คนเหล่านี้ อาจยอมรับการขุดบ่อขนาดเล็ก หรือร่องน้ำขนาดเล็กในแปลงเกษตร ที่ใช้ประโยชน์ได้หลายวัตถุประสงค์ ทั้งการเก็บน้ำ เลี้ยงปลา ปลูกผัก ปลูกข้าว ได้ด้วย

ในระยะประมาณสิบห้าปีมานี้ ผมได้มีส่วนร่วมเป็นกรรมการประเมิน การตัดสินใจของเกษตรกร ในการจัดทำบ่อน้ำในไร่นา และ มีกิจกรรมโครงการการจัดการน้ำอื่นๆ ที่เกี่ยวข้อง มาตลอด

ที่ทำให้ผมได้ข้อมูลว่า แม้จะมีเกษตรกรจำนวนหนึ่งสนใจโครงการการสร้างบ่อน้ำในไร่นา

แต่ก็มีเกษตรกรจำนวนหนึ่ง ที่แม้จะมีโครงการสนับสนุนก็จะไม่สนใจรับความช่วยเหลือดังกล่าว

ด้วยเหตุผลต่างๆ ดังต่อไปนี้

เกษตรกรที่สนใจร่วมโครงการนั้น ส่วนใหญ่

·        มีที่ทำกินมาก แต่ขาดแหล่งน้ำหรือมีแหล่งน้ำไม่พอใช้ในการทำกิจกรรมการเกษตร

·        มีลูก หรือผู้รับมรดกน้อย หรือแม้มีหลายคน ก็มีที่ดินที่สามารถแบ่งได้พอดีอยู่แล้ว โดยไม่มีปัญหาจากแหล่งน้ำที่สร้างขึ้นใหม่

สำหรับเกษตรกรที่ไม่ร่วมนั้น มักมาจาก

·        มีแหล่งน้ำจากแหล่งอื่นอยู่บ้างแล้ว เช่น คลองชลประทาน ห้วย หนอง ลำคลอง บึง หรือ น้ำใต้ดินที่มีคุณภาพดีพอใช้ได้

·        มีที่ทำกินน้อย ถ้าขุดบ่อ จะเหลือที่ไม่พอทำกิน เช่นการขุดบ่อ ๑ ไร่ ต้อง ใช้ที่ดิน ๔ ไร่ (ยกเว้นขุดดินไปใช้ที่อื่น และฝั่งไม่พัง) ถ้ามีน้อยกว่า ๑๕ ไร่ มักมีสัดส่วนที่ดินที่เสียไปในการขุดบ่อมาก ถึง หนึ่งในสาม หรือมากกว่า

·        มีผู้รับมรดกหลายคน ถ้าขุดบ่อจะแบ่งได้ยาก

·        มีที่ดินที่คิดว่าอาจจะต้องขาย เพื่อใช้หนี้ หรือวัตถุประสงค์อื่นๆ ถ้าขุดบ่ออาจขายยาก

·        เข้าใจว่าการขุดบ่อทำให้เสียที่ทำกิน ลดพื้นที่เพาะปลูก

แต่ คนเหล่านี้ อาจยอมรับการขุดบ่อขนาดเล็ก หรือร่องน้ำขนาดเล็กในแปลงเกษตร ที่ใช้ประโยชน์ได้หลายวัตถุประสงค์ ทั้งการเก็บน้ำ เลี้ยงปลา ปลูกผัก ปลูกข้าว ได้ด้วย

ดังนั้น จึงเป็นที่น่าสนใจว่า

โครงการสนับสนุนการก่อสร้างแหล่งน้ำในไร่นา จึงควรพิจารณาความต้องการของเกษตรกรส่วนใหญ่ ที่มีที่ทำกินน้อย และจำเป็นต้องใช้ที่ดินและแหล่งน้ำ แบบหลากหลายวัตถุประสงค์

ที่น่าจะบรรลุการพัฒนาการใช้ที่ดินอย่างมีผลผลิต และยั่งยืนได้