  นาฏเทวีศรีนครหงส์....มาดูตำนานการสร้างเมืองปากชมกัน 

นายกุ หงษ์แพง ซึ่งเป็นผู้ใหญ่บ้านคนแรกของปากชม  ได้เล่าสู่ลูกหลานฟังว่า  มีนักปราชญ์คนหนึ่งจำชื่อไม่ได้  ได้เดินทางมาบริเวณหมู่บ้านที่คณะของนายโง่น บุตรโคตร และคณะนายมูล จันทะมี และคณะแม่ตู้ฮิ้ง  ตั้งหลักแหล่งอยู่ แล้วบอกว่า  บริเวณลำห้วยแห่งนี้เป็นทางเดินของนางฟ้า  ซึ่งอาศัยอยู่ในบริเวณภูฟ้า  พอถึงหน้าสงกรานต์  นางฟ้าจากเทือกเขาภูฟ้า  ได้เดินทางมาสมทบกับ “นางหงส์” (ซึ่งมีลักษณะ ตัวเป็นสัตว์ปีก มีขาเหมือนหงส์ ในนวนิยาย  มีตัวและใบหน้าเป็นสตรี) ซึ่งอาศัยอยู่ที่นครหงส์(ปัจจุบันอยู่บริเวณ บ้านนาหงส์ ทางทิศตะวันออกเฉียงเหนือของบ้านนาค้อ  ซึ่งในปัจจุบันมีซากปรักหักพังของเมืองที่ถูกทำลายไปแล้ว โดยเฉพาะเศษอิฐ กล้องยาสูบ และภาชนะเครื่องปั้นดินเผา มีให้เห็นบางส่วน)  แล้วชักชวนกันมาเล่นน้ำอยู่บริเวณหาดหัวดอนชม ทั้งสองได้แสดงความชื่นชมกัน จึงขนานนามลำห้วยซึ่งเป็นทางเดินของนางทั้งสองว่า “ลำห้วยชม” ต่อมาคณะของนายโง่น นายมูล และแม่เฒ่าฮิ้ง  จึงร่วมกันตั้งชื่อว่า “บ้านปากชม” จนถึงปัจจุบัน

              (หมายเหตุ  ผู้ให้ข้อมูลและเรียบเรียง นายจันที จันทะมี และนายไพฑูรย์ หงษ์แพง)